TIF 2026: Adamyň bähbidine durnukly ösüşiň guraly hökmünde maýa goýumlar
Aşgabat şäherindäki «Ýyldyz» myhmanhanasynda dünýäniň onlarça ýurdundan daşary ýurt işewür we maliýe toparlarynyň wekillerini, halkara guramalaryň, diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylaryny hem-de bilermenleri bir ýere jemlän Türkmenistanyň maýa goýum forumy (TIF 2026) öz işine başlady. Ýokary derejeli ykdysady forumyň ilkinji iş güni ykdysadyýetiň depginli we durnukly ösüşiniň esasy şerti hökmünde maýa goýum işjeňligine bagyşlanan plenar mejlis bilen açyldy. Esasy irdenki mejlise Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistandaky hemişelik utgaşdyryjysy Sýaoszýun Greýs Wan moderatorlyk etdi.
Plenar mejlisiň açylyş dabarasynda çykyş eden Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary Ahmet Gurbanow forumyň temasynyň wajyplygynyň dünýä ykdysadyýetindäki özgerişler bilen şertlendirilýändigini belläp, milli ykdysadyýetleriň üstünlikli döwrebaplaşdyrylmagyny, täze iş orunlarynyň döredilmegini we raýatlaryň abadançylygynyň ýokarlandyrylmagyny hut durnukly maýa goýum akymynyň kesgitleýändigini nygtady.
Ýurdumyzyň daşary syýasatynyň berk binýadynyň hemişelik oňyn bitaraplyk derejesine esaslanýandygy bellenildi. Bu dereje 1995-nji, 2015-nji we 2025-nji ýyllarda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň kararnamalary bilen üç gezek tassyklanyldy. Ol daşary söwda hyzmatdaşlary we maýadarlar üçin öňünden çaklap bolýanlygyň we durnuklylygyň ygtybarly kepili bolup çykyş edýär. Daşary işler ministrligi daşary ýurt maýa goýumlaryny goramagyň, salgyt we gümrük düzgünleşdirmesiniň hukuk binýadyny kämilleşdirmek, şeýle hem döwlet-hususy hyzmatdaşlygyny we erkin ykdysady zolaklaryň, şol sanda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynyň iş düzgünini ösdürmek boýunça yzygiderli görülýän çäreleri barada giňişleýin beýan etdi.
Ýurdumyzyň maýa goýum strategiýasynyň esasy ugurlarynyň hatarynda TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygy we Türkmenbaşy Halkara deňiz portuny ösdürmek ýaly iri infrastruktura taslamalary bilen bir hatarda «ýaşyl» energetika, sanly tehnologiýalar we agroönümçilik toplumy arkaly ykdysadyýeti düýpli diwersifikasiýalaşdyrmak syýasaty hem bar.
«Türkmenistan üçin maýa goýumlary çekmek öz-özüne maksat däl-de, adamyň bähbidine durnukly ösüşiň guralydyr. Infrastruktura, senagata we durmuş ulgamyna goýulýan serişdeler raýatlaryň ýaşaýyş derejesiniň ýokarlanmagyna, täze iş orunlarynyň döredilmegine, kiçi we orta telekeçiligiň ösdürilmegine hem-de döwrebap, bäsdeşlige ukyply ykdysadyýetiň kemala gelmegine gönüden-göni ýardam berýär» diýip, Ahmet Gurbanow nygtady.
Plenar mejlisde pikir alyşmalary Özbegistan Respublikasynyň Premýer-ministriniň orunbasary, ykdysadyýet we maliýe ministri Jamşit Kuçkarow, Saud Arabystanynyň Najd Gate Holding kompaniýasynyň başlygy Şazada Mansur bin Muhammed Al Saud, Gyrgyz Respublikasynyň Prezidentiniň ýanyndaky Milli maýa goýumlar agentliginiň ýolbaşçysy Rawşanbek Sabirow, Ermenistan Respublikasynyň ykdysadyýet ministri Geworg Papoýan, Türkiýäniň söwda ministriniň orunbasary Mahmut Gürjan we Eýran Yslam Respublikasynyň ykdysadyýet we maliýe ministriniň orunbasary Mahdi Heýdari dowam etdirdiler.
Dürli ugurlary öz içine alan dialogyň dowamynda halkara jemgyýetçiliginiň garaýşyny Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistandaky ilçisi Lýuk Dewin, Beýik Britaniýa we Demirgazyk Irlandiýa Birleşen Patyşalygynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Stiwen Konlon, şeýle hem Halkara maliýe korporasiýasynyň (IFC) Merkezi Aziýa boýunça sebit direktory Saýmon Endrýus beýan etdiler.
Irdenki maksatnamanyň ikinji bölümi durnukly we ygtybarly energetika durnuklylygyny üpjün etmek, şeýle hem Türkmenistanyň nebitgaz we himiýa senagatynyň ileri tutulýan pudaklaryny ösdürmek meselelerine bagyşlandy. «Türkmengaz» döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary Myrat Arçaýewiň moderatorlygynda esasy bilermenler we pudaklaýyn edaralaryň ýolbaşçylary anyk maýa goýum tekliplerine we tehnologik taslamalara garadylar. Hasabatlar we tanyşdyryş çykyşlary bilen «Türkmennebit» döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary Batyr Jumaýew, «Türkmenhimiýa» döwlet konserniniň başlygy Resul Myradow, Aziýa Ösüş Bankynyň hususy pudagy ösdürmek boýunça uly hünärmeni Dmitriý Kabrielýan we Bütindünýä bankynyň gaz boýunça uly hünärmeni Robert Wan der Gist çykyş etdiler.
Senagat we tehnologik ugurlar boýunça bilermenlik garaýyşlaryny esasy daşary ýurt potratçylary we analitikler, şol sanda Daewoo E&C kompaniýasynyň Türkmenistandaky şahamçasynyň baş direktory Min Man-Jun, VEMA S.A. kompaniýasynyň direktory Mihaýlo Partikewiç, Şweýsariýanyň Daşary ýurt işewürligi boýunça geňeşiniň başlygy we Ženewa bitaraplyk merkeziniň prezidenti Nikolas Ramzeýer, GDA-nyň Ykdysady ösüş boýunça Işewürlik merkeziniň Nebitgaz senagaty komitetiniň başlygy Rustem Rastumhanow, şeýle hem PETRONAS Carigali (Turkmenistan) kompaniýasynyň baş direktory Ismadi bin Ismail tanyşdyrdylar.
TIF 2026 forumynyň irdenki bölümi halkara maliýe institutlarynyň we daşary ýurtlaryň iri kompaniýalarynyň türkmen bazarynda täze bilelikdäki başlangyçlary iş ýüzünde durmuşa geçirmäge ýokary derejede taýýardygyny görkezdi.
