Germaniýada suw ýetmezçiligi 25 milliard tonna ýetdi — GFZ-nyň barlagy
Germaniýa temperaturanyň ýokarlanmagy we ýerasty suw gorlarynyň azalmagy sebäpli barha ýitileşýän suw ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Bu barada Gelmgols adyndaky Geologiýa merkeziniň (GFZ) penşenbe güni neşir eden barlagynda bellenilýär. Barlagyň netijeleri ýurduň umumy suw serişdeleriniň 2015-nji ýyldan bäri yzygiderli azalýandygyny görkezýär. Soňky ýyllarda suw ýetmezçiligi Ýewropanyň tutuş çäginde hem has köp duýulýar.
Suw — XXI asyryň täze nebiti, diňe onuň ýetmezçiliginiň bahasy has ýokary. Asyrlar boýy dolup gelen ýerasty suw howdanlary boşap başlanda, ýagynlar ýitgileriň öwezini dolup bilmese, ýurt asuda, emma ölüm howply howpuň öňünde galýar. Ýewropanyň senagat ýüregi bolan Germaniýa häzirki wagtda taýýar bolmadyk hakykaty bilen ýüzbe-ýüz bolýar: suw azalýar, temperatura bolsa ýokarlanýar. Bu wagtlaýyn hadysa däl — bu täze howa düzgünidir we adamlar başgaça ýaşamagy öwrenmeli bolarlar. Ýitirilen suwuň her bir milliard tonnasy diňe guraklaşan ekin meýdanlaryny aňlatman, eýsem geljekde serişdeler üçin ýüze çykyp biljek çaknyşyklary, hasyllylygyň peselmegini we bahalaryň ýokarlanmagyny hem aňladýar.
NASA we Germaniýanyň Aerokosmos merkezi (DLR) bilen hyzmatdaşlykda alnan ýerüsti we ýerasty suw serişdeleri baradaky hemra maglumatlaryny ulanyp, alymlar şu ýylyň iýun aýynda Germaniýanyň uzak möhletleýin taryhy ortaça görkezijileri bilen deňeşdirilende takmynan 25 milliard tonna möçberinde suw ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolandygyny hasapladylar. GFZ-nyň gidrologiki barlaglar toparynyň aýtmagyna görä, Germaniýanyň suw serişdeleriniň uzak möhletleýin azalmagy ilkinji nobatda ýerasty suw gorlarynyň kemelmegi bilen baglydyr. Ýagynlaryň uzak möhletleýin görkezijileri yzygiderli peselýändigini görkezmeýän hem bolsa, ýokary temperaturalar bugarmanyň mümkin bolan derejesiniň ýokarlanmagyna, ýagny çyglylygyň toprakdan atmosfera geçişiniň artmagyna getirdi. Bu bolsa suw ýetmezçiligini has-da güýçlendirýär.
Barlag diňe iýun aýyna çenli bolan hemra maglumatlaryny seljerýär we şu tomusdaky ýokary temperaturanyň suw serişdelerine ýetirýän täsirini entek öz içine almaýar. Bu bolsa Germaniýadaky hakyky suw ýetmezçiliginiň has-da agyr bolmagynyň ähtimaldygyny görkezýär. Şu tomus Ýewropanyň köp sebitlerinde yssy howa tolkuny boldy. Germaniýanyň Federal statistika müdirliginiň maglumatlaryna görä, şu ýylyň iýuny Germaniýanyň taryhynda «ikinji iň yssy» iýun boldy.
Germaniýa, Ýewropanyň beýleki köp ýurtlary ýaly, adatdan daşary howa hadysalary bilen barha ýygy-ýygydan ýüzbe-ýüz bolýar. 2018, 2019 we 2022-nji ýyllardaky gurakçylyklar oba hojalygyna we suw ulaglaryna eýýäm uly zyýan ýetirdi, ýerasty suwlaryň derejesi bolsa häzire çenli dikeldilmedi. GFZ-nyň barlagy meseläniň gurluşlaýyn häsiýete eýedigini görkezýär: hatda ýagynlaryň kadaly derejesinde hem ýokary temperaturalar sebäpli bugarmanyň artmagy suw gorlarynyň tebigy ýagdaýda täzelenmeginiň öňüni alýar. Bu bolsa Germaniýa diňe bir uýgunlaşmak çärelerini — suw howdanlaryny gurmak, suwaryş ulgamlaryny döwrebaplaşdyrmak ýaly işleri — geçirmek bilen çäklenmän, eýsem suw serişdelerini dolandyrmaga bolan çemeleşmelerini hem täzeden gözden geçirmelidigini aňladýar. Syýasatçylar we alymlar ýakyn onýyllyklarda suw ýetmezçiliginiň ýurt üçin esasy kynçylyklaryň birine öwrüljekdigini duýdurýarlar.
CCTV+-yň habar berşi ýaly, GFZ-nyň barlagy diňe Germaniýa üçin däl, eýsem tutuş Ýewropa üçin hem howply duýduryşdyr. Elmydama öz-özünden bar ýaly kabul edilen suw indi strategiki serişdä öwrülýär. Häzirden zerur çäreler görülmese, birnäçe ýyldan ýurt energiýa çökgünliginden kem bolmadyk derejede çynlakaý kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolup biler. Germaniýanyň geljegi onuň suw syýasatyny näderejede çalt üýtgedip biljekdigine we her bir damjanyň gadyryny bilmegi näderejede çalt öwrenip biljekdigine baglydyr.
