Prezident Putiniň saparynyň netijesinde Russiýa bilen Türkmenistanyň hyzmatdaşlygynyň täze tapgyryna syn
«Russiýanyň Aziýa öwrülişi» portalynyň derňewçileriniň pikirine görä, Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putiniň 2025-nji ýylyň 12–13-nji dekabrynda Aşgabada amala aşyran sapary diňe bir rus-türkmen gatnaşyklaryny pugtalandyrmak bilen çäklenmän, eýsem, olaryň ynanyşmaga we Ýewraziýa giňişliginde umumy maksatlara esaslanýan täze, strategik taýdan möhüm tapgyra geçendigini alamatlandyrdy.
Ykdysady öňegidişlik we taryhy rekord
Derňewçiler hyzmatdaşlygyň täsirli ykdysady ösüş görkezýändigini belleýärler.
Söwda dolanyşygynyň taryhy derejesi: 2025-nji ýylyň ahyryna çenli ikitaraplaýyn söwda dolanyşygynyň möçberiniň 2,5 milliard ABŞ dollaryndan geçmegine garaşylýar. Bu bolsa gatnaşyklaryň berkligini we durnuklylygyny görkezýän rekord görkezijidir. 2025-nji ýylyň ikinji çärýeginde ösüş 30 göterimden gowrak boldy.
Ýokary korporatiw ynam derejesi: «Gazprom», «KaMAZ», «LUKOÝL», «Tatneft» ýaly iri kompaniýalary öz içine alýan rus maýasynyň gatnaşmagynda 40-a golaý kärhana, şeýle hem umumy bahasy takmynan 3,5 milliard dollara barabar bolan 342 sany bilelikdäki maýa goýum taslamasy Türkmenistanyň maýa goýum gurşawynyň durnuklylygyna işewürligiň ýokary ynam bildirýändigini tassyklaýar.
Infrastruktura — gatnaşyklaryň özeni hökmünde: «Demirgazyk–Günorta» HUG-da Türkmenistanyň orny
Habarda bellenilişi ýaly, söwda “gan aýlanyş ulgamy” bolsa, infrastruktura gatnaşyklaryň “özenidir”.
Ýewraziýanyň merkezi halkasy: Türkmenistanyň 2023-nji ýylyň iýul aýynda «Demirgazyk–Günorta» Halkara ulag geçelgesine (HUG) goşulmagy Hindistany, Eýrany, Russiýany we Merkezi Aziýany baglanyşdyrýan ugra resmi taýdan integrasiýa edilmegini üpjün etdi. Türkmenistan gury ýer köprüsi bolup çykyş edýär, Türkmenbaşy porty bolsa esasy baglanyşyk halkasydyr.
Gündogar şahanyň ähmiýeti: «Demirgazyk–Günorta» HUG-nyň Gündogar şahasy (Russiýa – Gazagystan – Türkmenistan – Eýran) işjeň ösdürilýär. 2024-nji ýylda bu ugur boýunça takmynan 2 million tonna ýük daşaldy, 2030-njy ýyla çenli bu görkezijini 15 million tonna ýetirmek meýilleşdirilýär.
Döwrebaplaşdyrma taslamalary: RDÝ-iň hem-de beýleki rus kompaniýalarynyň gatnaşmagynda türkmen demirýollaryny elektrikleşdirmek, sanlylaşdyrmak we döwrebaplaşdyrmak boýunça işler alnyp barylýar. Bu bolsa ýurduň hakyky üstaşyr mümkinçilikleriniň doly açylmagyna şert döreder.
Esasy maýa goýum mümkinçilikleri we integrasiýa ugurlary
Derňewçiler rus maýa goýumlarynyň Türkmenistanyň döwrebaplaşdyryş ileri tutulýan ugurlary bilen gabat gelýän birnäçe pudagyny aýratyn nygtaýarlar.
Energetika: Gaz ätiýaçlyk gorlary 13,4 trillion kub metre barabar bolan türkmen gaz pudagy rus kompaniýalary üçin uly mümkinçilikleri döredýär. Gyzyklanma ýokarky gatlaklaryň özleşdirilmegine, gazy gaýtadan işlemäge, nebit-himiýa taslamalaryna hem-de “ýaşyl energetika” (gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri) ugruna gönükdirilýär. Türkmenistan 2030-njy ýyla çenli degişli önümçiligi üç esse artdyrmagy meýilleşdirýär.
Sanly özgertmeler: Rus MKT-kompaniýalary elektron hökümet, kiberhowpsuzlyk we “akylly şäher” ulgamlary ýaly ugurlarda Türkmenistanyň «2026–2028-nji ýyllar üçin sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň konsepsiýasynyň» durmuşa geçirilmegine goldaw berip biler.
Senagat we Oba hojalyk senagaty toplumy: Maşyn gurluşygynda («KaMAZ» tehnikalarynyň üpjünçiligi, hyzmat merkezleriniň gurluşygy) hem-de oba hojalygynda (däne, et we süýt önümlerini gaýtadan işlemek boýunça bilelikdäki kärhanalar) hyzmatdaşlyk ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmaga we ýurduň içinde goşulan gymmaty döretmäge gönükdirilendir.
Ynsanperwer esas we hemişelik bitaraplygyň strategik orny
Türkmenistanyň hemişelik bitaraplyk derejesiniň 30 ýyllygy Aşgabady konstruktiw dialog üçin amatly meýdança öwürdi.
Russiýa Türkmenistana Merkezi Aziýada strategik daýanç hökmünde, şeýle hem howpsuzlyk, jenaýatçylyga garşy göreş we BMG-niň ornuny pugtalandyrmak meseleleri boýunça dialog üçin möhüm hyzmatdaş hökmünde baha berýär.
Gatnaşyklar güýçli ynsanperwer esas bilen berkidilýär: häzirki wagtda Russiýada 54 müňden gowrak türkmen talyby bilim alýar, 2025-nji ýylyň tomsunda bolsa Türkmenistandan Russiýa syýahat edenleriň sany 68 göterim artdy.
Habaryň jeminde Aşgabat – Moskwa hyzmatdaşlygynyň täze Ýewraziýa ykdysady tertibinde sebit üçin merkezi sütünleriň birine öwrülýändigi, onuň formal beýanatlar däl-de, amaly netijeler we özara bähbitli mümkinçilikler bilen häsiýetlendirilýän täze tapgyra geçendigi nygtalýar.
Çeşme: «Russiýanyň Aziýa öwrülişi» portalynda çap edilen «Putiniň Türkmenistana döwlet sapary: Russiýa bilen Türkmenistanyň ykdysady gatnaşyklary — seljerme» atly makalanyň maglumatlary esasynda.
