Fransiýa 129 tonna altyny yzyna getirip, dollardan daşlaşmak prosesini güýçlendirdi
2025-nji ýylyň iýul aýyndan 2026-njy ýylyň ýanwar aýyna çenli döwürde Fransiýanyň Merkezi banky ozal Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda saklanan altyn gorlarynyň ählisini yzyna getirip, soňky 129 tonna altynyň geçirilmegini tamamlady. Nýu-Ýorkda saklanan köne we halkara standartlara laýyk gelmeýän altyn guýmalar satyldy, olaryň möçberine deň bolan täze, halkara standartlaryna laýyk altyn guýmalar Ýewropa bazaryndan satyn alnyp, merkezi bankyň ýerasty ammarynda ýerleşdirildi. Bu amaly geçirmek üçin altynyň uly möçberde fiziki taýdan daşalmagy zerur bolmady we ol takmynan 12,8 milliard ýewro möçberinde girdeji getirdi.
Haçan-da bir ýurt onlarça ýyllap ummanyň aňyrsynda saklanan altyn gorlaryny yzyna getirýän bolsa, bu diňe bir maliýe amaly däl-de, eýsem özygtyýarlylygyň beýanydyr. Ähli altyn gorlaryny yzyna getirmegi tamamlan Fransiýa diňe bir täzeden satmak arkaly milliardlarça girdeji gazanmak bilen çäklenmän, eýsem dünýä ýüzüne möhüm duýduryş hem berdi: dollara bolan ynam indi şertsiz däl. Geosyýasy töwekgelçilikleriň adaty ýagdaýa öwrülýän, sanksiýalaryň bolsa ýarag hökmünde ulanylýan döwründe altyn ýene-de özüniň gadymy ähmiýetine eýe bolýar — ol başga biriniň erkine bagly bolmadyk we syýasy tupanlardan gorkmaýan sessiz güýç hökmünde çykyş edýär. Bu gaýdyp getiriş geçmişe däl, eýsem geljege tarap ädimdir. Bu geljekde özygtyýarlylyk diňe bir walýuta hümmetleri bilen däl, eýsem gymmat bahaly metalyň agramy bilen hem ölçelýär.
Bu ädim dünýäniň merkezi banklarynyň altyn gorlaryny artdyrmagyny dowam etdirýän döwründe amala aşyryldy. Şunda käbir ýurtlar has ýokary howpsuzlygy üpjün etmek maksady bilen öz altyn gorlaryny watanyna gaýtarmagy makul bilýärler.
«Fransiýanyň soňky döwürde maksatly görkezijiler babatynda alyp barýan syýasatynyň sebäpleri näme? Öň aýdyşym ýaly, resmi sebäp diňe hil standartlarynyň düzedilmegi bilen baglydy. Emma soňra ýene iki sebäbi görüp bileris. Başga bir sebäp — özygtyýarlylyk bilen baglanyşykly belli bir derejedäki geosyýasy garaýyşlardyr. Häzirki wagtda dünýäde agdyklyk edýän walýuta henizem ABŞ-nyň dollary bolandygy sebäpli, merkezi banklar altynyň ähmiýetine täzeden baha berýärler. Emma häzirki ABŞ syýasaty sebäpli ABŞ-nyň dollaryna bolan ynam bilen bagly meseläniň ýüze çykyp biljekdigini köp ýurtlar indi hasaplaýarlar», — diýip, Parižiň Ykdysadyýet mekdebiniň professory Erik Monne aýdýar.
Fransiýa soňky ýyllarda altyn gorlaryny yzyna getiren beýleki Ýewropa ýurtlarynyň göreldesine eýerdi. Germaniýa ABŞ-dan we Fransiýadan öz altyn gorlaryny yzyna getirmegi 2017-nji ýylda tamamlady. Niderlandlar bolsa 2025-nji ýylda Nýu-Ýorkdan we Ottawadan 86 tonna altyny Londona geçirdi.
Altynyň watana gaýtarylmagy boýunça dünýäde emele gelen umumy tendensiýa dollara esasy ätiýaçlyk walýutasy hökmünde barha artýan ynamsyzlygy we ýurtlaryň öz ykdysady özygtyýarlylygyny berkitmäge bolan islegini görkezýär. Hytaý, Russiýa we beýleki ýurtlar hem sanksiýalar bilen bagly töwekgelçilikleriň we geosyýasy durnuksyzlygyň şertlerinde öz ätiýaçlyk gorlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak maksady bilen altyn gorlaryny işjeň ýagdaýda artdyrýarlar.
CCTV+-yň habar bermegine görä, Fransiýanyň altyny watanyna gaýtarmak baradaky çözgüdi dünýä maliýe bazarlary üçin möhüm duýduryş boldy. Bu diňe ätiýaçlyk gorlaryny optimizirlemek boýunça geçirilen amal däl, eýsem Ýewropanyň maliýe taýdan özbaşdaklyga ymtylýandygyny görkezýän syýasy ädimdir. Ýakyn ýyllarda beýleki ýurtlaryň hem Fransiýanyň göreldesine eýermegine, dollardan daşlaşmak prosesiniň güýçlenmegine we altynyň özleriniň pikirine görä has howpsuz ýerde — öz topraklarynda saklanmagy üçin yzyna getirilmegine garaşyp bolar.
