Kristin Lagard: krizisler adamlaryň basyş astynda özlerini nähili alyp barýandygyny görkezýär
Häzirki döwürde krizisler biri-biriniň yzyndan has ýygy ýüze çykýar we dikeldiş hem-de ýagdaýy täzeden seljermek üçin barha az wagt galdyrýar. Şeýle şertlerde durnuklylyk diňe adatdan daşary ýagdaýlara taýýarlyk bilen däl, eýsem çalt uýgunlaşmak, basyş astynda özüňi ele almak we ozal mümkin däl ýaly görünýän çözgütleri tapmak bilen hem kesgitlenýär. Ýewropa Merkezi bankynyň prezidenti Kristin Lagard halkara ykdysady we syýasy sarsgynlar bilen işlemek tejribesini paýlaşanda hut şu aýratynlyga ünsi çekdi.
Kristin Lagard Bangkokda Halkara Pul Gaznasynyň we Bütindünýä bankynyň toparynyň ýyllyk ýygnaklarynyň çäginde China Media Group-a beren interwýusynda krizislerden çykaryp boljak birnäçe sapagy belledi. Olaryň ilkinjisi adam faktory bilen baglanyşykly. Lagardyň aýtmagyna görä, kyn şertler adamlaryň basyş astynda özlerini nähili alyp barýandygyny görkezýär: ilki başda asuda we ynamly görünýän käbir adamlar aljyrap biler, beýlekiler bolsa özlerini ele alyp bilýär. Şonuň üçin ol adama ilkinji täsir boýunça baha bermezligi maslahat berýär.
Bu pikir diňe şahsy gatnaşyklara degişli däl. Durnuksyzlyk döwründe kararlar köplenç maglumat ýetmezçiligi şertlerinde kabul edilýär, olaryň jogapkärçiligi bolsa adaty ýagdaýlarda başarnyklaryny doly bahalandyrmak kyn bolan adamlaryň üstüne düşýär. Şeýlelikde, krizis şahsy we institusional derejede dolandyryş ukyplarynyň synagyna öwrülýär.
Kristin Lagardyň bellän ikinji sapagy krizisleriň adamlara kynçylyk we jebir çekişlik getirmegine garamazdan, uly möçberli özgerişlere itergi berip bilýändigidir. Ol muňa mysal hökmünde COVID-19 pandemiýasyny we Ýewropa ýurtlarynyň pandemiýadan has köp zyýan çekenlere goldaw bermek üçin bilelikde karz almak baradaky çözgüdini görkezdi. Lagardyň baha bermegine görä, pandemiýadan iki ýyl öň şeýle çözgüdi kabul etmek mümkin däl ýaly görünýärdi, emma adatdan daşary ýagdaýlar ony amala aşyrmak üçin şert döretdi.
Bu mysal daşarky basyşyň syýasy we ykdysady çözgütleriň çäklerini nähili üýtgedip bilýändigini görkezýär. Adaty şertlerde düýpli düşünişmezliklere sebäp bolýan çäreler krizis döwründe täze goldaw gazanyp biler. Ýöne krizisiň özi oňyn özgerişleri kepillendirmeýär: ol diňe öňki çemeleşmeleri täzeden gözden geçirmek zerurlygyny döredýär. Netije bolsa institutlaryň bu zerurlygy anyk çözgütlere öwrüp bilmegine baglydyr.
Kristin Lagardyň üçünji syny krizisleriň depgininiň çaltlaşmagy bilen baglanyşykly. Onuň aýtmagyna görä, soňky döwürde bir adatdan daşary ýagdaýyň netijelerini doly ýeňip geçmäge ýetişmänkäň, başga bir mesele ýüze çykýar. Bu bolsa hemişe hüşgär we taýýar bolmagy talap edýär, sebäbi adaty işe dolanmak üçin wagt barha azalýar.
Dünýä ykdysadyýeti üçin şeýle yzygiderli sarsgynlar töwekgelçiliklere aýratynlykda garamagyň has kynlaşýandygyny aňladýar. Geosyýasy dartgynlylyk, energiýa meseleleri, söwdadaky bökdençlikler we beýleki daşarky faktorlar biri-biriniň üstüni ýetirip biler. Netijede, aýratyn bir waka jogap bermek ukyby has giň wezipäniň — hemişelik näbellilik şertlerinde durnuklylygy saklamagyň bir bölegine öwrülýär.
Kristin Lagardyň pikirlerini umumy bir netije birleşdirýär: krizis diňe bar bolan ulgamlaryň synagy bolman, eýsem olaryň çäklendirmelerini we özgeriş mümkinçiliklerini ýüze çykarýan döwürdir. Pandemiýa tejribesi hatda çylşyrymly syýasy çözgütleriň hem ýagdaýlaryň basyşy astynda mümkin bolup bilýändigini görkezdi. Emma täze sarsgynlaryň barha çalt ýüze çykýan dünýäsinde diňe bolup geçen wakalara jogap bermek ýeterlik däl — indiki kynçylyklara hem hemişe taýýar bolmak zerurdyr.
CCTV+ habar bermegine görä, Kristin Lagard bu garaýyşlaryny 12–18-nji oktýabr aralygynda Bangkokda geçirilen Halkara Pul Gaznasynyň we Bütindünýä bankynyň ýyllyk ýygnaklarynyň çäginde China Media Group-a beren interwýusynda beýan etdi.
