Taryhyň bir pursaty. Bedewiň bir “uçuşy” dünýä kinosyna nähili täsir etdi we ylmy nähili üýtgetdi
TARYHYŇ BIR PURSATY | ORIENT. «Hereketdäki bedew»: Bir jedel ylmy nähili üýtgetdi
Adamzat taryhynda hakykata bolan garaýşymyzy üýtgedýän şekiller bar. Dünýä 1968-nji ýylda “Ýeriň doguşy” atly suraty göreninde, biz öýümiziň möçberine düşündik. Şu gün, 2026-njy ýylyň bosagasynda, biz başga bir gadymy simwola – Ata dolanyp gelýäris. Ol diňe bir jandar däl, bu durmuşyň özüniň, tizligiň we ösüşe bolan çäksiz erkiň metaforasydyr.
Eger atlar bilen baglanyşykly “fotoşekiller” rowaýatlary barada aýtsak, bu, elbetde, Edward Meýbrijyň “Hereketdäki bedewler” (1878) atly işidir. Bu surat düşürilýänçä, adamlar müňlerçe ýyllaryň dowamynda jedelleşip gelýärdiler: at çapyp barýarka, dört toýnagynyň ählisi ýerden galdyrýarmy?
Meýbrij atyň bildirmän gysga pursatlyk hem bolsa, hakykatdan-da “uçýandygyny” subut etdi. Bu şekil diňe bir kinematografiýanyň başlangyjyny goýman, eýsem ylmy hem üýtgetdi. Ol bize hakyky güýjüň depgindigini görkezdi. 2026-njy ýyl, Hyjuwly at ýyly, hut şeýle boljakdygyna wada berýär – köne jedelleriň bir aýgytly ädim bilen çözülýän “uçuş” we öňegidişlik ýyly.
25 müň dollarlyk jedel
Bu fotasuratyň taryhy jedelden başlandy. Kaliforniýanyň öňki gubernatory Leland Stenford çapyşyk wagtynda haýsydyr bir pursatda atyň ähli toýnaklaryny ýerden üzýändigini öňe sürdi. Ynsan gözi muny tassyklap bilmedi – hereket gaty çaltdy. Asyrlarboýy suratkeşler hakykaty tapmaga synanyşyp, bedewleri dürli görnüşlerde çekdiler.
Meýbrij çapuw ýodasynyň ugrunda 24 sany kamerany gurnady. At gapdalyndan çapyp barýarka, surata düşüriji gurluşlary işledýän inçe ýüplere degip geçýärdi. “Hereketdäki bedewleriň” alnan fotosuratlaryň birnäçesi dünýäni haýrana galdyrdy. Düşürilen fotosuratlaryň birinde atyň aýaklarynyň howada galyp duran pursatynda aýaklarynyň iki ýana gerilmän, eýsem göwresiniň aşagyna ýygnalyp durandygy aýdyň görünýärdi. At hakykatdan hem uçýardy.
Bu şekiller nusgawy suratkeşligiň düzgünlerini ýok edip, täze bir döwrüň başlangyjyny döretdi. Meýbrij bu fotosuratlary janlandyran zoopraksiskopy oýlap tapdy. Şeýlelikde, atyň çapmagy netijesinde kino döredi. Bu fotosurat hakykatyň köplenç biziň duýgymyzyň daşynda gizlenýändigini we diňe tehnologiýanyň ony görmäge mümkinçilik berýändigini subut etdi.
Ahalteke bedewi: 2026-njy ýylyň altyn güýji
Şu gün, biz 2026-njy ýyly — Hyjuwly at ýylyny garşylamaga taýýarlanýan wagtymyz, Meýbrijyň işi täze many-mazmun alýar. Eger-de onuň kameralary ylgawyň mehanikasyny bellige alan bolsa, tebigatyň özi bu hereketiň kämil nusgasyny — ahalteke bedewini döretdi.
Özüniň üýtgeşik “metal” öwüşgini bilen ahalteke bedewi hamala günüň şöhlesinden dörän ýaly görünýär. Şu nukdaýnazaryndan Oduň tebigaty ýagdaýynda bu bedew boýun egmezek güýjiň we Meýbrijyň bir wagtlar gözlän şol “ýerden üzülýän pursadynyň” simwolyna öwrülýär. Bu bize ýatlama: 2026-njy ýylyň her bir zadyň we her bir pursadyň ähmiýetli boljak depginli ýyly bolar.
Meýbrijyň suraty hem edil “Ýeriň doguşy” ýaly, yza dolanyp bolmajak nokada öwrüldi. Olaryň biri bize planetamyzyň gerimini görkezen bolsa, beýlekisi sekundyň dörtden bir böleginiň gadyr-gymmatyny görkezdi. Täze ýyla gadam basanymyzda, biz şu tejribäni: wagtyň çalt akymynda pursatlary görmek we bedewleriň asyrlaryň dowamynda biziň üçin janlandyran asylly güýjüne sarpany öz ýanymyz bilen alýarys.
Hyjuw we gözellik: 2026-njy ýyldan nämelere garaşmaly?
Gündogar senenamasyna görä, Hyjuwly at ýyly her 60 ýyldan bir gezek gelýär (iň soňkusy 1966-njy ýylda geldi). Dünýä medeniýetinde bu tebigaty utgaşmasy şulary aňladýar:
Hereketiň güýji: Pikirleriň ajaýyp tizlik bilen taslamalara öwrülýän wagty.
Intellektual öňürdiklemek: Tehnologiýalaryň çalt ösýän döwri (1966-njy ýylda bu kosmos ýaryşy bolan bolsa, 2026-njy ýylda — emeli aň eýýamydyr).
Asyllylyk: At — ynsan bilen hem zähmeti, hem ýeňiş şatlygyny paýlaşýan ýeke-täk jandardyr. Bu hyzmatdaşlygyň we ynamyň ýylydyr.
Häzirki wagtda, dünýäniň özüne daýanç gözleýän mahaly, Atyň keşbi bize öz ykbalymyzyň “jylawyny saklamagyň” möhümdigini, şol bir wagtyň özünde biziň bilen bile ýöreýänlere ynanmagyň mümkindigini ýatladýar.
