Ýüze çykan özboluşly arheologik tapyndy Saud Arabystanynyň Al-Kasim welaýatyndaky gadymy Dariýa şäherçesinde geçirilen gazuw-agtaryş işleriniň dowamynda tapyldy. Bu açyş irki yslam döwründe Arap ýarymadasynyň baýlygynyň hem-de söwda-ykdysady taýdan gülläp ösüşiniň hakyky gerimini açyp görkezmäge mümkinçilik berdi. Saud Arabystanynyň Miras boýunça döwlet komissiýasynyň resmi hasabatynda habar berlişine görä, meýdan barlaglarynyň altynjy möwsüminde arheologlar ýerde seresaplylyk bilen gizlenen gadymy keramiki küýzäni tapdylar. Küýzäniň içinde on iki asyrdan gowrak wagtyň dowamynda ajaýyp ýagdaýda saklanyp galan uly göwrümli şaý-sepler toplumy ýerleşipdir.

Tapylan gymmatly artefaktlaryň umumy sany ýüzden geçýär. Olaryň arasynda uly altyn asma bezegler, çylşyrymly nagyşlar bilen bezelen diskler, monjuklar üçin inçe bölüji plastinalar we dürli reňkli monjuklar bar. Alymlar bu tapyndylaryň Abbasylar nesilşalygynyň başlangyç döwrüne degişlidigini anykladylar. Organiki galyndylaryň seljermesi olaryň biziň eýýamymyzyň 743–753-nji ýyllary aralygyna degişli bolup biljekdigini görkezýär. Hut şol döwürde halyflyk söwda, zyýarat we sungat arkaly Ýewraziýanyň giň giňişliklerini birleşdirip başlapdy.

«Dariýa hazynasy» diýlip atlandyrylan bu tapyndynyň tehnologik aýratynlyklary irki orta asyrlarda zergärçilik sungatynyň örän ýokary derejede ösendigini görkezýär. Şol döwrüň ussalary inçe altyn ýapraklary el bilen kakyp şekillendirip, soňra olara irki yslam sungatyna mahsus ösümlik nagyşlaryny we geometrik şekilleri öz içine alýan çylşyrymly nagyşlary salypdyrlar.

Toplumyň iň täsirli bölegi uly tegelek medalýon bolup, onuň merkezindäki çylşyrymly bezegiň daş-töweregine ýarym gymmatbahaly we dürli reňkli daşlar simmetrik görnüşde ýerleşdirilipdir. Daşlaryň ählisi ýörite altyn çarçuwalara el bilen berkidilipdir.

Bu açyş diňe bir sungat taýdan däl, eýsem geosyýasy taýdan hem uly ähmiýete eýedir. Sebäbi Dariýa günorta Yragy mukaddes Mekge şäheri bilen baglanyşdyran meşhur Basra haj ýolundaky möhüm strategik duralgalaryň biri bolupdyr.

Şeýle gymmatly şaý-sepler toplumynyň tapylmagy onuň ýokary derejeli maşgalanyň agzasyna ýa-da örän baý söwdagäre degişli bolandygyny görkezýär. Bu ýagdaý çöl kerwen ýollarynyň diňe boş giňişlikler bolmandygyny, eýsem dünýä söwda akymlarynyň, täze tehnologiýalaryň we ýokary maddy medeniýetiň çatrygy bolan janly üstaşyr ugurlary hökmünde hyzmat edendigini subut edýär.