Hazar deňzi – Gara deňzi ulag ugry boýunça ylalaşyga gol çekmäge taýýarlyk görülýär
27-nji noýabrda Daşkentde geçirilen Hazarüsti ulag geçelgesi we arabaglanyşyk boýunça maýadarlar forumynda Gruziýanyň Ykdysadyýet we durnukly ösüş ministri Mariam Kwriwişwili şu ýylyň dekabr aýynda dört ýurduň: Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Gruziýanyň we Rumyniýanyň arasynda täze halkara ulag ugruny döretmek baradaky ylalaşyga gol çekiljekdigini mälim etdi.
Onuň sözlerine görä, bu resminama Hazar we Gara deňizlerini gönüden-göni birleşdirjek täze ugurda uly öňegidişlige getirer. Bu başlangyç Hazar deňziniň sebitinden Ýewropa Bileleşigine durnukly köpugurly geçelgäni döreder, ulag baglanyşygyny ep-esli gowulandyrar, ugurlary diwersifikasiýalaşdyrar we sebitleýin ulaglaryň umumy durnuklylygyny ýokarlandyrar.
Daşkentdäki forum 2024-nji ýylyň ýanwarynda Brýusselde başlanan dialogyň ikinji tapgyry boldy, şonda Hazarüsti ulag geçelgesini maliýeleşdirmek üçin 10 milliard ýewrony bölüm bermek üçin taryhy borçnama kabul edildi.
Daşkent forumy üç strategik maksada ünsi jemläp, başlangyç borçnamalardan anyk hereketlere geçmäge gönükdirilendir: taslamanyň depginini görkezmek, sebitara gatnaşyklary berkitmek we hususy pudagyň ornuny ýokarlandyrmak.
Halkara guramalarynyň bilermenleriniň pikiriçe, Orta geçelge boýunça daşalýan ýükleriň möçberi 2030-njy ýyla çenli ýylda 10–11 million tonna ýeter. Bu maksatlara ýetmek üçin giň gerimli tehniki we maliýe goldawy amala aşyrylýar:
Team Europe (ЕС – GIZ/Expertise France) tehniki kömek: Söwda we gümrük amallaryny kämilleşdirmek, standartlary utgaşdyrmak we multimodal logistikany ösdürmek üçin 15 million ýewro býujet.
Bütindünýä Banky we hususy ulgam: Tehniki-ykdysady delilleri getirmek, ekologiýa taýdan baha berilmegi we umumy bahasy 10 million ýewrolyk infrastruktura taslamalaryna ileri tutulýan ugurlaryň kesgitlenmegi.
Ýewropanyň täzeleniş we ösüş banky we ÝB: Geçelgäniň döwrebaplaşdyrylmagyny we az uglerodly ulag infrastrukturasyna geçmegi çaltlaşdyrmak üçin tehniki we maýa goýumdan öňki barlaglary bilelikde maliýeleşdirmek (5 million ýewro).
Esasy infrastruktura taslamalaryna Gazagystanyň Aktau portunyň we Gyrgyzstanda, Gazagystanyň we Özbegistanyň ýollarynyň döwrebaplaşdyrylmagy girýär.
ORIENT
