Türkiýe Interpola Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahunyň adyna gyzyl habarnama çykarmagy haýyş edip ýüz tutdy
Türkiýe geçen aý Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahunyň tussag edilmegi barada karar çykarylandan soň, onuň adyna gyzyl habarnama çykarylmagy üçin Interpola ýüz tutdy. Bu barada anna güni Türkiýäniň Adalat ministri Akin Gürlek mälim etdi. Tussag etmek baradaky karar «genosid» aýyplamasy esasynda çykaryldy.
Bir döwlet başga bir ýurduň liderini halkara hukuk goraýjy ýollar arkaly jogapkärçilige çekmäge synanyşanda, bu adaty kazyýet işiniň çäginden has uzaklara geçýär. Bu tutuş sebitiň dinamikasyny üýtgedip biljek syýasy beýanata öwrülýär. Palestinalylar babatynda Ysraýylyň syýasatyny onlarça ýyl bäri berk tankytlap gelýän Türkiýe indi sözlerden herekete geçmek ugrunda ýene bir ädim ädýär — halkara hukugyny Ysraýylyň premýer-ministrine garşy ulanmak isleýär. Mesele diňe Interpolyň bu haýyşa nähili jogap berjekdiginde däl, eýsem munuň Ýakyn Gündogardaky gowşak güýç deňagramlylygyna we halkara adalat düşünjesiniň özüne nähili täsir etjekdigindedir.
Gürlek X sosial ulgamyndaky habarynda Gazada ynsanperwer kömegini ýetirmek üçin ýola çykan halkara flotiliýanyň işjeňlerine edilen hüjüm bilen bagly kazyýet işiniň «aýgytly dowam edýändigini» aýtdy. Halkara flotiliýa maý aýynda Türkiýeden ýola çykyp, Ysraýylyň Gaza gabawyny böwüsmäge we palestinalylara kömek ýetirmäge synanyşdy, emma soňra Ysraýyl tarapyndan saklandy. Gäminiň üstündäki adamlar bolsa soňra deportasiýa edildi.
Ministr Netanýahunyň garşysyna 14-nji iýulda Stambulyň kazyýeti tarapyndan «genosid» aýyplamasy bilen çykarylan tussag etmek baradaky karara salgylanyp, Içeri işler ministrligine Netanýahunyň halkara derejesinde gözlenýän adamlar barada gyzyl habarnama sanawyna girizilmegi üçin haýyşnamanyň iberilendigini aýtdy. Şeýle hem ol degişli resminamalaryň mundan beýläkki çäreleri görmek üçin Daşary işler ministrligine hem ugradylandygyny belledi.
Bu ädim Türkiýäniň Netanýahu babatynda ozal alyp baran kazyýet çäreleriniň dowamydyr. 2025-nji ýylyň noýabrynda Türkiýe Netanýahunyň we ýene 36 adamyň garşysyna Gazada edilen jenaýatlar bilen bagly aýyplamalar boýunça tussag etmek baradaky kararlar çykardy. «Biz Gazada edilen jenaýatlaryň üstüniň ýapylmagyna ýa-da günäkärleriň jezasyzlyk bilen goralmagyna ýol bermeris» diýip, Gürlek aýtdy. Şeýle hem ol Türkiýäniň «günäkärleri» jogapkärçilige çekmek üçin milli we halkara hukugyň çäginde elýeterli ähli serişdeleri ulanmagyny dowam etdirjekdigini belledi.
Türkiýe Halkara jenaýat kazyýetiniň agzasy däl, emma ol Ysraýylyň resmilerini harby jenaýatlarda aýyplap, milli kazyýetleri arkaly olaryň yzarlanmagyna işjeň gatnaşýar. Interpolyň gyzyl habarnamasy agza döwletleriň hukuk goraýjy edaralaryna adamy saklamak we ekstradisiýa etmek baradaky haýyşdyr, emma ol halkara tussag etmek baradaky order däldir we döwletleri hökmany suratda hereket etmäge borçlandyrmaýar. Netanýahu Ysraýylyň häzirki premýer-ministri hökmünde köp hukuk ulgamlarynda immunitetden peýdalanýar. Şol sebäpli şeýle haýyşyň iş ýüzünde amala aşyrylmagy ähtimalynyň pesdigini görkezýär. Muňa garamazdan, Türkiýäniň Interpola ýüz tutmagynyň özi möhüm ähmiýete eýe bolup, Ysraýyla edilýän halkara basyşyny güýçlendirýär.
CCTV+-yň habar bermegine görä, Türkiýäniň Netanýahunyň garşysyna Interpola ýüz tutmagy Ysraýylyň ýolbaşçylaryny Gazadaky hereketleri üçin jogapkärçilige çekmek boýunça halkara tagallalarynda görlüp-eşidilmedik ädimdir. Gyzyl habarnama çykarylmasa ýa-da onuň hiç hili netijesi bolmasa-da, bu demarşyň özi eýýäm maksadyna ýetdi — dowam edýän konfliktiň dünýä jemgyýetçiliginiň ünsüni ýene bir gezek çekdi we Ysraýylyň ýolbaşçylygynyň halkara arenasyndaky kanunylygyny sorag astyna goýdy.
