ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky gapma-garşylyk sebäpli Ormuz we Bab-el-Mandeb bogazlarynda deňiz gatnawy düýpli azaldy
Duşenbe güni neşir edilen gämileri yzarlamak baradaky maglumatlara görä, ABŞ bilen Eýranyň arasynda birnäçe aý bäri dowam edýän gapma-garşylykly hereketlerden soň, Ýakyn Gündogaryň iň möhüm iki deňiz söwda ugrunda gämi gatnawy örän pes derejede galýar.
Dünýä söwdasy janly organizmiň gan aýlanyş ulgamyna meňzeş deňiz söwda ýollaryna daýanýar. Ýakyn Gündogaryň iki esasy «damary» — Ormuz we Bab-el-Mandeb bogazlary howp astynda galanda, bu ýagdaý planetanyň her bir ýaşaýjysyna diýen ýaly täsir edýär: ýangyjyň bahasyndan başlap, azyk önümleriniň bahasyna çenli. Waşington bilen Tähranyň arasyndaky gapma-garşykly hereketlerden öň adamlaryň we harytlaryň köp gatnawly halkara suwlaryny näbellilik zolagyna öwürdi. Hatda parahatçylykly söwda gämileri hem harby bähbitler bilen howpsuzlyk talaplarynyň arasynda seresap hereket etmeli bolýarlar.
“MarineTraffic” gämileri yzarlamak gullugynyň maglumatlaryna görä, soňky 24 sagadyň dowamynda Ormuz bogazyndan azyndan üç sany söwda gämisi geçdi. Harby hereketler başlanmazdan ozal bolsa bu möhüm suw ýolundan günde ortaça 110 töweregi gämi geçýärdi. Şol bir wagtyň özünde, maglumatlara görä, soňky 24 sagadyň dowamynda Bab-el-Mandeb bogazyndan azyndan 37 sany söwda gämisi geçipdir.
Ormuz bogazy Pars aýlagyny Hindi ummanyny bilen birleşdirýär we Pars aýlagyndaky ýurtlardan nebit eksport etmek üçin möhüm merkez bolup durýar. Dünýädäki deňiz arkaly daşalýan nebitiň takmynan 30%-i şu suw ýolundan geçýär. Bab-el-Mandeb bogazy Ýemen bilen Jibutiniň arasynda ýerleşýär we Sues kanalyna çykalga gözegçilik edýän, şeýle hem Aziýadan Ýewropa barýan harytlar üçin möhüm söwda ugrudyr.
Bu ugurlardaky gämi gatnawynyň azalmagy eýýäm gämi eýeleri üçin ätiýaçlandyryş tölegleriniň ýokarlanmagyna we logistika çykdajylarynyň gymmatlamagyna getirdi. ABŞ bilen Eýranyň arasynda 60 günlük ýaraşyk duşenbe güni tamamlandy, emma bu ýagdaý gepleşiklerde öňegidişlige getirmedi. Taraplar Eýranyň ýadro maksatnamasy we Ormuz bogazyna gözegçilik meselesinde henizem düýpli düşünişmezlikde galýar. Iki tarapyň harby gämileri hem sebitde gözegçilik işlerini dowam etdirýär.
“CCTV+”-niň habar berşi ýaly, iki möhüm bogazda gämi gatnawynyň azalmagy dünýä ykdysadyýeti üçin aladalandyrýan alamatdyr. Diplomatik tagallalar häzirlikçe netije bermänkä, ýük daşamak möçberleri azalýar we energetika bazarlarynyň durnuklylygy üçin töwekgelçilikler artýar. Öňümizdäki hepdelerde halkara jemgyýetçiligi ýagdaýyň ösüşine üns bilen gözegçilik eder. Sebäbi bu ýagdaý diňe bir nebitiň bahasyna däl, eýsem sebitdäki güýçleriň näzik deňagramlylygyna hem täsir edip biler.
