Salwador şäherinde gul söwdasynyň pidalarynyň hatyra çäresi geçirildi
Braziliýanyň demirgazyk-gündogaryndaky Salwador port şäherine bikanun ýagdaýda äkidilen millionlarça gul edilen afrikalylaryň başdan geçiren pajygaly taryhy ýekşenbe güni, dünýä Gul söwdasynyň we onuň ýatyrylmagynyň pidalaryny ýatlama halkara gününi bellän mahaly, ýene-de üns merkezine çykdy.
XVI asyrdan başlap, Salwador gul edilen afrikalylaryň ýurda getirilýän esasy giriş nokatlarynyň biri bolup hyzmat edipdir. Olaryň millionlarçasy kenara düşürilip, ýerli gant şugundyry plantasiýalarynda işlemäge mejbur edilipdir. Häzirki wagtda şäher şol zalym geçmişiň agyr ýatlamasy bolup durýar.
Bu taryhyň merkezinde Pelourinýo meýdançasy ýerleşýär. «Pelourinýo» ady portugal dilindäki «masgaraçylyk sütüni» ýa-da gamçylamak üçin sütün diýen manyny berýän sözden gelip çykýar. Koloniýa döwründe bu merkezi meýdança esasy gul bazary we gul edilen afrikalylaryň köpçülikleýin jezalandyrylan we gynalan ýeri bolupdyr.
«Ol ýerde müňlerçe afrikaly gul heläk bolandygy sebäpli, hemmeler bu ýeri “Pelourinýo” diýip atlandyrýar» diýip, bu meýdançada ýigrimi ýyldan gowrak wagt bäri ýolbelet bolup işleýän Marko Gomes aýdýar.
Häzirki wagtda bu ýer afro-brazil medeniýetini aýdyň görkezýän möhüm nyşana öwrüldi. Muňa garamazdan, myhmanlaryň aýaklarynyň astyndaky tekiz bolmadyk daş düşelen köçeler henizem agyr we öçmejek taryha sessiz-üýnsüz şaýatlyk edýär.
Gomesiň bellemegine görä, Salwadoryň köne şäherindäki köp sanly taryhy we meşhur binalar gul edilen afrikalylaryň kerpiçden kerpije gurmagy bilen bina edilipdir. Salwadoryň tropiki tokaýlyk ýerden giň şähere öwrülmegi olaryň zähmeti we gurbanlary bilen amala aşyrylypdyr.
Taryhy ýazgylar Braziliýanyň Amerika yklymynda iň köp gul edilen afrikalylary kabul eden ýurt bolandygyny görkezýär. 5 milliondan gowrak afrikaly bu ýurda äkidilipdir, olaryň diňe Salwador portunyň üsti bilen 1 milliondan gowragy getirilipdir. Şäher Amerikadaky transatlantik gul söwdasynyň ilkinji iri merkezleriniň biri bolupdyr.
Salwadoryň köne şäherinde ýarym asyrdan gowrak wagt bäri ýaşaýan ýerli ýaşaýjy Telma Baýana üçin Pelourinýo diňe bir syýahatçylyk mekany däl. Bu ýer maşgala ýatlamalarynyň we milli şikesiň saklanýan mekanydyr. Onuň ata-babalary hut şu toprakda ägirt uly kynçylyklary başdan geçiren gul edilen adamlaryň arasynda bolupdyr.
«Meniň garry babam gul edilen adamlaryň neslinden bolup, hut şu ýerde ýaşapdyr. Ine, ol ýerde öň gul edilen adamlaryň jezalandyrylan we satylan ýeri ýerleşýärdi. Men bu taryhy çagalygymdan bäri bilýärin. Meniň pikirimçe, Pelourinýonyň taryhyny gorap saklamak örän möhümdir. Şeýle hem ýaş nesliň bu taryhdan habarly bolmagy juda möhümdir» diýip, Baýana aýtdy.
Häzirki wagtda Pelourinýo meýdançasy afro-brazil medeniýetiniň möhüm merkezine öwrüldi. Meýdançadan birnäçe ädim uzaklykda afro-brazil muzeýi ýerleşýär. Onda afro-brazillileriň baý medeni gymmatlyklary we mirasy, şeýle hem olaryň sezewar edilen adalatsyzlyklary görkezilýär.
«Gulçulyk biziň ýatlamak islemeýän ýakymsyz ýatlamamyz. Emma taryhyň agyrysyny ýatda saklamak zerurdyr. Diňe şonda biz geçmişiň gaýtalanmagynyň öňüni alyp bileris we onuň hiç haçan unudylmazlygyny üpjün edip bileris» diýip, muzeýiň işgäri Marselo Kunýa aýtdy.
