Türkiýe köp ýyllardan bäri iri milli we halkara medeni hem-de sungat çäreleriniň geçirilýän öňdebaryjy merkezleriniň biri bolup durýar. Şeýle merkezleriň arasynda dünýäniň iň köp zyýarat edilýän şäherleriniň biri bolan Stambul aýratyn orun eýeleýär. Şeýle hem Türkiýäniň syýahatçylyk paýtagty diýlip atlandyrylýan Antalýa, Izmir we ýurduň paýtagty Ankara möhüm medeni merkezler hasaplanýar. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda ýurduň ýedi sebitiniň dürli künjeklerinde geçirilýän çäreler has köp üns çekip, Türkiýäniň medeni durmuşyna täze öwüşgin berýär. Şeýle çäreleriň iň täsirli mysallarynyň biri hem şu ýyl 15-nji maýdan 21-nji iýuna çenli geçirilýän Mardin Biýennalesidir.

Halkara Biýennale Assosiasiýasynyň düzümine girýän Mardin Biýennalesi 2010-njy ýylda Günorta-Gündogar Anadolynyň merjeni bolan Mardini häzirki zaman sungatynyň merkezleriniň birine öwürmek, şeýle hem sungatyň ähliumumy dili arkaly sebite täze pikirleri we döredijilik garaýyşlaryny getirmek maksady bilen döredildi. Biýennale köp ýyllaryň dowamynda sungat işgärleriniň we sungat muşdaklarynyň duşuşýan meýdançasyna öwrüldi. Şu ýyl ýedinji gezek geçirilýän çäre dünýäniň takmynan 20 ýurdundan gelen 40-dan gowrak suratkeşi birleşdirýär.

Mardin Biýennalesi myhmanlara dürli sungat ugurlarynda döredilen, oýlanmaga mejbur edýän eserler bilen tanyşmaga we şol bir wagtda taryhy Mardiniň baý medeni atmosferasyna aralaşmaga mümkinçilik berýär.

Asmandan daşa çenli: wagt tarapyndan ylhamlanan binagärlik

Ýedinji Mardin Biýennalesiniň utgaşdyryjysy Çelenk Bafra bolup, ol Türkiýede, Germaniýada, Beýik Britaniýada, Daniýada, Niderlandlarda, Italiýada we Fransiýada köp sanly sergileriň we sungat maksatnamalarynyň ýolbaşçysy hökmünde tanalýar.

Şu ýylky biýennale «GÖKzemin» («Asman we Ýer») mowzugy bilen geçirilýär. Çäre asman bilen ýeriň, şahsyýet bilen jemgyýetiň, geçmiş bilen geljegiň arasynda duýgur hem-de filosofik baglanyşyk gurýan syýahata çagyrýar. Sungat sergilerinden başga-da, maksatnama suratkeşler bilen ussatlyk sapaklaryny, çeper okaýyşlary, umumy sapaklary, maslahatlaşmalary we sazly çykyşlary öz içine alýar.

2026-njy ýylda biýennale ilkinji gezek Köne şäheriň çäginden çykyp, tutuş sebitdäki dürli meýdançalary öz içine alýar. Üns merkezinde Mardiniň köp gatlakly medeni mirasy durýar. Biýennaleniň geçirilýän ýerleriniň arasynda gadymy Dara şäheri, Deýrulzafaran buthanasy, Ateş Beýler hammamy, Köne şäherdäki Sakyp Sabanjy adyndaky Mardin şäher muzeýi we dürli jemgyýetçilik giňişlikleri bar.

Mardin: taryhyň, medeniýetiň we tagamyň duşuşýan ýeri

Mardin siwilizasiýalaryň we söwda ýollarynyň gadymy çatrygy bolup, Günorta-Gündogar Anadolynyň gizlin hazynalarynyň biridir. Köplenç açyk asmanyň astyndaky muzeý diýlip atlandyrylýan bu şäher müňlerçe ýyllaryň dowamynda onlarça medeniýetiň täsiri bilen kemala gelen Ýokarky Mesopotamiýanyň köp gatlakly mirasyny şöhlelendirýär. Şäheriň iň meşhur taryhy ýerleriniň arasynda Mardiniň Uly metjidi, Deýrulzafaran buthanasy, Mor Behnam ybadathanasy, Zinjiriýe medresesi we Kasymyýe medresesi bar. Ýakynlykda ýerleşýän Mor Gabriel buthanasy hem-de özboluşly taryhy ähmiýeti sebäpli «Mesopotamiýanyň Efesi» diýlip atlandyrylýan gadymy Dara şäheri hem syýahatçylarda uly gyzyklanma döredýär.

Bu baý medeni miras sebitiň aşhanasynda hem öz beýanyny tapýar. Adaty Mardin ertirliklerinden başlap, ýerli ysly tagamlar bilen taýýarlanylýan et naharlaryna çenli, şeýle hem geografik görkeziji hökmünde hasaba alnan «sembusek» (etli pirog) we Mardiniň «içli köftesi» (içi etli bulgur köfteler, buglanan görnüşde "ikbebet", gowurlan görnüşde bolsa "irok" diýlip tanalýar) ýaly ýörite tagamlar myhmanlara hakyky gastronomik syýahat hödürleýär. Bu tagamlaryň ajaýyp üstüni assiriýa çakyry ýetirýär.

Mardine çenli nädip barmaly? Mardine Stambuldan, Ankaradan, Izmirden we Antalýadan göni howa gatnawlary arkaly baryp bolýar. Stambuldan Mardine uçuş takmynan iki sagat dowam edýär. Howa menzilinden şäher merkezine awtoulag kärendesine alyp ýa-da awtobus hem-de taksi hyzmatlaryndan peýdalanyp bolýar.

Nirede galmaly? Mardin myhmanlara iri myhmanhanalardan başlap, rahat myhman öýlerine çenli dürli ýaşaýyş mümkinçiliklerini hödürleýär. Has özboluşly gurşawy halaýanlar üçin Köne şäherdäki dikeldilen taryhy köşkler ajaýyp saýlawdyr.

Näme görmeli? Esasy taryhy ýerlerden başga-da, Mardiniň meşhur «abbarlaryna» — köçeleri we geçelgeleri birleşdirýän arkaly geçelgelere üns bermek maslahat berilýär. Olar özboluşly şäher gurluşynda möhüm orun eýeleýär.

Näme dadyp görmeli? Agşamlyk ýa-da günortanlyk naharyndan soň, Mardiniň myhmansöýerliginiň nyşany hasaplanýan güýçli tagamly ýerli «dibek» kofesini hökman dadyp görüň.

Näme sowgat getirmeli? Iň meşhur ýadygärlik sowgatlarynyň arasynda Lahor agaçlaryndan alnan tebigy boýaglar bilen reňklendirilen meşhur gök badam, «telkari» zergärçilik önümleri, «tesbih» monjuklary, assiriýa çakyry we adaty «byttym» sabyny bar.

ORIENT