Energetikanyň döwrebap taryhyndaky iň durnuksyz hepdeleýin döwürleriň biri tamamlanýar. Eger şu ýedi günligiň başynda, duşenbe güni dünýä garaşylmadyk ýagdaýda bir barel üçin $116 baha bilen gorka düşen bolsa, hepdäniň ahyrynda, ýagny «haýbatly anna güni, 13-inde» tersine, dowul we gorky peseldi. Bahalaryň betbagtçylygyna bolan aşa gyzyklanmanyň ornuny ýagdaýa dury akyl bilen seretmek eýeledi. Bu bolsa ykdysady taýdan durnuksyz dünýäniň ýokary bahalaryň hakyky we anyk görkezijilere çenli peselmegine garaşyp, diňe bir bahany saklamagy däl, eýsem adaty durmuşda ýaşamagy hem mümkin edýär.

Biziň esasy baha görkezijimiz bolan «Brent» kysymly nebit hepde ahyrynda 100–$102 töwereginde saklanýar. Bu möhüm psihologik çäkdir, sebäbi bazar täze hakykaty ykrar edip, «gyzgynlygyň» ýokarda durmagyny bes etdi. Emma nebit şu gün ýalňyz däl. Onuň «kiçi dogany» bolan tebigy gaz hem bu hepde özüniň « özdiýenli» häsiýetini pes görkezmedi.

Ýewropanyň we Aziýanyň söwda meýdançalaryna göz aýlamak ýeterlikdir, ol ýerde «mawy ýangyjyň» bahalary hepde dowamynda akyla sygmajak bökmeleri amala aşyrdy. Eger adaty wagtlarda müň kub metr üçin $300–$400 kadaly baha hasaplanylsa, häzirki dowully pursatlaryň iň ýokary nokadynda bahalar birbada $1200 we ondan hem ýokary galdy.

Şeýle «bahalaryň nokaudy» (sanalgy günleriň içinde 3-4 esse gymmatlamagy!) örän ýönekeý düşündirilýär – tankerlerde saklap bolýan nebitden tapawutlylykda, gaz gyssagly logistikany talap edýär. Gazy suwuklandyrýan zawodlaryň mümkin bolan önümçiliginiň saklanmagy baradaky islendik habar ýa-da Pars aýlagyndaky tanker ýollaryna abanýan howp, gaz şertnamalaryny «gyzgyň metala» öwürýär.

Dünýä bazary üçin bu duýdansyz howanyň ýitirim bolmagy bilen deňeşdirip boljak şokdyr. Emma biziň sebitimiz üçin hususy turba geçiriji ulgamlaryň we durnukly çykarylyşyň bolmagy – biržalardaky ählumumy «doňaklyklara» garamazdan, öýlerimizde «amatly temperaturanyň» üýtgewsiz galjakdygynyň şertidir.

Gazyň bahasynyň nebit sebedine berk baglydygy mälimdir we şu günki gün biz bu iki baglanşygyň dünýä logistikasyna nähili täsir edýändigini görýäris. Suwuklandyrylan tebigy gaz nebit tankerleri ýaly şol bir bogazlaryň ýesirlerine öwrüldi.

Häzirlikçe Ýewropa we Aziýa alternatiw ugurlary, şol sanda Demirgazyk deňiz ýoluny gözleýän wagty, dünýä liderleri bolsa, şol sanda Donald Tramp, öndürijileriň peýdasy bilen sarp edijileriň bähbitleriniň arasynda deňagramlylygy saklamaga synanyşyp, uly beýanatlar berýän mahaly, Türkmenistan «gaz goraglylygy» ýagdaýynda ýerleşýär.

Şu günlerde meýilnamadan ep-esli artygy bilen (aýratyn pudaklar boýunça 119%-e çenli) alnyp barylýan durnukly gaz çykarylyşy – bu Merkezi Aziýanyň «energetika sowudydr». Döwlet tarapyndan çykarylýan kararlar hem bu durnuklylygy has-da berkitýär. Şeýlelikde, Prezident Serdar Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet mejlisiniň dowamynda «Türkmennebit» döwlet konsernine pudagyň maddy-tehniki binýadyny berkitmek boýunça işleri dowam etdirmegi tabşyrdy.

Şu nukdaýnazardan, Türkmenistanyň Prezidentiniň şu gün hökümet mejlisinde gol çeken ýene bir buýrugyny ýatlamak ýerlikli bolar. Bu resminama laýyklykda, Gurbanguly Berdimuhamedow adyndaky Howandarlyga mätäç çagalara hemaýat bermek boýunça haýyr-sahawat gaznasynyň adyndan goşny Eýranyň halkyna, halkyna, ilkinji nobatda, ýurduň çagalaryna ynsanperwerlik kömegi — derman we saglygy goraýyş maksatly hem-de beýleki serişdeler iberilmegi bellenildi.

Bu barada biz öň hem ýazypdyk, ýöne hoş habar gaýtalamaga mynasyp, sebäbi bu ORIENT saýtynyň: « Biziň yhlasymyz – adamlary ýakynlaşdyrmak» diýen şygaryna doly laýyk gelýär.

Biz bahalaryň düýpsiz gaýalardan uçmandygyny görýäris. Olar amatly ýagdaýda saklanyp dur. Sebäbi ähli taraplaryň bähbitleriniň «ýumagy» örän dykyz çekilen. Bir tarapdan, öňki ylalaşyksyz beýanatalara garamazdan, bazary doldurmak üçin deňiz gatnawlaryna goýlan käbir çäklendirmeler aýryldy. Beýleki tarapdan bolsa, ABŞ Halkara energetika agentligindäki hyzmatdaşlary bilen bilelikde ägirt uly strategik gorlaryň ulanylyşa goýberilýändigini yglan etdi. Şeýle kararyň netijesinde dünýä bazaryna takmynan 400 million barrel nebit çykarylar.

Bu bolsa bazaryň «gyzmagyny» köşeşdiren esasy wakalaryň biridir. Taryhda bu dünýä ykdysadyýetini ýandyrmaga wehim salan bahalaryň alowyny söndürmäge ukyply iň güýçli maliýe sanjymydyr.

Dünýäniň kuwwatly döwletleri ýagdaýy gözegçilikde saklamak üçin ýyllar boýy toplan gorlaryny sarp edýän mahaly, biziň sebitimiz öz tebigy baýlyklaryna bil baglaýar. Bu bolsa gytçylyk döwründe hususy önümçiligiň ykdysady azatlygyň iň ýokary görnüşidigini ýene bir gezek subut edýär.

Çeýe energetika diplomatiýasy bahalary kadalaşdyrmagyň esasy guralyna öwrülýär. Edil ussanyň «asuda sabyrlylygy» ýaly garaşmagy başarmak häzirki wagtda bazarlary doly çökmekden halas edýär.

Şu anna gününiň we tutuş hepdäniň esasy netijesi — nebit ummanyndaky harasatyň biraz ýatyşmagydyr. Ýöne dünýä derejesindäki doly asudalyga çenli adamzat entek kän ýol geçmeli. Biziň «energetika adamyz» bolsa, hatda Waşingtondan Tährana çenli bolan tolkunlar biziň kenarlarymyza ýetip gelse-de, özüni howpsuz duýmagyny dowam edýär.

Tema boýunça

Näme üçin bir barel nebitiň bahasy biziň sebitimiziň dükanlarynyň tekjelerine çenli täsir edýär?

Nebit «hiňňildigi»: näme üçin dünýä nyrhlary garaşma ýagdaýynda galdy?

Nebit ummanyndaky bahalaryň durnuklylygy ýa-da täze böküşe taýýarlykmy?

Dünýä nebitiniň howsalasyz ýaşamagy öwrenýän durnuklylyk ritmi