Sungat taryhy hakykaty gorap saklaýar – Moskwa bilen Aşgabat saz öwrenijileriň maslahatyny geçirdiler
27-nji oktýabrda Moskwada, Russiýanyň Döwlet kitaphanasynyň (RDK) nota neşirleri we ses ýazgylary bölüminiň konsert zalynda utgaşykly görnüşde “Sungat aýnasynda urşuň ýüzi” atly halkara ylmy-amaly maslahaty geçirildi. Nury Halmämmedow adyndaky “Dutaryň owazy” atly IX Moskwa halkara sungat festiwalynyň çäginde Beýik Watançylyk urşunyň pajygaly we gahrymançylykly sahypalaryny Russiýanyň we Türkmenistanyň saz sungatynda şöhlelendirmäge bagyşlanan forum geçirildi.
Maslahatda iki ýurduň saz medeniýetiniň öňdebaryjy wekilleriniň, sungaty öwrenijileriniň we ylmy işgärleriň 11-siniň çykyşy diňlenildi.
Bu çäre sazly we nota neşirleriniň Russiýanyň Döwlet kitaphanasynyň gaznasyna sowgat berilmegi bilen başlandy. Bu işler uzak möhletleýin medeni hyzmatdaşlygy nygtaýar. Sowgat berlen kitaplaryň arasynda türkmen halkynyň Milli Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy” atly kitaby”, Suhan Tüýliýewiň “Türkmen sazynyň nazarýeti”, şeýle hem Mämmet Guseýnowyň nota ýygyndylary bar.
Russiýanyň Döwlet kitaphanasynyň nota neşirleri we ses ýazgylary bölüminiň müdiri Alla Semenýuk şeýle möhüm sene – Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňşiň 80 ýyllygy bilen baglanşykly forumy taýýarlandyklary üçin guramaçylara tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi. Ol bu çäräniň dünýä jemgyýetçiligi we medeniýetleriň arasyndaky dialogyň ösmegi, şeýle hem geljekki nesiller üçin taryhy hakydanyň goralyp saklanmagy üçin aýratyn möhümdigini belledi.
“Dutaryň owazlary” atly sungat festiwalynyň kompozitory we çeper ýolbaşçysy Mämmet Guseýnow festiwalyň esasy maksadynyň — medeniýetleriň arasyndaky halkara dialogy dikeltmek, milli sazlary dünýä sungatynyň hazynasyna goşmak we dürli ýurtlaryň sazandalarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy ösdürmekdigini nygtady. Festiwalyň tapawutly aýratynlygy, etniki medeni däp-dessurlaryň hem-de olaryň ýewropa we dünýä medeniýeti bilen baglanyşygynyň esasynda sungatyň özara baýlaşmagyny görkezmek islegidir.
Maslahatyň esasy wakasynyň biri ýokary ýüreklerde üýtgeşik duýgy döreden aýdym-sazly çykyşlar boldy. Moskwanyň “Gelikon-opera” sazly teatrynyň artisti Darýa Guseýnowa kompozitor Mämmet Guseýnowyň sazandarlyk etmeginde bilen Hajy Kakalyýewiň goşgusy esasynda döredilen “Gahrymanyň waspy” atly aýdymy ýerine ýetirdi.
Russiýanyň at gazanan artisti, skripkaçy Leonora Dmiterkonyň ussatlyk bilen ýerine ýetiren çykyşynda tejribeli frontçy-kompozitorlar Andreý Eşpaýyň we Orazmuhammet Gurbannyýazowyň eserleri ýerine ýetirildi, bu çykyş olaryň uruş döwründe döredijilige we Watanyna bolan ygrarlylygy barada gürrüň berdi.
Maslahatyň alypbaryjysy, Russiýanyň Teatr sungaty institutynyň uly mugallymy Ýewgeniý Wolkow gatnaşyjylary häzirki wagtda uly meşhurlyga eýe bolmadyk kompozitor Aleksandr Mosolowyň sazly maksatnamalary bilen tanyşdyrdy: “Bagtly syýahat” (1941), “Yşarat” operasyndan Waliniň ariýasy (1942) we A.Surkowyň sözleri bilen meşhur “Aýdym” (1942). Wokallaryň toparyny Polina Weres, Ýelena Družinkina we Mariýa Mitýurewa dagylar ýerine ýetirdiler. Gatnaşyjylary taryhy bir hakykat haýran galdyrdy: “Dar peçde ot ýanýar...” atly rowaýata öwrülen setirlere Mosolow ilki sazy ýazypdy, ýöne başga bir, has “ygtybarly” kompozitoryň sazy resmi taýdan wagyz edildi.
Ylmy bölümde dürli ugurlardan özboluşly çykyşlar edildi. Tanymal rus antropology we Rus-Türkmen Margiana arheologik ekspedisiýasynyň ýolbaşçysy Nadežda Dubowa uruş döwründe Türkmenistanyň ylmyň ösüşine goşan goşandy barada hasabat bilen çykyş etdi we respublikanyň öňdebaryjy SSSR-iň ýokary okuw mekdepleriniň 300 müňden gowrak ewakuasiýa edilen alymlaryny we mugallymlaryny kabul edendigini belledi.
Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynyň dosenti Ýelena Osipowanyň alyp barmagynda Türkmenistandan uly bir bölek hasabat hödürlendi. Türkmen saz öwrenijileri ýurduň harby geçmişini şöhlelendirýän kompozitorlaryň döredijilikli portretlerine we eserlerine üns berdiler. Şeýle hem Çary Nurymowyň eserlerini, şeýle hem nusgawylar Nury Muhatowyň, Aman Agajykowyň we Rejep Rejepowyň kino we milli saz sungatyna goşan goşandyny ara alyp maslahatlaşdylar.
Ýaş kompozitor Kerim Jumagulyýewiň çykyşy aýratyn ünsi çekdi, ol türkmen halkynyň Milli Lideri Gurbanguli Berdimuhamedowyň “Döwlet guşy”romanyndaky Berdimuhamet Annaýewiň “Ak gerek” atly goşgusy esasynda döredilen monologyň özünde galdyran täsirini paýlaşdy. Halk köpçüligine Türkmenistanyň halk artisti Atageldi Garýagdyýewiň ýerine ýetirmeginde edilen bu romansyň ýazgysy hödürlendi.
Sankt-Peterburgdan Nikolaý Larionow we Tatýana Solodkowa tarapyndan hödürlenen jemleýji hasabaty rus edebiýatyndaky medeniýetara dialoga bagyşlandy. Ol edebi eserleriň opera, balet, saz we kino üçin umumy esas bolup hyzmat edýändigini we olaryň medeni dürlüligi bilen baýlaşdyrylan diliniň umumy häsiýetlere eýedigini we terjime talap etmeýändigini nygtady.
“Sungat aýnasynda urşuň ýüzi” atly halkara ylmy-amaly maslahat sungatyň ynsan ruhunyň iň ýokary görnüşi hökmünde taryhy hakykatyň has ygtybarly saklaýjysydygyny görkezdi.
Beýik Ýeňiş hakyndaky mukaddes hakydanyň möhleti ýok we ol saz, edebiýat we ylym arkaly — Türkmenistan we Russiýa halklary üçin umumy — bu hakyda bakylyga öwrülýär.
Doganlyk we medeni özara baýlaşmak gatnaşyklary ruhynda geçirilen bu maslahat ata-babalarymyzyň gany we gahrymançylygy bilen kemala gelen umumy taryhy gymmatlyklaryň iki ýurduň arasyndaky strategik hyzmatdaşlygyň berk we mizemez binýady bolup galýandygyny hem-de batyrgaýlyk we ynsanperwerlik sapaklarynyň geljekki nesillere geçirilmegini üpjün edýändigini aýdyň görkezdi.
ORIENT
