$53 milliard hereketde: ÝAÖB Merkezi Aziýada ulag ulgamyndaky uly ösüşi çaklaýar
YKDYSADYÝET | ORIENT. Merkezi Aziýa Ýewraziýanyň esasy logistik çatrygy hökmündäki derejesini berkidýär. Ýewraziýa ösüş bankynyň (ÝAÖB) giň gerimli barlagyna görä, sebitiň ulag taslamalarynyň umumy maýa goýum mümkinçiligi $53 milliard möçberinde bahalandyrylýar.
Bu serişdeler sebiti Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky bökdençsiz üstaşyr merkeze öwürjek 90-a golaý infrastruktura desgalaryny durmuşa geçirmäge gönükdiriler.
Analitiklar maýa goýumlaryň gurluşynyň tizlik we ygtybarlylyk boýunça dünýä derejesindäki islegleri şöhlelendirýändigini belleýärler.
Serişdeleriň 58%-i awtomobil ýollarynyň we degişli infrastrukturalaryň döwrebaplaşdyrylmagyna gönükdirilýär.
Maýa goýumlaryň 34,5%-i serhetüsti baglanyşygy kämilleşdirmäge gönükdirilen demir ýol taslamalarynda jemlenýär.
Türkmenistan ÝAÖB-niň resmi agzasy däl (ýöne dialog dowam edýär), emma Bankyň agzap geçýän taslamalary (Lapis Lazuli, TRACECA, “Demirgazyk-Günorta”) geografiki taýdan biziň ýurdumyz bilen göni baglanyşyklydyr.
ÝAÖB (Ýewraziýa ösüş banky) Türkmenistana göni maliýe serişdelerini bermese-de, goňşy ýurtlara (Özbegistana, Gazagystana) biziň serhetlerimize we portumyza barýan ýollar üçin serişde bölüp berýär. Bu bolsa “tozan sorujy effekti” döredýär: geçelgeleriň goňşy böleklerine goýulýan maýa goýumlar ýük akymlarynyň biziň üstümizden geçmegine şert döredýär.
Hasabat tutuş sebiti öz içine alsa-da, hut Türkmenistan hasabatda agzalan esasy geçelgeler üçin esasy ýer hökmünde kesgitlenýär: TRACECA, “Demirgazyk-Günorta” we “Lazurit” (Lapis Lazuli).
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde beýan edilen soňky çözgütleri halkara tendensiýalary bilen doly sazlaşyklydyr:
Demirýol ulgamyny döwrebaplaşdyrmak: Prezident Serdar Berdimuhamedow tarapyndan tassyklanan Aşgabat–Türkmenbaşy demir ýolunyň toplumlaýyn döwrebaplaşdyrylmagy, ÝAÖB-niň demir ýol geçelgelerini güýçlendirmek baradaky islegine (şol 34,5% maýa goýumlaryna) gönüden-göni jogapdyr.
Deňiz derwezesi: Hazar deňzindäki “Kenar” toplaýjy-ýükleýji nebit kärhanasynyň tehnologiki taýdan has-da döwrebaplaşdyrylmagy, Türkmenbaşy portunyň geçirijilik ukybyny artdyryp, ýükleriň bökdençsiz kabul edilmegini we ugradylmagyny üpjün eder.
Sanly söwda: Söwda amallaryny ýönekeýleşdirmek boýunça pudagara iş toparynyň döredilmegi Türkmenistana BMG-niň kagyzsyz tehnologiýalaryny ornaşdyrmaga mümkinçilik berer, serhetden geçmegi has çalt we arzan eder.
Sebitiň uzak möhletleýin mümkinçilikleri bilen häzirki wagtda gönükdirilýän maliýe serişdeleriniň möçberini biri-birinden tapawutlandyrmak örän möhümdir. 2026-njy ýylyň başyna çenli ÝAÖB-niň maýa goýum portfeli 83 sany işjeň taslamany öz içine alyp, $19,6 milliarda ýetdi. Şeýle-de bolsa, bazaryň $53 milliardlyk umumy islegi täze oýunçylary we hususy maýany çekmek üçin özboluşly mümkinçilikler döredýär.
Türkmenistan üçin 2026-njy ýyl ähli logistik artykmaçlyklary bitewi bir ulgama “jemlemegiň” wagtyna öwrülýär. Ýurduň içindäki infrastrukturalaryň döwrebaplaşdyrylmagy – bu diňe bir içerki gurluşyklar bolman, eýsem sebitiň iri banklarynyň maliýe meýilnamalary bilen eýýäm tassyklanan ägirt uly üstaşyr akymlaryny kabul etmäge taýýarlykdyr.
