Barha artýan dialog — Türkmenistan bilen BMG 2026-njy ýyla haýsy netijeler bilen gadam basdy
AŞGABAT | ORIENT. Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy Dmitriý Şlapaçenko 2025-nji ýyl üçin hyzmatdaşlygyň jemleýji synyny hödürledi. Bu ýyl diňe bir nobatdaky bäşýyllygyň tamamlanmagy bolman, eýsem 2030-njy ýyla çenli niýetlenen täze, uly möçberli maksatnamalaryň başlanýan nokady boldy.
ORIENT habarynda sanly diplomatiýadan başlap, ekologiýada VR-tehnologiýalarynyň ulanylmagyna çenli hasabatyň iň esasy ugurlary jemlenýär.
1. Hukuk taýdan “täzeleniş”: milli kodeksiň täzelenmegi
2025-nji ýyl täze döwrüň kanunçylyk binýadyny taýýarlamak bilen häsiýetlendi. Türkmenistan BMG-niň edaralary bilen bilelikde 2026–2030-njy ýyllar üçin “ýol kartalary” toplumyny taýýarlady:
• Adam hukuklary we gender deňligi. Täze milli hereketler meýilnamalary işe girizildi, şol sanda Türkmenistanda Adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekiliniň edarasynda zenanlaryň we çagalaryň hukuklary boýunça ýörite bölümiň döredilmegi.
• Inklýuziwlik. Maýyplygy bolan adamlaryň hukuklary baradaky Konwensiýa laýyklykda kanunçylygyň doly audit işi geçirildi.
• Sanly demokratiýa. Saýlawçylaryň Bitewi sanawy hakynda Kanunyň taslamasy taýýarlandy hem-de hukuk maglumatlarynyň elektron kitaphanasy döredildi.
2. Serhetsiz ykdysadyýet: BSG we sanly geçelgeler
Hasabatyň ykdysady bölümi Türkmenistanyň Ýewraziýanyň tehnologik merkezi hökmünde özgertmeler ýoluna düşendigini görkezýär:
• Söwda öňegidişligi. “Gazagystan–Türkmenistan–Eýran” (GTE) geçelgesinde BMG standartlaryna laýyklykda elektron ýük resminamalarynyň ornaşdyrylmagy, sanly, päsgelçiliksiz gatnawlara geçişi alamatlandyrdy.
• BSG ugrunda ädimler. Salgyt kodeksiniň seljerişi geçirildi, bu bolsa Bütindünýä Söwda Guramasyna agza bolmaga tarap möhüm ädim boldy.
• DÖM-ler üçin maýa goýumlary. Aşgabat maýa goýum forumy–2025 “ýaşyl” maliýeleşdirmä we kiçi telekeçiligi goldamaga gönükdirildi.
3. Ekologiýa: VR-ylym we bir million gektar tokaý
Türkmenistan howa meselelerini diňe ara alyp maslahatlaşmakdan ýokary tehnologiýalary ornaşdyrmaga geçdi:
Metan strategiýasy. Zyňyndylary azaltmak we gaýtadan dikeldilýän energiýany ösdürmek boýunça 10 ýyllyk “ýol kartasy” tassyklanyldy.
Tebigaty dikeltmek. Aral deňziniň basseýninde 1 000 000 gektardan gowrak ýer dikeldildi, şol sanda özboluşly tugaý tokaýlarynyň täzeden dikeldilmegi.
ÝUNESKO-nyň innowasiýalary. Suw serişdelerini çaklamak üçin VR (wirtual hakykat) gurallary ornaşdyryldy, bu alymlara buzluklaryň eremegini interaktiw görnüşde modelleşdirmäge mümkinçilik berýär.
4. Durmuş taýdan goraglylyk: sanly saglygy goraýyş we göçme lukmançylyk
Ýylyň esasy üns merkezinde — ýurduň islendik nokadynda ýokary hilli kömegiň elýeterliligi boldy:
Elektron lukmançylyk. MKB-11 ulgamynyň ornaşdyrylmagy başlandy we sanly lukmançylyk kartlary üçin interfeýs taýýarlanyldy.
Täze gorag standartlary. Milli immunizasiýa senenamasyna alty komponentli sanjym hem-de HPV-den gorag girizildi.
Energiýa garaşsyzlygy. Uzak sebitlerdäki hassahanalar gün energiýa ulgamlary bilen üpjün edildi, HMG-niň (IOM) göçme klinikalary bolsa 4 000-den gowrak oba ýaşaýjysyna lukmançylyk kömegini berdi.
5. Adam maýasy: “ýaşyl mekdepler” we AI başarnyklary
2025-nji ýyldaky bilim ulgamy — geljegiň çağyryşlaryna jogap boldy:
Ýaşlar üçin Coursera: 700-den gowrak türkmenistanly emeli aň (AI), blokçeýn we telekeçilik ugurlary boýunça okuwlary tamamlady.
Elektron hökümet. Döwlet gullukçylary kiberhowpsuzlyk we Estoniýanyň tejribesine esaslanýan X-Road ulgamy boýunça okuw geçdiler.
Ýaş diplomatiýa. Aşgabat howa gepleşikleri we öňüni alyş diplomatiýasy boýunça hünärmenleri taýýarlamakda sebit merkezine öwrüldi.
2026-njy ýyla giriş
Dmitriý Şlapaçenkonyň belleýşi ýaly, Türkmenistan bilen Birleşen Milletler Guramasy 2026–2030-njy ýyllary öz içine alýan hyzmatdaşlygyň täze tapgyryna gadam basýarlar. Öňde — «Awaza Hereketleriň Maksatnamasyny» durmuşa geçirmek, Durnukly ulagyň Onýyllygy hem-de ählumumy kararnamalary ýurduň her bir ýaşaýjysy üçin hakyky netijelere öwürjek täze inklýuziw taslamalar durýar.
Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy Dmitriý Şlapaçenkonyň «Parahatçylyk, ynanyşmak we durnukly ösüş ýörelgelerini öňe sürmek: BMG bilen Türkmenistanyň 2025-nji ýyldaky hyzmatdaşlygy» atly giňişleýin syny bilen BMG-niň Türkmenistandaky wekilhanasynyň resmi internet sahypasynda şu salgylanma arkaly tanşyp bolýar.
