Mukaddes Suw: Ýanszy derýasynda bereket dessury
Tomsuň güneşli bir güni ýaşy bir çene baran Çohi aga öz agtyjagyny hem ýanyna höwir edinip, birnäçe menzil uzaklykdaky tebigy çeşmeden suw getirmäge ýola düşdi.
Tibetiň ýokary daglyk etraplarynyň ýaşaýjylary üçin çeşmä gitmek diňe bir gündelik zerurlyk däl, eýsem, köplenç tebigata we ýerli ruhlara hormat goýmak bilen bagly özboluşly däp-dessurdyr.
Çeşmäniň suwundan gabyny dolduran goja, öýe gaýtmaga gyssanmady. Ol tşa-tşa üçin niýetlenen galyby çykarýar we aýratyn doga dessuryna başlaýar.
Tşa-tşa – bular Buddanyň, Bodhisatwanyň ýa-da mukaddes nyşanlaryň şekilleri bolan kiçijik toýun ýa-da gips plastinkalarydyr. Olar ýörite galyplar arkaly ýasalýar.
Tibet dilinde "tşa-tşa" sözi "nusgalaryny köpeltmek" - ýagny mukaddes keşbiň köp sanly nusgasyny döretmek manyny berýär. Olar güýçli gorag we bereket hasaplanýar. Şonuň üçin olar ruhy güýji ýaýratmak we ýerleri goramak maksady bilen ybadathanalarda, dag geçelgelerinde, derýa çeşmeleriniň ýanynda ýerleşdirilýär.
Şu gün Çohi palçyk galyby göni suwa batyrýar we simwoliki taýdan san-sajaksyz suw goragçylaryny döredýär. Onuň ynamyna görä, Beýik Biribaryň ýalkan bu tşa-tşa suwy haýsy ugra aksa-da, ol suw bu akabanyň boýunda ýaşaýan adamlara abadançylyk we bereket getirýändir.
-Biz Ýanszi derýasynyň gözbaşynda ýaşamyzsoň, ol ýerlere ideg edýänem özümiz. Indi ýetmiş ýyl bäri bu ýerlerde ýaşap gelýärin. Özüm hiç haçanam içerki welaýatlarda bolmasam-da, Ýanszi derýasynyň boýunda mesgen tutan ähli adamlaryň we haýwanlaryň sagdyn we gurgun ýaşamagyna hemişe umyt baglaýaryn.
…Bäş ýaşly Somo üçin atasynyň bu däp-dessurynyň nähili ähmiýetiniň bardygyny aýtmak kyn. Belki, onuň göz öňüne ýalpyldawuk meýdan gülleri Ýanszyň gözbaşyndan tä derýanyň deňze guýýan ýerine çenli uzalyp gidýän ýaly bolup görünýändir. Çünki suw özünde ähli gözellikleri saklaýar.
Ýanszyň gözbaşy Tibet daglygynyň belentliklerinde ýerleşýär. Ýerli ýaşaýjylar üçin derýa diňe bir suw akymy däl, eýsem, janly-jandar, durmuş çeşmesi we belent daglary düzlükler bilen baglanyşdyrýan mukaddes damardyr.
Gözbaşyny goramak ekologik şygar däl, eýsem, çuňňur ruhy tejribedir: adamlar çeşmäniň arassalygynyň bütin derýa basseýniniň abadanlygyna täsir edýändigine ynanýarlar.
Çohiň arzuwy tibet dünýägaraýşynyň nusgawy mysalydyr, bu ýerde aýry-aýry adamyň bagty ähli janly-jandaryň we tebigatyň bagty bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.
Çaga – Çohiň agtygy üçin – bu däp-dessur syr bolup galmagy mümkin, ýöne ol dünýä manzarasynyň bir bölegi hökmünde kabul edilýär: suw "serişde" däl, eýsem, daglary, jülgeleri we uzakdaky şäherleri birleşdirýän janly sapakdyr.
Derýanyň boýunda ýüzüp barýan gülleriň keşbi tebigatyň bitewi janly organizm hökmünde kabul edilişini nygtaýar, bu ýerde her bir hadysa (gülleriň açylmagy, suwuň akmagy) gizlin manysy we gözelligi bar.
Tekstiň soňy oýlanmak üçin giňişlik galdyrýar: gözbaşynda berlen bereket, bir adamyň bildirmezden, ýöne çuňňur hereketleri arkaly bütin dünýäde ýaýraýan umydyň metaforasyna öwrülýär.
ORIENT
