Metall galyndylary we goşgular: ýük ulaglarynyň arasynda şygryýet
Hytaýyň günorta-günbataryndaky Syçuan welaýatyndan bolan 54 ýaşly söwdagär Çžou Inde otuz ýyldan gowrak wagt bäri gündelik durmuşyny şygryýet bilen utgaşdyryp, metall galyndylaryny ýygnamak we haryt satmak bilen meşgullanýar. Bu adaty durmuşyň nähili adatdan daşary bir zady döredip bilýändiginiň asuda subutnamasydyr. Ellerini polat turbalara we çekiçlere öwrenişdiren adam ruçkany eline alyp, sikadanyň ganaty ýaly inçe gün şöhlesi barada bir setir ýazanda, proza bilen şygryýetiň arasyndaky araçäk ýitýär. Çžou Inde şöhrat gözlemändir. Ol sözleriň, kapyýalaryň, ýük ulagynyň duralgalarynyň arasyndaky dymyşlygyň içinde özüne öý gözläpdir. Ahyrynda bolsa ony tapypdyr.
16 ýyl mundan ozal ol ejesine seretmek üçin dogduk şäherine gaýdyp geldi, 20 müň ýuana ulanylan ýük ulagyny satyn alyp, ýollardaky durmuşa başlady. Duralgalaryň arasyndaky arakesmelerde ol agaçlaryň aşagynda ýa-da tüwi meýdanlarynyň ýanynda birnäçe minut wagt tapyp, goşgy ýazýar. Şol asuda pursatlarda ol 600-den gowrak goşgy ýazdy, olaryň käbiri çap edildi. Onuň öýi iki dürli durmuşyny şöhlelendirýär: aşakda metall galyndylary, ýokarda bolsa şygryýet.
Bu ýol 1991-nji ýylda, mekdepde bile okan dosty oňa goşgular ýygyndysyny getirende başlandy. Ol wagt 19 ýaşyndady. Şygryýet ony tapdy we şondan soň hiç wagt terk etmedi.
Çžou şeýle diýdi: «Bu olaryň uniwersitetdäki şygryýet žurnalydy. Içindäki ajaýyp sözler meni özüne çekdi. Şonuň üçin men olaryň stilini göçürip, öwrenmäge synanyşyp başladym. Ilkinji eserlerim diýseň gödek we kämil däldi, ýöne muňa garamazdan, men muny ýeňiş ýaly duýdum. Bu maňa hakykatdan-da şygryýet bilen meşgullanyp biljekdigime ynanmaga mümkinçilik berdi».
Şygryýet Çžou üçin ozal hiç haçan bilmedik dünýäsine penjire açdy we şol penjire bilen birlikde ýazmak islegi hem peýda boldy. Ol okady, ýazdy we arzuwy kem-kemden ulaldy. Emma durmuş kyn boldy. 19 ýaşynda ol dürli wagtlaýyn işlerde işlemek üçin öýünden çykyp gitdi — sement daşaýardy, kerpiç daşaýardy, elektrik stansiýalarynda zähmet çekýärdi. Iş onuň ähli wagtyny alýardy. Emma şygryýet ony hiç wagt terk etmedi we ol başdan geçirýän ähli zatlary barada ýazýardy.
Ol şeýle ýazdy: «Şol ýyl men şowhunly şäheriň içinden barýardym — bir tarapda meniň dogduk şäherim, beýleki tarapda bolsa özüm. Polat turbalar, muftalar, çekiçler — olar meniň ýatlamalarymy boşadýardy. Öýi diňe düýşlerde tapyp bolýardy».
Maşgalasyny küýsäp, öýünden uzakda zähmet çekip ýören Çžou ejesi üçin «Bahar güneşi» atly goşgy ýazdy: «Gün şöhlesi inçe — sikadanyň ganaty ýaly näzik. Onda men ejemiň garaňkylykda ýeke özi ýöräp barşyny görýärin».
Ol näzik we sada sözler arkaly ejesine bolan söýgüsini hem-de ony küýseýşini beýan etdi.
On ýyldan gowrak wagt ozal Çžou şygryýet jemgyýetlerini gözlemek üçin internete ýüzlendi. 2015-nji ýylda ol dogduk şäheri Neýszýan şäherinden bolan şahyr Weý Guanwu bilen tanyşdy.
Weý şeýle diýdi: «Ol öýden uzakda wagty ýazylan birnäçe goşgusyny meniň bilen paýlaşdy. Olary okanymda, onuň tebigy zehininiň bardygyny duýdum — ýazuw stili sada we dogruçyl. Onuň sözlerinde göreş duýulýardy, ýöne hiç haçan umytsyzlyk ýokdy».
Weýiň goldawyndan ruhlanan Çžou öz stilini kämilleşdirip başlady we goşgularyny dürli neşirlere iberdi.
Çžou: «Gowy bir goşgyny tamamlan wagtym, hakyky kanagatlanma duýgusyny başdan geçirýärin. Bu ruhy iýmitlendirýän şatlyk» diýdi.
Gazetlerde we žurnallarda eserleriniň çap edilmegi Çžouyň özüne bolan ynamyny güýçlendirdi we gazananlaryndan kanagatlanma duýgusyny artdyrdy. Onuň şygryýete bolan höwesi has-da çuňlaşdy we wagtyň geçmegi bilen ol öz sebitinde birnäçe edebi baýraklara eýe boldy, eserleri bolsa has giňden tanalyp başlady.
Çžou özüni hiç kim tanamaýan ýazyjydan eserleri çap edilýän we baýraklara mynasyp bolýan şahyra öwrülýän ýolunda iň köp bergili adamynyň özüni sessiz goldan aýalydygyny aýtdy.
Çžouyň aýaly Szýan Li şeýle diýdi: «Goşgy ýazmak onuň durmuşda öz manysyny tapmagynyň bir usulydyr. Käwagt men diňe goldawymy görkezmek üçin ony azajyk öwýärin — bu bolsa ony hakykatdan-da bagtly edýär».
2015-nji ýylda Çžou Sziçžun uýezdiniň we Neýszýan şäheriniň ýazyjylar birleşiklerine kabul edildi. Şondan bäri onuň beýleki şahyrlardan we mugallymlardan öwrenmegi üçin has köp mümkinçilikleri peýda boldy. Döredijiligi ösüp barýarka, onuň maksatlary we arzuwlary hem ulaldy.
Uýezdiň ýazyjylar birleşiginiň ýolbaşçysy Gu Szýande şeýle diýdi: «Onuň şygryýeti durmuşa ýakyn we hakyky — gündelik durmuşyň öwüşginlerinden doly. Ol garry ene-atasynyň we çagalarynyň aladasyny edýär, onuň bolsa hemişelik girdejisi ýok. Gazanýan ähli zadyny obalara aýlanyp, dürli ownuk harytlary satyn alyp-satmak arkaly gazanýar. Hut şu ýagdaý ony köpümizden tapawutlandyrýar — biz bolsa onuň hut şu tarapyna has köp hormat goýýarys».
Çžou: «Bir gün öz goşgularymdan kitap çykarmak isleýärin. Bu meni ylhamlandyrýan arzuw» diýdi.
Çžou Indeniň wakasy ýeke-täk däldir. Şygryýet hiç haçan diňe iş otaglarynda oturýan alymlaryň ýa-da intellektuallaryň artykmaçlygy bolmandyr — ol hemişe gazanç üçin elleri bilen zähmet çekýän adamlaryň arasynda hem öz hyzmatkärlerini tapypdyr.
Pulitser baýragynyň eýesi bolan amerikan şahyry Uolles Stiwens kyrk ýyla golaý ätiýaçlandyryş agenti bolup işledi we kärdeşleri onuň başga bir şahsyýetiniň bardygyny köplenç bilmändirler. Onuň döwürdeşi, XX asyryň iň beýik şahyrlarynyň biri Uilýam Karlos Uilýams kyrk ýyldan gowrak wagtlap çaga lukmany bolup işledi. Ol näsaglaryň arasynda boş wagt tapyp, soňra amerikan edebiýatynyň taryhyna giren setirlerini ýazýardy.
XVIII asyr Angliýasynda «daýhan şahyr» hökmünde tanalýan Jon Kler meýdanlarda hakyna işleýän daýhan bolup zähmet çekip ýörkä, oba tebigatynyň gözelligi barada goşgular ýazýardy. Russiýada bolsa beýik şahyr Alekseý Kolsow mal bakyp-satmak bilen meşgullanan Woronežli prasolyň ogludy. Ol ömrüniň ahyryna çenli maşgalasynyň işini taşlamady, ýöne rus edebiýatyny onsuz göz öňüne getirmek mümkin bolmadyk ajaýyp goşgulary döretdi.
Olaryň ählisini bir zat birleşdirýär: olar döredijilik üçin aýratyn şertleriň döremegine garaşmadylar — edil Çžouyň ýük ulagynyň duralgalarynyň arasynda birnäçe minut wagt tapyşy ýaly, olar döredijilik üçin wagty gündelik durmuşyň şowhunynyň arasyndan tapdylar.
Rilke şeýle ýazypdyr: «Eger gündelik durmuşyň saňa garyp ýaly görünýän bolsa, ony günäkärleme, özüňi günäkärle; öz-özüňe aýt: men onuň baýlyklaryny ýüze çykarmak üçin ýeterlik şahyr däl».
CCTV+ agentliginiň habar berşi ýaly, Çžou Indeniň wakasy şygryýetiň diplomlary ýa-da ykrar edilmegi talap etmeýändiginiň ýene bir subutnamasydyr — şygryýet diňe iň adaty zatlaryň içindäki gözelligi görmäge taýýar ýüregi we töweregiňdäki dünýä şowhunly hem-de howlukmaç bolsa-da, şol gözelligi ýazga geçirmäge gaýraty talap edýär.
