Hazar meseleleri Newskiý halkara ekologiýa kongresinde ara alnyp maslahatlaşylýar
22–23 maý aralygynda GDA-nyň Parlamentara Assambleýasynyň baş edarasynda “Ýer planетasy: adam bilen tebigatyň sazlaşygy” atly şygary astynda geçiriler XI Newskiý halkara ekologiýa kongresiniň iş maksatnamasynda “Hazar: gelejegiň hatyrasyna hyzmatdaşlyk” atly tematik sessiýanyň geçirilmegi meýilleşdirilýär.
Kongresiň resmi saýtynda bellenilişi ýaly, Hazar deňzi – Ýer ýüzündäki iň uly köl bolup, täsin tebigy obýektdir. Hazarýaka döwletleriniň ählisiniň – Russiýanyň, Azerbaýjanyň, Eýranyň, Gazagystanyň, Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän takmynan 130 sany derýa guýýar. Soňky ýigrimi ýylda Hazar deňziniň suwy rekord derejesinde peselip, üç metr golaý azaldy we kenar ýakasy 15–20 kilometr aralyga çenli yza çekildi. Suw deňagramlylygynyň üýtgemegi bilen baglanyşykly meseläniň çözgüdi diňe hazarýaka döwletleriniň ählisiniň döwletara derejesindäki utgaşykly çäreleri arkaly, şeýle hem sebitde ählumumy howanyň üýtgemegi sebäpli ýüze çykýan suw azalmak hadysalarynyň öwrenilmegine gönükdirilen ylmy-barlag hyzmatdaşlygynyň güýçlendirilmegi arkaly mümkin bolup biler.
Bu görnüşdäki ylmy-barlaglaryň Hazar deňziniň ekoulgamyny gorap saklamakda we kenarýaka döwletleriniň ykdysady işjeňliginiň geljekde durnukly ösmegini üpjün etmekde uly ähmiýeti bardyr. Hazar deňziniň deňiz gurşawyny goramak boýunça Çarçuwaly konwensiýanyň mehanizmleri deňiz derejesiniň üýtgemeleri, hapalanmalaryň öňüni almak, adatdan daşary ekologiýa ýagdaýlarynyň netijelerinden goramak, biologiki serişdeleri gorap saklamak, dikeltmek we olary oýlanyşykly peýdalanmak boýunça bäş döwletiň arasynda hyzmatdaşlygyň esasyny düzýär.
Bilermenler ulag-logistika ulgamyndaky hyzmatdaşlyk, syýahatçylyk mümkinçiliginiň ösdürilmegi, biologiki dürlüligi — şol sanda bekre balygyny we Hazar düwlenini gorap saklamak boýunça maksatnamalaryň taýýarlanylmagy ýaly meseleleriň toplumyny ara alyp maslahatlaşarlar. Hazar düwlenini ekoulgamyň durnuklylygynyň görkezijisi hökmünde aýratyn bellenilýär. Şeýle hem olar sebitiň ekologik we howa bilen bagly meselelerini çözmek üçin Hazar deňziniň gidrometeorologiýasy we hapalanmagynyň gözegçiligi boýunça Utgaşdyryjy komitetiniň işlerini işjeňleşdirmegiň ýollary hem-de Hazar deňziniň derejesini orta we uzak möhletleýin çaklamak boýunça ulanylyp bilinjek çemeleşmeler barada pikir alyşarlar.
Çäreler kongresiň esasy maksatnamasynyň çäginde geçiriler. Kongresiň merkezi wakasy bolsa “Täze hakykatyň ekologiýasy: çagyryşlar we mümkinçilikler” atly plenar mejlis bolar. Guramaçylaryň pikirine görä, bu mejlis dünýä derejesindäki hem-de milli ekologiýa çagyryşlaryny ara alyp maslahatlaşmak, şeýle hem “ýaşyl” ykdysadyýeti ösdürmegiň we halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşmak üçin strategik ähmiýeti bolan iň möhüm meýdaçanlaryň birine öwrülmegine garaşylýar.
22 maýda geçiriljek tegelek stollarda we sessiýalarda azyk howpsuzlygy we howa howplary, durnukly ekosyýahat, ekologiýa ulgamynda emeli aňyň we sanly çözgütleriň ulanylmagy, ýapyk dolanyşykly ykdysadyýetiň ösdürilmegi, zenanlaryň ekologiýa başlangyçlaryny öňe sürmekdäki orny, ýaşyl maýa goýumlar, gazylyp alynýan peýdaly baýlyklar ulanylmagy ulanylmagy we az uglerodly tehnologiýalar bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşylar.
23 maýda ÝUNESKO-nyň sessiýasynyň çäginde bütin dünýäniň tebigy mirasynyň obýektlerini dolandyrmak we serhetýaka tebigaty goralýan çäkleriň ösdürilmegi baradaky meseleler ara alnyp maslahatlaşylar. Şeýle hem Russiýanyň we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda suw-energetika hyzmatdaşlygynyň geljegi boýunça pikir alyşylar — gatnaşýan taraplar suw serişdeleriniň paýlanylyşy, infrastrukturaň döwrebaplaşdyrylmagy we howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak ýaly meseleleri gozgalarlar.
Newskiý ekologiýa kongresiniň iş tertibiniň möhüm bölegi Ýaşlar maksatnamasydyr. Bu maksatnama ýaşlaryň howanyň üýtgemegi bilen bagly meseleleriň çözgüdine gatnaşmagy we bu çözgütlerde eýeleýän orny, ekologiýa medeniýetiniň kemala gelmegi, ekologiýa meýletinçiliginiň ösdürilmegi, çagalaryň “ýaşyl” gün tertibine çekilmegi, şeýle hem ýaşlaryň howa bilen bagly başlangyçlarynyň durnukly geljegi üpjün etmedäki ähmiýeti bilen baglanyşykly meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylmagyny öz içine alýar.
Newskiý halkara ekologiýa kongresi 2008-nji ýyldan bäri Sankt-Peterburg şäherinde geçirilýär we ol aşakdaky ugurlar boýunça möhüm meýdança bolup hyzmat edýär: GDA agza döwletleriň arasynda ekologik howpsuzlygy üpjün etmek we ekologiýa kanunçylygyny utgaşdyrmak boýunça parlamentara hyzmatdaşlygy berkitmek; ilatyň arasynda ekologiýa terbiýesiniň we biliminiň ornuny ýokarlandyrmak, sagdyn durmuş ýörelgelerini öňe sürmek; şeýle hem BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralary bilen hyzmatdaşlykda ekologik howpsuzlyk syýasaty bilen baglanyşykly halkara gün tertibini kemala getirmek.
