Özbegistan: Gysga setirde goňşy habarlary
Sosial habarlardan başlaýarys. Statistika boýunça milli agentliginiň habar berşi ýaly, Özbegistanda dogluş derejesi ýokarlanmagyny dowam edýär. Şeýlelik bilen, şu ýylyň sekiz aýynda ýurduň raýat hasaba alyş bölümlerinde 627 müň 196 täze doglan çaga hasaba alyndy, bu 2022-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 6,4% ýokarydyr. Munuň üçin olaryň ene-atalaryny gutlaýarys.
Ýurtda dogluşyň ýokary bolmagy dürli faktorlar bilen baglanyşykly bolup biler, olaryň arasyndan sosial-ykdysady şertler möhüm rol oýnaýar.
Statistika agentliginiň berýän maglumatlaryna görä bu statistika görkezijisine Özbegistanyň her bir ýaşaýjysy üçin, 01/01/2023 umumy ýaşaýyş meýdany ortaça 18,5 inedördül metr bardygyny goşmak bolar (bu geçen ýyl bilen deňeşdirilende 0,3 inedördül metr köp). Bu tendensiýa dowam etse, häzirki doglan çagalar kämillik ýaşyna ýetýänçä, olaryň hersinde hakyky köşkler bolup biler.
Özbegistanyň senagat birleşikleriniň ýolbaşçylarynyň wekiliýeti Günorta Koreýa bardy. Iş saparynyň esasy maksady iki ýurduň arasyndaky ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmek bolup durýar. Koreýa Respublikasynyň premýer-ministri Han Dak Su bilen, şeýle hem iki ýurduň Daşary işler ministrlikleriniň arasynda duşuşyk geçirildi. Ýakyn hyzmatdaşlygy ýola goýmak we Özbegistan bilen Koreýa Respublikasynyň hökümet edaralarynyň we pudak birleşikleriniň arasynda täze taslamalary we maksatnamalary durmuşa geçirmek üçin başlangyçlar öňe sürüldi.
Özbegistandan koreý aýakgaplary. Iş toparynyň Günorta Koreýa eden sapary wagtynda “Uzcharmsanoat” birleşiginiň başlygy Fahriddin Boboýew bu ýurtdaky iň uly kompaniýalaryň biri bolan “TG Holding” -iň ýolbaşçylary bilen birbada Özbegistanyň birnäçe pudagyna 150 million dollar maýa goýmagy maksat edinýän gepleşikleri geçirdi. Deri we aýakgap senagaty Günorta Koreýanyň kapitalynyň esasynda durmuşa geçirilmegi meýilleşdirilýän taslamalaryň sanawynda möhüm orny eýelär. Maksat Özbegistanda koreý aýakgap markalarynyň önümçiligini ýola goýmakdyr.
Özbegistan awgust aýynda gawun eksportyny ep-esli ýokarlandyrdy. Haçanda, gürrüňdeşlik Özbegistana tarap öwrülende, bu ýurda baryp görenler gawunyň adatdan daşary tagamy barada täsir galdyrýarlar. (Ýeri gelende aýtsak, meşhur türkmen gawunlaryna-da degişlidir). Şonuň üçin üstümizdäki ýylyň awgust aýynda özbek gawunyň eksportynyň önümleriniň geçen üç aýyň dowamynda iberilen önümleriň umumy mukdaryndan ýokary bolmagy geň däldir.
Has takygy: Özbegistan awgust aýynda 5,5 million dollarlyk 19,1 müň tonna ter gawunlary eksport etdi, bu tebigy taýdan maý aýynyň başyndan iýul aýynyň ahyryna çenli eksportyň umumy mukdaryndan 11,7 göterim köpdür.
Ekologiýa peýdalary goşmak bilen gaýtadan işlemek. “Podrobno.uz” habarçysynyň gürrüň berşi ýaly, Özbegistanyň hususy kärhanalarynyň biri ... köne, peýdasyz tekerlerden ýangyç ýagyny (mazut) öndürmek üçin Hytaýdan enjam satyn aldy. Hytaýyň Henan welaýatyndan “Henan Doing Machinery Equipment” kompaniýasynyň bu tehnologiýasy günde 15 tonna ulanylan tekerleri gaýtadan işlemäge ukyplydyr.
Netijede goşa täsir bolýar: ýangyç öndürmek we galyndy tekerleri zyňmazlyk, eger olar taşlansa, daşky gurşawa hemişe howp döredýär. Bu ajaýyp tehnologiýa Hindistanda, Hytaýda, Braziliýada, Filippinlerde, Kolumbiýada, Malaýziýada we Günorta Afrikada uly isleg bildirilýär.
Russiýanyň «Победа» awiakompaniýasy Özbegistana täze uçuşlary amala aşyrýar. Uçuşlar Özbegistanyň iň uly şäherlerinden birini Uralyň we Sibiriň iň möhüm şäherleri bilen birleşdirýän Ýekaterinburg - Samarkand we Nowosibirsk - Samarkand ugurlary boýunça amala aşyrylar. Geçen aýlarda Russiýadan Özbegistana uçuşlaryň sanynyň ep-esli artandygyny belläp geçýäris: öz gezeginde, Özbegistanyň awiakompaniýalary hem Russiýa täze uçuşlary amala aşyrýarlar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary özüniň Halkara ösüş agentligi (USAID) arkaly Özbegistanyň hökümeti bilen ýurtda howpsuz we ýokary hilli dermanlara elýeterliligi giňeltmek üçin täze düşünişmek memorandumyna gol çekdi. USAID Özbegistanyň raýatlary üçin zerur dermanlara we ýokary hilli lukmançylyk önümlerine elýeterliligi gowulandyrmak üçin Özbegistanyň gyzyklanýan taraplary we hyzmatdaşlary bilen ýakyndan işleşýär.
Sebit gatnaşyklaryny pugtalandyrmak hemişe özbek häkimiýetiniň üns merkezindedir. Şeýlelik bilen Gazagystan we Özbegistan turbageçirijiler we elektrik liniýalary arkaly berilýän energiýa çeşmelerine bilelikdäki gümrük gözegçiligi barada ylalaşdylar. Gazagystanyň mejlisiniň web sahypasynda aýdylyşy ýaly, Daşkent we Astana, şeýle hem gümrük deklarasiýasy we energiýa çeşmelerine gözegçilik etmek boýunça tejribe alyşarlar. Taraplar gümrük işleri babatynda kanunlaryň bozulmagyny ýüze çykarmagyň we ýok etmegiň kesgitlenen faktlary we usullary barada habarly bolarlar.
Özbegistanyň Ylymlar akademiýasy şu ýyl 80 ýyllyk ýubileýini belleýär. Şunuň bilen baglylykda, Özbegistan Respublikasynyň Ylymlar akademiýasynyň döredilmeginiň 80 ýyllygyna bagyşlanan ýubileý çärelerini geçirmek üçin guramaçylyk işleri barada prezidentiň karary kabul edildi. Bu şanly sene mynasybetli guraljak çäreler 2023-nji ýylyň 12-14-nji dekabrynda Daşkende geçiriler.
Geçirilmeli çäreleriň hatarynda: halkara konferensiýa, şeýle hem innowasiýa ösüşleriniň sergisi, “Özbegistan Respublikasynyň Ylymlar akademiýasynyň taryhy” we beýlekiler bar.
Samarkantda pomidoryň täze görnüşi döredildi. Özbegistan Respublikasynyň Oba hojalygy ministrliginiň garamagyndaky gök önümler boýunça Gözleg institutynyň Samarkand ylmy tejribe bekediniň hünärmenleri tarapyndan döredilen “Mustakillik-28” atly täze pomidor görnüşi birnäçe özboluşly aýratynlyklara eýedir.
Pomidor görnüşleriniň köpüsinden tapawutlylykda, “Mustakillik-28” ýokary derejede (uzak ýola) çydamly bolup, halkara bazarlary üçin iň amatly saýlama görnüşdir. Ýöne täze görnüşiň iň möhüm üstünligi onuň tagamydyr, hünärmenleriň pikiriçe, ýurtda süýji pomidor üçin täze rekord goýulýar.
Özbegistan milli hokkeý toparlary 2025-nji ýyldan başlap dünýä çempionatyna gatnaşarlar. Muny ýurduň Hokkeý federasiýasynyň ilkinji wise-prezidenti Bahodyr Gafurow mälim etdi. Bu ýyl Mongoliýada Aziýa we Okeaniýa U18 çempionaty geçirildi, bu ýerde Özbegistanyň ýetginjekler topary ýeňiş gazandy. Geljek ýyl Aziýa çempionaty Özbegistanda geçiriler.
Soňky ýyllarda Özbegistanda hokkeýi ösdürmek we iň ýokary derejeli ýaryşlary geçirmek üçin ähli şertler döredildi. Iň uly “Humo Arena” we Samarkanddaky arena Daşkende 10 müňden gowrak hokkeý janköýerini kabul edip biler. Milli Hokkeý federasiýasynyň döredilen bäş ýylynda Aziýa we Okeaniýa U18 çempionatynda we Gazagystan kubogynda altyn, Pro Hokei Ligasy 22/23 kümüş, şeýle-de Dostluk kubogynda bürünç medal gazandylar.
Özbegistanyň wekiliýeti Bütindünýä miras komitetiniň Er-Riýadda geçiriljek 45-nji mejlisine gatnaşar. Geňeşiň mejlisiniň dowamynda 1972-nji ýylda agza ýurtlarda Bütindünýä medeni we tebigy mirasy goramak boýunça ÝUNESKO konwensiýasynyň durmuşa geçirilişine serediler.
Häzirki wagtda 195 ýurt 1972-nji ýyldaky ÝUNESKO konwensiýasyna gatnaşyjy döwletlerdir. 1972-nji ýyldaky konwensiýa laýyklykda şu güne çenli 167 ýurtdan 1157 sany medeni we tebigy ýadygärlik Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi. Olaryň arasynda gatnaşyjy 67 döwletden 43-sinde serhetüsti ýadygärlikler hem bar.
"Horeografiýa dünýäsinde hakyky duýgy!" Federasiýa Geňeşiniň ýolbaşçysy Walentina Matwienko Özbegistanyň milli baletiniň tansçylarynyň Moskwadaky Bolşoý teatrynyň sahnasynda ýerine ýetiren “Lazgi” pýesasyna tomaşa edeninden soň aýtdy.
Lazginiň halk aýdymy we tansy üç müň ýyl ozal Horezm sebitinde döräpdir. Nemes horeografy Raýmondo Rebeka halk ertekisini gündogar ertekisinde nusgawy balet bilen birleşdirmegi başardy. Taryh sahnada janlanýar. Çukurlaryň we gümmezleriň arasynda gadymy döwrüň ölmez-ýitmez şekilleri bar: jan, söýgi we şaman. Syýahat spektakly Merkezi Aziýanyň däp-dessurlaryny, köp asyrlyk medeniýetini we döwrebaplygyny birleşdirýär.
Spektakldan soň haýran galan Walentina Matwienko, özbek sungat işgärlerine ýüzlenip, bu çykyşy Russiýanyň beýleki sebitlerinde hem görkezmek isleýändigini aýtdy.
...Bular entäk Özbegistanyň häzirki durmuşyndan habar berýän dogan ýurduň metbugat materiallaryna esaslanyp saýlanan gyzykly täzelikleriň doly sanawy däldir –
Bekdurdy AMANSARYÝEW
