DIM-däki brifing: Aşgabat BMG-niň Baş Assambleýasynyň 81-nji sessiýasyna nähilli başlangyçlar bilen barýar
18-nji sentýabrda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde geçirilen brifingde ýurduň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 81-nji sessiýasyndaky ileri tutulýan garaýyşlaryna hem-de ýurduň sebitleýin we halkara guramalar bilen amala aşyrylýan hyzmatdaşlygy ara alnyp maslahatlaşyldy. Çäräniň barşynda türkmen diplomatiýasynda möhüm özgerişligiň emele gelýändigi aýdyň ýüze çykdy. Resmi beýanatlaryň aňyrsynda örän anyk, amly we tehnologik gün tertibi görünýär. Aşgabat BMG-niň meýdançasyndaky giň gerimli başlangyçlaryň milli ykdysadyýeti institusional taýdan döwrebaplaşdyrmaga, yklym derejesindäki logistika ulgamyny ösdürmäge hem-de dünýäniň maliýe we hukuk institutlaryna çuňňur goşulyşmaga daýanýan strategiýasyny kemala getirýär.
Ählumumy platformanyň binýady hökmünde Ählumumy parahatçylyk strategiýasy we 2027 — 2037-nji ýyllary BMG-niň Dialogyň we öňüni alyş diplomatiýasynyň onýyllygy diýip yglan etmek başlangyjy öňe sürülýär. BMG-niň çäklerinde Dostlar toparyny döretmek we Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň (UNRCCA) işini ösdürmek arkaly döwletleriň özygtyýarly deňligini öňe sürýän Türkmenistan şol bir wagtyň özünde düýbünden täze ugurlara hem gadam basýar.
Möhüm ädimleriň biri hökmünde BMG-niň howandarlygynda sanly diplomatiýa üçin emeli aň boýunça halkara kodeksini işläp taýýarlamak we bu ugurda jogapkärçilik hem-de ynanyşmak meseleleri boýunça Aşgabatda halkara bilermenler dialogyny geçirmek teklibi öňe sürülýär. Diplomatiýadaky bu kämillik has uzak möhletli ugurlar bilen hem tebigy ýagdaýda berkidilýär — ýagny ýurduň 2031–2032-nji ýyllar üçin BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň hemişelik däl agzalygyna dalaşgärligini öňe sürmäge ulgamlaýyn taýýarlyk görülýär.
Emma parahatçylyk döredijilik syýasy ugry durnukly ykdysady binýatsyz göz öňüne getirmek mümkin däl. Brifingde bellenilişi ýaly, ýurduň ykdysady strategiýasy halkara maliýe institutlary bilen oýlanyşykly dialoga daýanýar. Halkara pul gaznasy (HPG) bilen hyzmatdaşlyk, şol sanda yzygiderli geňeşmeler we makroykdysady görkezijilere baha bermek, ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak boýunça anyk çäreleri meýilleşdirmäge mümkinçilik berýär.
Bütindünýä banky bilen hyzmatdaşlygyň çäklerinde ýurt eýýäm Milli hasaplar ulgamynyň (MHU-2025) halkara standartyna geçmek boýunça amaly işleri amala aşyrýar we maglumatlary ýygnamagyň sanly ulgamlaryny ornaşdyrýar. Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky, Aziýanyň ösüş banky we Yslam ösüş banky bilen hyzmatdaşlyk bolsa energetika, “ýaşyl” tehnologiýalar we serhetüsti ulag geçelgelerine bilelikde maýa goýumlaryny üpjün edýär. Dünýä ulgamyndaky pragmatik gatnaşygyň şu bir bitewi çemeleşmesine Türkmenistanyň Bütindünýä söwda guramasyna (BSG) goşulmak işleri hem girýär. Synçy derejesindäki tapgyry geçip, ýurt anyk gepleşik infrastrukturasyny kemala getirmek tapgyryna gadam basdy: degişli edaralarda iş toparlary döredildi, daşary söwda düzgünleri baradaky ähtnamany taýýarlamak boýunça geňeşmeler geçirilýär, kanunçylyk we statistika döwrebaplaşdyrylýar. Bu işler eýýäm HPG-niň bilermenleri tarapyndan hem oňyn baha eýe boldy.
Amaly çemeleşme Energetika hartiýasynyň Şertnamasyna bolan garaýyşda hem görünýär. Ýewropanyň käbir gatnaşyjy ýurtlarynyň çemeleşmelerindäki üýtgeşmelere garamazdan, Aşgabat Şertnamanyň özgertmelerini institutyň tebigy ösüşi hökmünde kabul edýär we ony maýa goýumlaryny goramak, üstaşyr geçişiň howpsuzlygyny üpjün etmek hem-de Merkezi we Günorta Aziýa ýurtlary bilen dialog üçin zerur bolan syýasylaşdyrylmadyk meýdança hökmünde görýär.
Türkmenistanyň ulag we howa boýunça gün tertibi hem institusional görnüşe eýe bolýar. BMG-niň howandarlygynda Durnukly ulag arabaglanyşygynyň ählumumy atlasyny işläp taýýarlamakdan we Halkara logistika merkezini döretmekden başlap, Aşgabat howa dialogyny ýola goýmak we Aral deňziniň basseýni üçin ýörite maksatnamany döretmek ýaly ähli bu ädimler içerki ösüş wezipelerini halkara hukugy bilen özara baglanyşdyrýar.
Aşgabadyň başlangyjy boýunça Halkara hukuk ýylyna (2028) taýýarlyk görmek we Merkezi Aziýada zenanlarynyň dialogy hem-de Ýaşlar dialogy ýaly ynsanperwer platformalary öňe sürmek bitewi görnüşiň kemala gelmegini tamamlaýar: Türkmenistan halkara bileleşigine diňe bir beýannamalary däl, eýsem amaly, tehnologik we parahatçylyk döredijilik hyzmatdaşlygynyň işjeň nusgasyny hödürleýär.
