Kazdaglary: suratlara doly sygmaýan daglar
Ertirlikden soň bizi iki sany owadan Land Rover ýolagçy awtoulagy garaşýardy. Hereketlendirijileriniň güwwüldisi bilen olar bizi Kazdagy milli seýilgähindäki jip-safari başdan geçirmesine çagyrýan ýalydy. Bu gezelenç Türkiýe Respublikasynyň ilçihanasynyň ýanyndaky Medeniýet we syýahatçylyk müdirliginiň, Türkiýäniň syýahatçylygy tanyşdyrmak we ösdürmek agentliginiň (TGA) hem-de Turkish Airlines-iň gatnaşmagynda guralan metbugat saparynyň iň täsirli bölümleriniň birine öwrüldi.
Şeýle saparlar daşary ýurtly žurnalistlere Türkiýäniň dürli keşplerini açyp görkezýär. TGA-nyň ýurduň tebigy we medeni mirasyny tanyşdyrmak işi hut şeýle ugurlarda has aýdyň duýulýar: biz taýýar mahabat suratlaryna seretmän, ýerleri öz gözümiz bilen görýäris, ýerli ýolbeletler bilen gürrüňdeş bolýarys we täsirlerimizi okyjylara ýetirýäris.
Şäher köçeleri yzda galdy. Ýol tokaýly dag eňňitleriniň arasy bilen ýokary galýardy, agaçlaryň arasyndan bolsa deňziň mawy giňişligi görünýärdi. Her öwrümde başga bir görnüş açylýardy.
Gadymy Ida we Sarygyz hakyndaky rowaýat
Ýolbeledimiz Kazdaglary daglarynyň gadymy döwürlerden bäri Ida dagy hökmünde tanalýandygyny gürrüň berdi. Gadymy grek mifologiýasyndaky Parisiň hökümi hem şu ýerler bilen baglanyşdyrylýar. Ýerli rowaýatlaryň birinde bolsa şu eňňitlerde gaz bakan Sarygyz atly gyz hakynda aýdylýar. Halk arasynda daglaryň häzirki ady hem şu hekaýa bilen baglanyşdyrylýar: türkçe kaz sözi «gaz» diýmekdir.
Şahindere kanýonynyň üstünde
Küçük Burun agaç synlaýyş meýdançasyndan Şahindere kanýonyna seretdik. Aşakda açyk reňkli gaýalar çuň jülgäniň düýbüne tarap uzalýardy, garşy tarapda bolsa gür tokaýly eňňitler beýgelýärdi. Ýolbelediň aýtmagyna görä, kanýonyň uzynlygy takmynan 25 kilometre, biziň duran beýikligimiz bolsa deňiz derejesinden 800–850 metre ýetýärdi. Ýöne şol ajaýyp görnüşiň öňünde sanlar tiz unudyldy.
Toparymyzda öz işiniň hakyky ussatlary bolan suratçylar bardy. Şeýle adamlary ajaýyp tebigat bilen haýran galdyrmak aňsat däl. Emma ýolboýy olaryň «Wah!» diýen haýran galma sesleri eşidilýärdi. Akgymtyl gaýalar, goýy ýaşyl tokaý, mawy asman we howanyň tämizligi örän güýçli reňk sazlaşygyny döredýärdi. «Muny hiç bir kamera-da, hiç bir obýektiw-de doly görkezip bilmez» diýip, kärdeşlerimiz aýdýardylar.
Ýolbeletimiz Kazdaglary daglarynyň kisloroda baý howasy boýunça dünýäde Alp daglaryndan soň ikinji orunda durýandygy baradaky giň ýaýran pikiri hem agzady. Şeýle dünýä sanawynyň ylmy taýdan tassyklanmandygyny göz öňünde tutup, muny ýolbelediň gürrüňi we ýerli syýahatçylyk häsiýetnamasy hökmünde kabul edýäris. Emma dag howasynyň tämizligi hiç hili sanawy talap etmeýärdi.
Aglayan Çam — «Aglayan sosna»
Gezelençde äpet sosna agajynyň ýanynda hem saklandyk. Ýolbeledimiz onuň iki ýüz ýyldan hem köp ýaşandygyny aýdyp, oňa Ağlayan Çam — «Aglaýan sosna» diýilýändigini düşündirdi. Ýerli rowaýata görä, bir wagtlar bu ýerde uly tokaý ýangyny bolup, şol agaç halas bolupdyr. Ýylyň käbir döwründe agajyň ýüzünde emele gelýän çyg damjalary beýleki agaçlar üçin dökülýän gözýaşlara meňzedilýär. Ýolbelet agajyň çyglylygynyň oňa ýangyndan aman galmaga kömek eden bolmagynyň mümkindigini aýtdy. Bu täsirli hekaýa, ýöne onuň sebäbi ylmy taýdan doly subut edilen däldir.
Uçudyň üstündäki aýna pol
Kanýonyň uçudynyň üstüne çykýan aýna polluly synlaýyş meýdançasy özboluşly tolgunma döretdi. Akylyň bilen ýörite gurulan berk gurluşyň üstündedigiňe düşünýärsiň, emma gözüň isleseň-islemeseň aýagyň aşagyndaky uzak gaýalara we tokaýlara gidýär. Aýna üstündäki ýekeje ädim hem adaty ýoldaky ädimden başgaça duýulýar.
Şol pursatda kelläme bir pikir geldi: adam käte oda tarap uçýan kebelejege meňzeýär. Biz özümiz üçin synag döredýäris, ýiti duýgulary gözleýäris, batyrlygymyzy barlaýarys. Häzirki döwürde durmuşda beýle duýgular onsuz hem ýeterlik ýaly. Şeýle-de bolsa, dünýäni başga tarapdan görmek üçin ýene-de uçudyň gyrasyna barýarys.
Şarlawuga — liftsiz
Synlaýyş meýdançalaryndan soň Ayıgölü şarlawugyna pyýada düşmäge başladyk. Ýolbelet aşak düşmegiň aňsat bolmajakdygyny aýdypdy, emma bu iş garaşyşymyzdan çylşyrymly boldy. Gündelik durmuşda öý ýa-da iş ýeriniň basgançaklaryna, köplenç bolsa lifte öwrenişen şäher adamlary üçin dag ýodasy hakyky synagdy.
Iki agaç sütüninden ýasalan, diňe bir tutawajy bolan agaç basgançak aýratyn ýadymda galdy. Dogrusyny aýtsam, şol ýerde aýaklarym titräp başlady. Bu azajyk gorkudanmy ýa-da çagalyk gezelençlerinden bäri ulanylmadyk myşsalaryň täsirindenmi, bilemok. Bu duýgyny ýoldaşlaryma aýtman, içimde sakladym. Ýöne şeýle adrenalin joşgunyny köp wagtdan bäri duýmandym!
Daş ägirtleriniň arasynda
Ahyrsoňy äpet daşlaryň we üýtgeşik gaýalaryň arasynda gizlenen şarlawuk peýda boldy. Beýik gaýalar onuň üstüne abanyp, bu tebigat künjegini goraýan sessiz garawullar ýaly görünýärdi. Kümüşsöw suw aşak dökülýärdi, daşlaryň arasyndan ýuwaşja şaglap akýardy, soňra bolsa köşeşip, aýna ýaly dury dag howzuna öwrülýärdi.
Daşyň agyr keşbi bilen suwuň näzik hereketiniň arasynda ajaýyp sazlaşyk bardy. Suwuň düýbündäki ownuk daşlary görmek bolýardy, töweregini bolsa agaçlar gurşap alýardy. Ýolbelet ýyly möwsümde bu ýerde suwa düşmäge rugsat berilýändigini aýtdy. Biz bolsa diňe syn edip, surata düşürdük we yzyna ýokary çykdyk. Elbetde, bu daşlaryň arasynda lift ýokdy.
Muny özüň duýmaly
Soň suratlara seredenimde kärdeşlerimiň sözleri ýadyma düşdi. Surat nähili owadan bolsa-da, iň güýçli duýgular onuň daşynda galýar. Dag howasyndan dem almaly, gadymy agaja el degirmeli, suwuň sesini eşitmeli, daşlaryň salkynlygyny we kyn düşüşden soň aýakdaky titremäni duýmaly.
TGA-nyň tanyşdyrýan şeýle syýahatlarynyň manysy hem şunda: Türkiýäni diňe mahabat şekillerinden däl, öz duýgularymyz arkaly tanamak. Kazdaglary daglaryny özüň görmeli, dem almaly, eşitmeli, elläp görmeli — bir söz bilen, ýüregiň bilen duýmaly. Şonda hatda tejribeli suratçylaryň hem näme üçin söz tapmakda kynçylyk çekendigine düşünersiň.
