Russiýa–Hindistan: Wladimir Putiniň saparynyň netijeleri we köpugurly dünýä tertibine tarap ugur
Russiýanyň Prezidenti Wladimir Putiniň Hindistana döwlet sapary (2025-nji ýylyň 4–5-nji dekabry) täze dünýä tertibiniň emele gelýändigini alamatlandyrýan möhüm beýanaty boldy. Nýu-Delide ynanyşmak ýagdaýynda geçen gepleşikler daşarky basyşlara durnukly strategik hyzmatdaşlygy tassyklady hem-de ykdysadyýet, energetika we howpsuzlyk ugurlarynda giň göwrümli maksatlary kesgitledi.
Geosyýasat: Ynanyşmak we köpugurlylyga tarap ugur
Esasy geosyýasy habar Mahatma Gandi ýadygärligine amala aşyrylan saparyň dowamynda ýaňlandy. Wladimir Putin Gandiniň filosofiýasyny «has adalatly, köpugurly täze dünýä tertibi» bilen gönüden-göni baglanyşdyryp, onuň «dikdatdan we gegemoniýadan» azat deňhukuklylyk we özara hormat goýmak esasynda gurlýandygyny nygtady. Bu pikir BRIKS we ŞHG ýaly platformalarda Moskwa bilen Nýu-Deliniň hyzmatdaşlygyny berkitmegiň ideologiki binýadydyr.
Premýer-ministr Narendra Modi sammitiň taryhy ähmiýetini belläp, 25 ýyl ozal strategik hyzmatdaşlygyň binýady goýlandygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, Hindistan bilen Russiýanyň gatnaşyklary «wagtyň synagyndan geçdi», bu bolsa global gapma-garşylyklara garamazdan hyzmatdaşlygyň strategik durnuklylygynyň gönüden-göni subutnamasydyr.
Modi Russiýanyň lideri bilen Ukraina boýunça yzygiderli pikir alyşýandygyny aýtdy. Premýer-ministr Hindistanyň «öz garaýşynyň bardygyny we bu garaýşyň parahatçylygyň bähbidinedigini» aýratyn belledi. Hindistan ähli parahatçylyk başlangyçlary goldaýar, bu bolsa onuň garşydaşlyksyz, emma Moskwa bilen açyk aragatnaşyk ýollary bolan ynamly global oýunçy hökmünde aýratyn ornuny görkezýär.
Ykdysadyýet: Deňagramsyzlygy ýok etmek we 100 milliard dollarlyk haryt dolanyşygy
Sapar ýurtlaryň arasyndaky söwdanyň täze, uzak möhletleýin durnuklylygyna gönükdirilen we häzirki wagtda Russiýanyň peýdasyna bolup galýan deňagramsyzlykdan saplanylmaga niýetlenen modeline geçilendigini tassyklady.
Täze maksat: Liderler 2030-njy ýyla çenli ykdysady hyzmatdaşlygyň strategik ugurlaryny ösdürmek maksatnamasyny tassykladylar. Esasy maksat — häzirki ~65 milliard dollar bolan haryt dolanyşygyny 100 milliard dollara ýetirmek.
Dollarsyzlyk: Ýurtlaryň arasyndaky söwda hasaplaşyklarynda milli walýutalaryň paýynyň 96%-e ýetýändigi bellenildi. Bu dünýä söwdasynda iň ýokary görkezijileriň biridir we maliýe özbaşdaklygyny berkitmäge uly ädimdir.
Erkin söwda: Taraplar Hindistan bilen Ýewraziýa Ykdysady Bileleşiginiň (EAEU) arasynda Erkin Söwda Zolagyna (ESZ) degişli ylalaşyk boýunça işi çaltlandyrmagy makullaşdylar. Şeýle ylalaşygyň üstünlikli baglaşylmagy dünýäniň iň iri ykdysady birleşigiň birini döredip, global söwda ugurlaryna täsirini ep-esli artdyrar.
Energetika, goranyş we ýokary tehnologiýalar
Sapar energetika we goranyş ugurlaryndaky hyzmatdaşlygyň iki ýurt üçin hem möhüm bolup galýandygyny, tehnologiýa geçirmek we önümçiligi ýerleştirmek meseleleriniň aýratyn ünsde durýandygyny görkezdi.
Wladimir Putiniň belleýşi ýaly, taraplaryň hyzmatdaşlygy täze ugurlara — ýokary tehnologiýalar, awiasiýa, kosmos, emeli aň ýaly ugurlara çykýar. Bu hyzmatdaşlygyň diňe adaty ugurlarda däl-de, geljekki tehnologiýalarda hem giňeldilýändigini görkezýär.
«Hindistanda öndürmek» («Make in India») maksatnamasynyň çäginde taraplar Russiýanyň harby tehnikalarynyň hyzmaty üçin komponentleriň we düzüm bölekleriň bilelikde öndürilmegini, hindi goşunynyň zerurlyklary üçin tehnologiýa geçirilişini hem-de dostlukly üçünji ýurtlara eksport mümkinçiliklerini giňeltmegi ylalaşdylar.
Russiýa «Kudankulam» AES-niň täze bloklarynyň gurluşygyna gatnaşmaga hem-de ownuk modully we ýüzýän atom elektrik stansiýalarynyň taslamalaryny amala aşyrmaga taýýardygyny tassyklady. Bu bolsa Hindistanyň uzak möhletli energetika howpsuzlygyny üpjün edýär.
Wladimir Putiniň Nýu-Delä amala aşyran sapary Russiýa–Hindistan hyzmatdaşlygynyň çökgünlikden öňki derejä dolanandygyny däl-de, eýsem täze, ösüşe gönükdirilen tapgyra geçendigini görkezdi. Ynanyşmak esasynda gurlan bu hyzmatdaşlyk giň möçberli taslamalara öwrülip, global ykdysadyýete we geosyýasata gönüden-göni täsir edýär. Bu ylalaşyklar köpugurly dünýä tertibine geçilýändigini subut edýär.
ORIENT
