Türkmenistanyň Prezidentiniň Azerbaýjana saparynyň netijeleri boýunça täze ylalaşyklar
Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň 22-nji iýunda Azerbaýjan Respublikasyna amala aşyran döwlet sapary ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň häzirki zaman taryhynda möhüm tapgyr boldy hem-de Aşgabadyň we Bakunyň uzak möhletleýin geljek üçin hyzmatdaşlygynyň berk halkara-hukuk we ykdysady binýadyny goýdy. «Zagulba» köşgünde geçirilen saparyň resmi bölegi iki döwlet Baştutanlary — Serdar Berdimuhamedow bilen Ilham Aliýewiň arasyndaky gepleşikleriň ynanyşmak, doganlyk häsiýetini görkezdi. Ikiçäk we giňeldilen düzümde geçirilen gepleşikler Ýewraziýanyň ählumumy özgerişleriň şertlerinde Türkmenistanyň hem-de Azerbaýjanyň ýakyn özara gatnaşyklarynyň tutuş makrosebit üçin esasy durnuklaşdyryjy şert bolup çykyş edýändigini tassyklady.
Gepleşikleriň syýasy-diplomatik ugry halkara giňişlikde — Birleşen Milletler Guramasynyň, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň, Türki Döwletleriň Guramasynyň, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň we Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň çäklerinde taraplaryň doly özara düşünişýändiklerini görkezdi. Prezident Serdar Berdimuhamedow Türkmenistanyň onyň Bitaraplyk daşary syýasat ugruny yzygiderli goldaýandygy üçin Bakuwa minnetdarlyk bildirdi, Prezident Ilham Aliyew bolsa Azerbaýjanyň Merkezi Aziýanyň döwlet Baştutanlarynyň Konsultatiw duşuşyklarynyň formatyna goşulmagyna işjeň ýardam berendigi üçin türkmen tarapyna aýratyn sagbolsun aýtdy.
Gepleşikleriň dowamynda esasy orny Hazar deňziniň meseleleri eýeledi. Hazar deňzine iki ýurt tarapyndan hem parahatçylyk, hoşniýetli goşunçylyk hem-de strategik hyzmatdaşlyk zolagy hökmünde garalýar. Bu ugurda Türkmenistanyň Baştutany 2026-njy ýylyň oktýabrynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda Hazar deňziniň meseleleri boýunça Hazarýaka döwletleriň ýokary derejeli duşuşygyny geçirmek başlangyjyny öne sürdi, şeýle hem Hazar ekologiýa başlangyjyny öne sürmegiň çäklerinde tagallalary birleşdirmäge çagyrdy.
Söwda-ykdysady ugra geçmek bilen, Liderler haryt dolanyşygynyň durnukly depginini bellediler hem-de nebitgaz, himiýa we dokma senagatynda hyzmatdaşlygy diwersifikasiýalaşdyrmagyň ýollaryny kesgitlediler. Elektroenergetika aýratyn üns berildi. Türkmenistan häzirki wagtda Hazar deňziniň kenarynda gurluşygy alnyp barylýan kuwwatlylygy 1 müň 574 megawat bolan täze elektrik stansiýasynyň hasabyna Azerbaýjana elektrik energiýasyny eksport etmäge taýýardygyny tassyklady.
Hyzmatdaşlygyň esasy hereketlendiriji güýji hökmünde ulag-üstaşyr ulgamy kesgitlenildi. Aziýanyň hem-de Ýewropanyň çatrygynda özboluşly geografik ýerleşişe eýe bolan Türkmenistan we Azerbaýjan Gündogar — Günbatar ugry boýunça geçelgeleriň merkezi hökmünde çykyş edýärler. Liderler iki sany strategik taslamany: Lapis-Lazuli multimodal geçelgesini (Owganystan — Türkmenistan — Azerbaýjan — Gruziýa — Türkiýe) we Ýewropa Bileleşiginiň maýa goýum bazarlaryna göni çykalgany açýan Hazar deňzi — Gara deňiz ulag geçelgesini (Türkmenistan — Azerbaýjan — Gruziýa — Rumyniýa) çaltlandyrmak üçin ulag, üstaşyr we logistika meseleleri boýunça ugurdaş türkmen-azerbaýjan toparynyň işini işjeňleşdirmek barada ylalaşdylar.
Saparyň aýdyň we çuňňur simwoliki pursady, Bakunyň gämi gurluşyk zawodynda gurlan «Dostluk» atly täze nebit tankeriniň Azerbaýjan tarapyndan Türkmenistana sowgat hökmünde gowşurylmagynyň dabaraly çäresi boldy. Dedweýti 7875 tonna (uzunlygy — 141 metr, ini — 16,9 metr) bolan gämi döwlet Baştutanlary tarapyndan simwoliki başlangyç düwmesiniň bir wagtda basylmagy bilen işe girizildi. Serdar Berdimuhamedow bu ädimi halklaryň arasyndaky berk baglanşygyň we strategik ynamyň ýokary derejesiniň aýdyň subutnamasy hökmünde häsiýetlendirdi.
Saparyň medeni-ynsanperwer ugry giň gerimli ruhy taslamalaryň dowam etdirilmegi bilen tapawutlandyryldy. Ilham Aliýew geçen tomusda düýbi tutulan metjidi Azerbaýjanyň Fizuli şäherine sowgat etmek baradaky çözgüdi üçin türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedowa çuňňur minnetdarlyk bildirdi. Şäherleriň işjeň ösýän doganlyk gatnaşyklarynyň (Baku we Aşgabat, Arkadag we Fizuli) şertlerinde, bu taslama yzygiderli geçirilýän özara Medeniýet günleri bilen bir hatarda, iki ýurduň taryhy köklerini, umumy dilini we gymmatlyklaryny pugtalandurmak üçin bitewi binýat bolup çykyş edýär.
Gepleşikleriň netijeleri boýunça Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň Prezidentleri esasy meseleler boýunça umumy garaýyşlary berkitmek bilen Bilelikdäki Beýannama gol çekdiler. Şeýle hem, döwlet Baştutanlarynyň gatnaşmagynda ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň, maksatnamalaryň we ähtnamalaryň uly toplumy baglaşyldy:
-Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň arasynda 2026 — 2029-njy ýyllar üçin hyzmatdaşlyk etmek hakynda Maksatnama
-Türkmenistanyň Hökümeti bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmegiň we çuňlaşdyrmagyň esasy ugurlary hakynda Ylalaşyk;
-Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrligi bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Merkezi bankynyň arasynda hyzmatdaşlyk babatda özara düşünişmek hakynda Ähtnama;
-Türkmenistanyň Hökümetiniň we Azerbaýjan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda energetika babatynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşyk;
-Türkmenistanyň Hökümeti bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda senagat babatda hyzmatdaşlyk etmegiň 2026 — 2028-nji ýyllar üçin Maksatnamasy;
-Türkmenistanyň Hökümeti bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda iýmit howpsuzlygy babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Ylalaşyk;
-Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy bilen Azerbaýjan Respublikasynyň Döwlet gümrük komitetiniň arasynda özara söwdanyň gümrük statistikasy çygrynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Teswirnama;
-Türkmenistan bilen Azerbaýjan Respublikasynyň arasyndaky özara söwdada harytlaryň geçirilmegi babatda maglumat alyşmagyň Tehniki şertleri;
-Oba hojalygy, saglygy goraýyş, zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak, şeýle hem fiziki medeniýet we sport ulgamlarynda özara düşünişmek baradaky Ähtnamalar.
