AfD Meklenburg-Öňki Pomeraniýada, Çepçiler partiýasy bolsa Berlinde saýlawlarda ýeňiş gazandy
Germaniýadaky saýlawlar ýurduň syýasy giňişliginiň düýpli özgerişleri başdan geçirýändigini görkezdi. Sagçy radikal güýçleriň ösmegi we däp bolan partiýalara goldawyň azalmagy diňe bir sanlaryň üýtgemegi däl-de, eýsem jemgyýetdäki çuňňur nägileligiň we köne meseleleriň täze çözgütleriniň gözlenýändiginiň beýanydyr.
ARD we ZDF jemgyýetçilik teleýaýlymlary tarapyndan çap edilen ekzit-pollaryň deslapky maglumatlaryna görä, AfD Meklenburg-Öňki Pomeraniýada sesleriň 37–38 göterimini aldy. Bu görkeziji 2021-nji ýylda bu federal ýer boýunça geçirilen soňky saýlawlarda alnan 16,7 göterimden ep-esli ýokarydyr. Sosial-demokratik partiýa (SPD) 35,5–36,5 göterim bilen ikinji ýeri eýeledi. Ondan soň Çepçiler partiýasy 6–7,5 göterim, «Ýaşyllar» bolsa takmynan 5,5 göterim ses aldy. Kansler Fridrih Mersiň Hristian-demokratik bileleşigi (CDU) 2021-nji ýyldaky 13,3 göterim bilen deňeşdirilende 5–5,5 göterim sesini ýitirdi.
Berlin şäherinde Çepçiler partiýasy 24,5 göterim bilen öňdeligi eýeledi, garşydaş görkezijisi 26 göterim boldy. Bu 2023-nji ýylda şäher-döwletde geçirilen soňky saýlawlarda alan 12,2 göteriminden ep-esli ýokarydyr. CDU-nyň paýy 28,2 göterimden takmynan 20 göterime çenli peseldi. Şol bir wagtyň özünde «Ýaşyllar» 15–15,5 göterim, «Germaniýa üçin alternatiwa» (AfD) 13,5–16 göterim, SPD bolsa takmynan 12 göterim ses aldy. Iki federal ýeriň hem parlamentleri bäş ýyllyk möhlete saýlanýar we Germaniýanyň federal ýerlerindäki saýlawlarda, adatça, parlamentde orun almak üçin azyndan 5 göterim ses almak talap edilýär. Meklenburg-Öňki Pomeraniýada SPD 2021-nji ýyldaky saýlawlardan bäri Çepçiler partiýasy bilen bilelikde koalisiýa hökümetini dolandyrýar. Berlinde CDU we SPD 2023-nji ýylda geçirilen gaýtadan saýlawlardan soň häzirki hökümeti döretdiler. Bu gaýtadan saýlawlar 2021-nji ýylda şäher-döwletde geçirilen saýlawlaryň ses berişligi guramakda we geçirmekde düýpli kemçilikler sebäpli hakyky däl diýlip ykrar edilmeginden soň geçirildi.
Mersiň öz partiýasy bolan CDU iki federal ýerde hem pes netijeleri görkezdi, onuň goldawy öňki saýlawlar bilen deňeşdirilende ep-esli azaldy. Iki ses berişligiň netijelerine teswir berip, Mers olary «betbagtçylyk» diýip atlandyrdy we Germaniýanyň ykdysadyýetiniň düýpli özgerişleri başdan geçirýändigini, jemgyýetçilik çekişmeleriniň barha ýitileşýändigini, syýasy ekstremistleriň basyşy astynda halkyň döwlet institutlaryna bolan ynamynyň pese düşýändigini aýtdy. Ol Germaniýanyň özgertmeler bilen öňe gitmelidigini we federal hökümetiniň bu özgertmeleri geçirmek üçin jogapkärçiligi öz üstüne aljakdygyny aýtdy.
Ýekşenbe güni geçirilen saýlawlar 6-njy sentýabrda «Germaniýa üçin alternatiwanyň» (AfD) gündogar Saksoniýa-Anhalt federal ýerinde sesleriň 43,8 göterimini almagyndan bary-ýogy iki hepde soň geçirildi. Partiýa bu ýerde absolýut köplügi gazanmak üçin zerur bolan orunlaryň bary-ýogy üçüsini alyp bilmedi. Germaniýanyň esasy partiýalarynyň ählisi häzire çenli sagçy radikal güýçler bilen koalisiýa döretmek mümkinçiligini ret edýär. Şeýlelikde, köp ýyllardan bäri dowam edip gelýän syýasy päsgelçilik AfD-ni sesleri bar, emma häkimiýete gelmek mümkinçiligi bolmadyk ýagdaýda goýýar.
Iki saýlaw hem federal hökümete edilýän basyşyň, däp bolan partiýalara goldawyň peselmeginiň we sagçy radikal güýçleriň yzygiderli güýçlenmeginiň şertlerinde geçirilendigi sebäpli uly üns merkezinde boldy. Germaniýanyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri bu iki ses berişligi Berlindäki jemgyýetçilik garaýyşlarynyň bir görkezijisi hökmünde kabul edýär. Ýakynda geçirilen pikir soralyşyklaryň netijeleri iki federal ýerdäki saýlawçylaryň diňe ujypsyz böleginiň Germaniýanyň ösüşiniň umumy ugruna oňyn garaýandygyny görkezdi. Şol bir wagtyň özünde, takmynan 90 göterimi federal hökümetiň işine ýaramaz baha berýär. Bahalaryň ýokarlanmagy, ykdysadyýetiň ýagdaýy we ýaşaýyş çykdajylarynyň umumy derejesi saýlawçylary alada goýýan meseleleriň sanawynda öňdeligi eýeleýär.
«Köp partiýalar indi sagçy radikal partiýa bilen hyzmatdaşlyk etmek islemeýändiklerini aýdyň beýan etdiler. Häzirki wagtda syýasatda bolup geçýän ähli zat adamlarda näbellilik duýgusyny döredýär we, elbetde, şeýle köp saýlawçynyň sagçy garaýyşlara geçýändigini görmek alada döredýär» diýip, ýerli ýaşaýjy Haaze aýtdy. «Bu tendensiýany ýurduň ähli ýerlerinde geçirilýän saýlawlarda, şol sanda öňki federal saýlawlarda-da görmek bolýar. Germaniýa bulam-bujarlyk ýagdaýynda we adamlar hemme ýerde nägilelik duýýarlar» diýip, başga bir ýaşaýjy Ralf aýtdy.
Germaniýanyň köp ýaşaýjysy üçin bu saýlawlar diňe bir ýerli syýasy üýtgeşmeleri däl, eýsem partiýalar giňişligindäki has giň gerimli özgerişi, jemgyýetçilik garaýyşlarynyň üýtgemegini we federal hökümete edilýän basyşy hem görkezdi. Indi üns federal ýerlerde haýsy partiýalaryň durnukly hökümetleri döredip biljekdigine we bu prosesiň milli syýasata nähili täsir etjekdigine gönükdirilýär.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Meklenburg-Öňki Pomeraniýada we Berlinde geçirilen saýlawlaryň netijeleri federal syýasata bolan nägileligiň artýandygyny we AfD-niň orunlarynyň güýçlenýändigini görkezýän alamat boldy. Bu ýagdaý Germaniýanyň partiýalar giňişliginiň geljekdäki görnüşine täsir edip biler.
