Kanadanyň Premýer-ministri Mark Karni 8-nji sentýabrdan ABŞ-nyň harytlaryna jogap paçlarynyň giriziljekdigini yglan etdi
Şenbe güni Kanadanyň Premýer-ministri Mark Karni telewideniýe arkaly halka ýüzlenip, Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen söwda gepleşikleriniň şowsuz tamamlanmagyndan soň Kanadanyň garaýşyny beýan etdi. Ol ABŞ-dan getirilýän, umumy bahasy 20 milliard ABŞ dollaryna barabar harytlara «dollar üçin dollar» ýörelgesi esasynda Ottawanyň girizjek jogap tarifleriniň 8-nji sentýabrdan güýje girjekdigini yglan etdi.
Iň ýakyn goňşular we iň iri söwda hyzmatdaşlary bolan iki ýurduň özara düşünişip bilmezliginiň netijeleri olaryň serhetlerinden daşarda hem duýulýar. Kanada bilen ABŞ-nyň arasyndaky söwda urşy diňe tarifler ýa-da süýt önümleri baradaky jedel däl. Bu dürli çemeleşmeleriň çaknyşygydyr: pragmatiki we öňünden çaklamak kyn bolan, düzgünlere esaslanýan we pursatlaýyn bähbitlere daýanýan çemeleşmeleriň garşylygy. Onýyllyklaryň dowamynda Amerikan bazaryna daýanan Ottawa häzirki wagtda özbaşdaklygyny we garaşsyz bolmak üçin töleg tölemäge taýýardygyny mälim edýär. Bu garşy duruşda diňe ykdysadyýetler däl, eýsem Demirgazyk Amerikadaky ygtybarly hyzmatdaşlyk düşünjesiniň özi hem uly ähmiýete eýe.
Premýer-ministriň aýtmagyna görä, jogap tarifleri süýt önümleri, polat, durmuş enjamlary, sellýuloza-kagyz senagaty we elektronika ýaly giň ugurlara degişli bolar. Anna güni ABŞ bilen Kanada söwda ylalaşygyna gelip bilmediler. Şenbe güni ABŞ Kanadanyň umumy bahasy 20 milliard ABŞ dollaryna barabar harytlaryna 50 göterimlik paç girizdi. Bu tarif ýary gijeden dessine (04:00 GMT) güýje girdi.
Gepleşikleriň soňky pursatda şowsuz tamamlanmagynyň sebäplerini düşündiren Karni, şu hepdäniň başynda taraplaryň ikisi-de özara bähbitli ylalaşyga ýakyn bolan hem bolsa, amerikan tarapynyň soňky pursatda «adalatsyz, ykdysady taýdan maksadalaýyk däl we islendik ylalaşygyň ygtybarlylygyna şübhe döredýän» üýtgetmeleri girizendigini aýtdy. ABŞ-nyň Kanada, ABŞ we Meksikanyň arasynda baglaşylan ylalaşyk (CUSMA) ýaly hereket edýän erkin söwda ylalaşyklaryny ençeme gezek äsgermezlik etmeginiň halkara işewürler üçin ýaramaz alamatdygyny we «ylalaşygyň geljekde uzaldylmagy üçin hökman gowy habar däldigini» Karni duýdurdy.
Düşünişmezlikler ABŞ-nyň, Meksikanyň we Kanadanyň CUSMA-ny uzaltmaga synanyşýan döwründe ýüze çykdy. Bu söwda ylalaşygyny Donald Tramp ilkinji prezidentlik möhletinde baglaşypdy we bir wagtlar ony ýeňiş hökmünde häsiýetlendiripdi. ABŞ ylalaşygy täzeden gözden geçirmek boýunça Meksika bilen resmi gepleşiklere başlady, emma Kanada bilen gepleşikler entek başlanmady. CUSMA 2020-nji ýylyň 1-nji iýulynda güýje girenden soň Demirgazyk Amerikanyň Erkin Söwda Ylalaşygynyň (NAFTA) ornuny tutan üçtaraplaýyn söwda şertnamasydyr. 2026-njy ýylyň 1-nji iýulynda ABŞ ylalaşygy ýene 16 ýyl uzaltmakdan resmi taýdan ýüz öwürdi. Bu bolsa şertnamanyň 2036-njy ýylda möhleti tamamlanýança onuň her ýyl täzeden gözden geçirilmegine getirdi.
Kanadanyň näme sebäpli söwda dawalaryna goşulandygy baradaky soraga premýer-ministr gönümel jogap berdi: «Sebäbi bize hüjüm edildi». Karni Kanadanyň ykdysady durnuklylygyna ynamynyň ýokarydygyny ýene bir gezek nygtap, Kanadanyň ABŞ-dan dört esse çalt depginde täze iş orunlaryny döredýändigini we göni daşary ýurt maýa goýumlarynyň soňky 20 ýylyň iň ýokary derejesine ýetendigini aýtdy. «Kanada barha güýçlenýär we Amerika az derejede bagly bolýar» diýip, ol belledi.
Kanada bilen ABŞ-nyň arasyndaky söwda gatnaşyklary hemişe dünýäde iň ýakyn gatnaşyklaryň biri bolup geldi: iki ýurduň arasyndaky gündelik söwda dolanyşygy 2,5 milliard dollardan geçýär. Emma Prezident Trampyň ikinji möhleti tarifler bilen haýbat atmak we hereket edýän ylalaşyklary täzeden gözden geçirmek ýaly agressiw söwda syýasatynyň gaýdyp gelmegi bilen tapawutlandy. Taryhy taýdan Amerikan bazaryna bagly bolan Kanada soňky ýyllarda söwda gatnaşyklaryny işjeň diwersifikasiýalaşdyryp, Ýewropa we Aziýa-Ýuwaş ummany sebitleri bilen hyzmatdaşlygyny giňeldýär. Häzirki konflikt bu prosesi çaltlandyryp, Kanadany has özbaşdak ykdysady güýje öwürýär.
CCTV+-yň habar bermegine görä, Ottawa bilen Waşingtonyň arasyndaky söwda garşylygy tarifleriň çäginden çykýar. Bu onlarça ýyllap üýtgewsiz hasaplanyp gelen gatnaşyklarynyň berkliginiň synagydyr. Garaşsyzlygyň artykmaçlyklaryny duýan Kanada günorta goňşusyna öňküsi ýaly daýanýan modele dolanmazlygy mümkin. Ýakyn aýlarda dünýä Demirgazyk Amerikanyň agzybirligini saklap biljekdigine ýa-da ykdysady milletçiligiň ahyrsoňy hyzmatdaşlykdan üstün çykjakdygyna syn eder.
