Daşkent dünýä maýasynyň merkezine öwrülýär: TIIF-2026 42 trillion dollarlyk aktiwleri dolandyrýan maýadarlary birleşdirer
16–18-nji iýun aralygynda Daşkent bäşinji, ýubileý Daşkent Halkara Maýa Goýum Forumyny (TIIF) kabul eder. Bäş ýylyň dowamynda bu çäre pikir alyşma meýdançasyndan Merkezi Aziýa bolan maýa goýum gyzyklanmasynyň esasy görkezijileriniň birine öwrüldi. Resmi açylyşdan öň hem hasaba alnan gatnaşyjylaryň sany 8 316 adama ýetip, Forumyň taryhyndaky hakyky rekordy goýdy. Daşkende dünýäniň 100 ýurdundan ykdysadyýetiň hakyky pudagyna wekilçilik edýän 3 423 daşary ýurtly wekil gelýär.
Forumyň mowzugy: maýa goýum durnuklylygy — ynanyşmagyň täze walýutasy
2026-njy ýylyň şygary — «Maýa goýum durnuklylygy: täze sepgitler, täze hyzmatdaşlyklar» — üpjünçilik zynjyrlarynyň bölünip aýrylýan we geo-ykdysady durnuksyzlygyň güýçlenýän döwründe global maýanyň çaklap bolýan şertlere bolan islegini görkezýär.
Forumyň maksatnamasy durnuklylygyň üç esasy ugruna esaslanýar:
• Täze sepgitler — geologiýa, strategik minerallar, «ýaşyl» energetika we emeli aň bazarlaryna çykmak;
• Täze hyzmatdaşlyklar — sebit bileleşiklerini döretmek hem-de Aýlag sebitiniň, Aziýanyň we Ýewropanyň döwlet maýasyny çekmek;
• Durnuklylyk — institusional özgertmeler, kanunyň hökmürowanlygy we kadalaşdyryjy gurşawyň çaklanylýanlygy arkaly Özbegistany uzak möhletli maýa goýum ugruna öwürmek.
Kompaniýalaryň gerimi
TIIF-2026 forumynyň esasy aýratynlygy işewürlik kuwwatynyň görlüp-eşidilmedik derejede jemlenmegidir. Foruma gatnaşyjy kompaniýalaryň umumy aktiwleri 42 trillion ABŞ dollary hökmünde bahalandyrylýar. Bu görkeziji dünýäniň jemi içerki önüminiň 38 göterimine deňdir.
Bu sanlaryň aňyrsynda täze önümçilikleri açmak we köp milliard dollarlyk maýa goýum akymlaryny ugrukdyrmak baradaky kararlary kabul edýän ýolbaşçylar dur.
Daşkende dünýä ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynda ugur kesgitleýän 37 ýurtdan korporasiýalaryň ýolbaşçylary gelýär.
Maliýe we maýa
BlackRock, JPMorgan Chase, Citibank, Visa, Franklin Templeton, Standard Chartered, Société Générale, Rothschild & Co, London Stock Exchange Group, Bank of China, Halyk Bank, TBC Bank.
Energetika we serişdeler
Acwa, Masdar, BP, EDF, Air Liquide, Air Products, Petronas, SOCAR, Power China, Mitsubishi Heavy Industries, Sojitz.
Senagat we maşyn gurluşygy
John Deere, CNH Industrial, Kawasaki Heavy Industries, XCMG, JAC Motors, Škoda Group, Airbus, Larsen & Toubro, Elsewedy Electric.
Logistika we infrastruktura
DP World, AD Ports Group, CMA CGM, Groupe ADP, SUEZ, Veolia.
Tehnologiýalar, sarp ediş we hyzmatlar pudagy Meta, VEON, Datavolt, Coca-Cola, Philip Morris International, Ajinomoto, Boston Consulting Group, Alvarez & Marsal, White & Case, Cleveland Clinic.
Döwlet maýasy we holdingler
PASHA Holding, ADQ, Oman Investment Authority, Sirius International Holding, NEQSOL Holding, Çalık Holding, Indorama, Orascom Investment Holding.
Umuman, ykdysadyýetiň hakyky pudagyna 2 780-den gowrak kompaniýanyň ýolbaşçylary wekilçilik edýär. Bu görkeziji geçen ýyl bilen deňeşdirilende 1 115 adam köpdür. Hut şu ösüş depgini ýurduň maýa goýum özüne çekijiliginiň esasy görkezijileriniň biri hasaplanýar.
Syýasy we institusional wekilçilik
Işewürlik derejesiniň ýokary bolmagy syýasy agram bilen hem berkidilýär. Geçen ýyl Forum 26 hökümet wekiliýetini kabul eden bolsa, şu ýyl olaryň sany 62-ä ýetdi.
Açylyş dabarasynda Russiýanyň, Albaniýanyň, Azerbaýjanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Täjigistanyň döwlet we hökümet ýolbaşçylary çykyş eder.
Forumyň ähmiýetini halkara maliýe guramalarynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagy has-da güýçlendirýär. Olaryň arasynda Ýewropanyň Täzeleniş we ösüş bankynyň prezidenti Odil Reno-Basso, BRICS-iň Täze ösüş bankynyň prezidenti Dilma Rousseff, Ýewropa maýa goýum bankynyň wise-prezidenti Marek Mora, şeýle hem Aziýa ösüş bankynyň, Bütindünýä bankynyň, Aziýa infrastruktura maýa goýum bankynyň, Ýewraziýa ösüş bankynyň, JICA-nyň we OPEC gaznasynyň ýolbaşçylary bar.
Forumyň işine halkara maliýe guramalarynyň we täjirçilik banklarynyň jemi 372 wekili gatnaşýar.
Maksatnamanyň özboluşlylygy: çäreleriň sany iki esse artdy Forumyň esasy gymmaty diňe myhmanlaryň sany bilen däl, eýsem mazmunly işiň gerimi bilen kesgitlenýär.
Şu ýyl maksatnama 36 çäräniň ýerine 79 çärä çenli giňeldildi.
Gatnaşyjylara:
• 34 panel maslahatlaşmalary,
• 8 maýa goýum prezentasiýa sessiýasy,
• ABŞ, Koreýa Respublikasy, Türkiýe, Hytaý, Azerbaýjan, Saud Arabystany we BAE bilen 7 iri ikitaraplaýyn işewürlik forumy,
• tegelek stollar,
• onlarça goşmaça çäreler garaşýar.
Ara alnyp maslahatlaşylýan ugurlar energiýa geçişi we atom generasiýasy, strategik minerallar, Orta Geçelge, sanly dolandyryş we emeli aň, yslam maliýesi we sukuk, agrobiznes hem-de azyk howpsuzlygyny öz içine alýar.
Şol bir wagtyň özünde Daşary ýurt maýadarlary geňeşiniň dördünji plenar mejlisi geçiriler. Onda 75 iri halkara kompaniýasy ýurduň işewürlik gurşawyny has-da kämilleşdirmek boýunça tekliplerini hödürlär.
Maksatnamada Özbegistanyň maýa goýum mümkinçilikleriniň II sergisine aýratyn orun berilýär.
Bu sergi ýurduň häzirki ykdysadyýetiniň esasy ugurlaryny görkezýär:
• geologiýa;
• energetika;
• himiýa senagaty;
• maşyn gurluşygy;
• ýeňil senagaty;
• elektrik tehnologiýalary;
• IT we emeli aň.
Adaty ekspozisiýanyň ýerine guramaçylar maýadarlar bilen göni dialogyň interaktiw görnüşlerine üns berýärler.
Sport diplomatiýasy
Ilkinji gezek Forumyň işewürlik maksatnamasy ýokary derejeli networking üçin niýetlenen sport çäreleri bilen baýlaşdyryldy. Öňdebaryjy maýadarlar we wekiller ylgamak ýodalary we tennis meýdançalary ýaly resmi däl, emma şol bir wagtyň özünde ýokary derejeli ýagdaýda duşuşýarlar.
Silk Road Night Run
16-njy iýunda «Täze Özbegistan» seýilgähinde geçiriljek gijeki ylgaw 3 km we 10 km aralyklarda daşary ýurtly maýadarlary, ýerli telekeçileri we döwlet edaralarynyň wekillerini bir ýere jemlär. Çäre Daşary ýurt maýadarlary geňeşiniň agzalarynyň - Masdar, Çalık Enerji, Crowe, Acwa, Halyk Bank, The Coca-Cola Company, Datavolt, Orascom Investment Holding, Veolia we ODAS Enerji - goldawy bilen geçirilip, TIIF gatnaşyjylary üçin ylgaw mugtdyr.
TIIF Open
15-nji iýunda Olimpiýa şäherjiginde geçiriljek uly tennis ýaryşy dünýä derejesindäki maýadarlary bir meýdançada jemlär. Çäre Acwa kompaniýasynyň goldawynda geçiriler.
Daşary ýurtly gatnaşyjylaryň arasynda Rothschild & Co, BlackRock, International Hospitals Group, Nordic Star Law Offices kompaniýalarynyň wekilleri we Özbegistanyň işewür toparlarynyň ýolbaşçylary bar. Formaty - erkekleriň arasynda jübütleýin we bilelikde, şol sanda garyşyk we topar görnüşinde.
Global media ünsi
Maýanyň, syýasatyň we halkara maliýe institutlarynyň şeýle derejede jemlenmegi dünýä metbugatynyň uly gyzyklanmasyny döredýär. Forumy 41 ýurtdan 123 redaksiýa degişli 209 daşary ýurtly žurnalist şöhlelendirer. Bu bolsa geçen ýylkydan iki esse köpdir.
Meýdançada Bloomberg, Reuters, Nikkei, Euronews, BBC News, CGTN, TRT we Sinhua ýaly dünýäniň iri habar serişdeleri işlär we milli media serişdeleri işlär.
Netije
Forumyň çäklerinde onlarça milliard dollarlyk maýa goýum ylalaşyklarynyň baglaşylmagy meýilleşdirilýär.
Forum bary-ýogy üç gün dowam etse-de, Daşkentde kabul ediljek kararlaryň ykdysady täsiri köp ýyllap duýlar.
TIIF-2026 ykdysadyýetiň maýa goýum taýdan kämilliginiň özboluşly synagyna öwrülýär we Özbegistan bu synaga rekord görkezijiler bilen çykýar.
Daşkent Halkara Maýa Goýum Forumy 2022-nji ýyldan bäri Özbegistan Respublikasynyň Maýa Goýumlar, Senagat we Söwda ministrligi tarapyndan geçirilýär we Merkezi Aziýanyň iň iri maýa goýum meýdançasy hasaplanýar.
Forumyň geçiriljek ýeri — CAEx sergiler merkezi we Congress Hall Tashkent City .
