Häzirki zaman gerontologiýasynda uzak wagtlap aşa uzak ömür sürmegiň diňe organizmiň garramagynyň örän haýal geçmegi bilen baglanyşyklydygy baradaky nazaryýet agdyklyk edip geldi. Emma 117 ýyl 168 gün ýaşap dünýäden öten ispan-amerikan aşa uzakömürli zenan Mariýa Branýas Moreranyň biologik nusgalarynyň üstünde geçirilen giň gerimli molekulýar-genetiki barlag bu düşünjäni düýbünden ret etdi.

Hose Karrerasyň Leýkemiýa barlagy institutynyň professory Manel Estelýeriň ýolbaşçylygyndaky halkara alymlar topary onuň DNK-syna, gan plazmasyndaky beloklara we mikrobiomyna köpugurly seljerme geçirdi. Abraýly "Cell Reports Medicine" žurnalynda çap edilen netijeler aşa uzakömürli zenanyň öýjükleriniň asla “garry” bolmandygyny görkezdi. Esasy epigenetiki sagatlaryň ölçeglerine görä, olaryň biologik ýaşy hakyky ýaşyndan 20–23 ýyl ýaşdy. Mundan başga-da, onuň organizmi diňe kesellerden gaça durman, eýsem garrama mehanizmlerini çuň himiki derejede işjeň basyp ýatyrýardy.

Genetikleriň esasy açyşy Mariýanyň organizminde dowamly ulgamlaýyn sowuklama (inflammaging diýlip atlandyrylýar) alamatlarynyň ýokdugydy. Häzirki zaman lukmançylygynda bu ýagdaý ýürek-damar keselleriniň, rak keseliniň we demensiýanyň esasy sebäpleriniň biri hasaplanýar. Onuň genomynda immun ulgamynyň durnuklylygyny ýokarlandyrýan, mitohondriýalaryň netijeli işlemegini üpjün edýän we stres ýagdaýynda öýjükleriň zäherli maddalardan çalt arassalanmagyna kömek edýän ýedi sany seýrek genetiki wariant tapyldy.

Mundan başga-da, onuň ganynyň biohimiki görkezijileri ýag alyş-çalşynyň kämil ýagdaýda bolandygyny görkezdi. Bu ýagdaý trigliseridleriň örän pes derejesi we “gowy” holesteriniň (HDL) ýokary mukdary bilen häsiýetlenip, damar ulgamyny aterosklerozdan gorapdyr. Geň galdyryjy tarapy, ganyň baldak öýjüklerinde ýaş bilen baglanyşykly üýtgeşmeler ýüze çyksa-da, onuň immun ulgamy howply sowuklama hadysalaryny berk gözegçilikde saklapdyr.

Işjeň we sagdyn ömrüni uzaltmak isleýän millionlarça adam üçin bu barlag örän möhüm netijäni görkezýär: genetiki aýratynlyklar üstünlikde diňe belli bir derejede orun tutýar, sagdyn garramagyň binýadyny bolsa içege mikrobiomynyň üsti bilen hem üýtgedip bolýar.

Seljerme 117 ýaşly zenanyň aşgazan-içege ulgamyndaky bakteriýa düzüminiň adaty garry adamlaryň mikrobiomyndan düýpli tapawutlanandygyny ýüze çykardy. Onda, esasan-da, 60 ýaşdan soň adatça çalt azalýan peýdaly Bifidobacterium toparyna degişli mikroorganizmler köp mukdarda duş gelipdir.

Professor Estelýeriň bellemegine görä, bu “ýaşlyk” mikrobiom nusgasy onuň iýmitleniş endikleri bilen gönüden-göni baglanyşykly bolupdyr. Mariýa Branýas ömrüniň soňky ýigrimi ýylynyň dowamynda her gün janly bakteriýa medeniýetlerini özünde saklaýan tebigy gatygyň üç paýyny iýipdir.

Şeýlelikde, ylym maksada gönükdirilen berhiz çäreleriniň we Ortaýer deňzi iýmitlenişiň içege mikrobiomyny üýtgedip, ulgamlaýyn sowuklamany netijeli azaltmaga hem-de hatda genetiki meýillilige garamazdan öýjükleriň biologik ýaşlygyny uzak wagtlap saklamaga ukyplydygyny subut etdi.