Tomusda çaganyň şahsyýetini tölegsiz usullar arkaly nädip ösdürmeli
Tomusky dynç alyş möwsümi ene-atalar we mugallymlar üçin hemişe bir soragy döredýär: bir tarapdan, çagalara mekdep sapaklaryndan doly dynç gerek, beýleki tarapdan bolsa üç aýyň diňe smartfon ekranlaryna seredip geçirilmegini hiç kim islemeýär. Sanly tehnologiýalary, oýny we hakyky peýdany nähili utgaşdyrmaly? Bu sowala «Geljege goşant» haýyr-sahawat gaznasynyň bilermenleri jogap taýýarlady. Olar çagalar dynç alyş merkezlerinde we öý şertlerinde peýdalanmak üçin ösüşe gönükdirilen okuw-güýmenje materiallarynyň toplumyny taýýarlap, olary hemmeler üçin mugt elýeterli etdiler.
Bu materiallaryň esasynda meşhur psihofiziolog Iosif Feýgenbergiň döreden «Kämilleşdirilen adam» diýen düşünjesi durýar. Onuň manysy häzirki zaman şertlerinde adamyň tehnologiýalar bilen bäsleşmän, tersine, olary öz mümkinçiliklerini giňeltmek üçin oýlanyşykly peýdalananda üstünlik gazanýandygyny görkezýär. Şol sebäpli taýýarlanan oýun esasly maksatnamalar ýetginjeklerde geljegiň möhüm başarnyklaryny — soft skills diýip atlandyrylýan çeýe endikleri ösdürmäge gönükdirilendir.
Maksatnama 19 sany taýýar oýun ýagdaýyny öz içine alýar. Olar üç esasy ugra bölünýär:
Emeli aň we sanly başarnyklar. Çagalara gajetleri gadagan etmegiň ýerine, tehnologiýalaryň nähili işleýändigine düşünmäge mümkinçilik berilýär. Mysal üçin, «NeýroTeka» atly stoluň üstünde oýnalýan oýunda olar emeli aňy döredijileriň ornunda çykyş edip, «akylly» sanly kömekçileri jogapkärçilikli we dogry ulanmagyň düzgünlerini düzýärler. Bu bolsa tankydy pikirlenmäni we tehnologiýanyň diňe adamyň elindäki guraldygyna düşünmäge kömek edýär.
Emosional intellekt. Öz duýgularyna düşünmek, dartgynly ýagdaýlary dolandyrmak we topar bilen netijeli hyzmatdaşlyk etmek häzirki döwrüň iň möhüm başarnyklarynyň biridir. Interaktiw ussahanalaryň üsti bilen çagalar özüni dolandyrmagy, deň-duşlary bilen netijeli aragatnaşyk etmegi öwrenýärler.
Maliýe sowatlylygy. «Gazna bazary» atly ykdysady simulýator okuwçylary maýa goýumynyň esasy ýörelgeleri bilen aňsat we gyzykly görnüşde tanyşdyrýar. Hakyky durmuşdaky ýagdaýlaryň mysalynda olar maglumatlary seljermegi, töwekgelçilikleri bahalandyrmagy hem-de özbaşdak maliýe çözgütlerini kabul etmegi öwrenýärler.
Materiallar modul ýörelgesi boýunça taýýarlanypdyr. Olary 14–21 günlük doly dynç alyş merkeziniň maksatnamasy hökmünde hem, öý şertlerinde aýratyn wiktorinalar, gözleg oýunlary ýa-da maşgala agşamlary üçin gyzykly çäreler hökmünde hem ulanmak bolýar.
Türkmenistandaky okyjylar üçin bu taslamanyň aýratyn ähmiýeti bar. Gaznanyň maksatnamalary ýerli şertlere hem laýyk gelýär. 2026-njy ýylyň mart aýynda «Geljege goşant» gaznasynyň wekiliýeti Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň goldawy bilen Aşgabada sapary amala aşyrdy. Bilermenler Telekommunikasiýalar we informatika institutynda, şeýle hem Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde sanly we bilim platformalaryny tanyşdyrdylar. Şeýle-de çärä onlaýn görnüşinde Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti, Döwlet lukmançylyk uniwersiteti we ýurdumyzyň beýleki ýokary okuw mekdepleri hem gatnaşdy.
Şol saparyň dowamynda türkmen talyplary emeli aňyň ylymda we jemgyýetçilik meseleleriniň çözgüdinde ulanylmagyna bagyşlanan «Geljegi taslaýarys» atly Bütindünýä bäsleşigi bilen hem tanyşdylar. Häzirki tomusky okuw-usulyýet toplumy şol başlangyjyň amaly dowamydyr.
Ähli oýun ýagdaýlary, uly ýaşlylar üçin giňişleýin gollanmalar we reňkli paýlanyş materiallary «Geljege goşant» gaznasynyň resmi saýtyndaky Kitaphanadan mugt ýükläp alnyp bilner. Şeýlelikde, tomusky dynç alyşy peýdaly geçirmek we çagalary geljegiň talaplaryna taýýarlamak indi has aňsat boldy.
