BMG-niň BA-nyň 79-njy sessiýasynda Türkmenistanyň ileri tutulýan garaýyşlary beýan edildi
BMG-niň ýanyndaky Türkmenistanyň Hemişelik wekilhanasy açylyş dabarasy sentýabr aýynyň 10-da geçiriljek BMG-niň Baş Assambleýasynyň 79-njy sessiýasynda Türkmenistanyň ileri tutulýan garaýyşlaryny beýan etdi. 23-27-nji sentýabr aralygynda geçiriljek ýokary derejeli hepdeligine döwlet we Hökümet Baştutanlary gatnaşar. Türkmenistanyň ileri tutulýan garaýyşlarynyň gysgaldylan görnüşini getirýäris:
Parahatçylyk we howpsuzlyk
Türkmenistan bitaraplyk, goşulyşmazlyk we öňüni alyş diplomatiýasynyň ýörelgelerine eýerer. 2024-nji ýylyň 21-nji martyndaky BMG-niň BA-nyň Kararnamasyna laýyklykda 2024-nji ýylyň dekabr aýynda Türkmenistanda Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynyň açylyş dabarasyny hem-de 2025-nji ýylyň dowamynda Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynyň Ýol kartasynyň çäklerindäki çäreleri durmuşa geçirmek meýilleşdirilýär.
Türkmenistan Ählumumy howpsuzlyk strategiýasyny işläp taýýarlamak boýunça guramaçylyk işlerini dowam etdirer. Onuň esasy düzgünleriniň biri hökmünde Türkmenistan öňüni alyş diplomatiýasynyň ulanylmagynda, gapma-garşylyklaryň öňüni almagynda we zyýansyzlandyrmagynda, bitaraplygyň mümkinçiliklerini we bitarap ýurtlaryň taryhy tejribesini ulanylmagynda görýär.
Türkmenistan 2009-njy ýylyň 15-nji oktýabrynda Aşgsbatda geçirilen gatnaşyjy-ýurtlaryň Ilkinji konsultatiw duşuşygyň geçirilmeginiň hem-de Şertnamanyň güýje girizilmeginiň 15 ýyllygyna bagyşlanylyp taýýarlanylan “Merkezi Aziýada ýadro ýaragyndan azat zolagy döretmek” baradaky Kararnamasynyň taslamasyny BMG-niň BA-nyň Ilkinji komitetiniň garamagyna hödürlemekçi.
Türkmenistan “Merkezi Aziýada parahatçylygyň, ynanyşmagyň we hyzmatdaşlygyň zolagy” atly Kararnamanyň taslamasyny hem-de döwletiň daşary syýasy ýagdaýynyň 30 ýyllygyna bagyşlanan “Türkmenistanyň hemişelik bitarapygy” Kararnamasynyň taslamasyny BMG-niň BA-na hödürlär hem-de 2024-nji ýylyň dekabrynda Aşgabatda Bitaraplygyň dostlary toparynyň ýokary derejeli duşuşygyny geçirmek baradaky teklibini beýan eder.
Ýene-de bir teklip terrorçylyga garşy göreşmek üçin BMG-niň ýöriteleşdirilen düzümleri bilen hyzmatdaşlygyna degişlidir: Türkmenistan 2024-nji ýylyň noýabrynda howply infrastrukturasyny goramak boýunça BMG-niň Terrorçylyga garşy göreşmek müdiriýetiniň Ýolbaşçylygynyň işe başlamagyna bagyşlanan halkara çäresini özünde geçirilmegini teklip edýär, hem-de Merkezi Aziýa üçin Terrorçylyga garşy göreşmek müdiriýetiniň Maksatnamalaýyn edarasyny döretmek üçin şertleriň işlenilmegini tamamlamaga taýýardyr.
Harby-syýasy bäsdeşligiň ýaýbaňlanmagy bilen baglanyşykly dünýäniň sebitlerinde täze bileleşik konfigurasiýalarynyň artýan şertlerinde halkara gün tertibine Goşulyşmazlyk Hereketiniň gymmatlyklaryny we ýörelgelerini gaýtarmak boýunça işiniň başlanylmagy teklip edilýär. Türkmenistanyň pikiriçe, Hereketiň işini işjeňleşdirilmek ýörelgeleriniň biri goşulyşmadyk ýurtlaryň köpüsine ýakyn we düşnükli bolan bitaraplyk ýörelgesidir.
Türkmenistan Ählumumy howpsuzlyk strategiýasy baradaky başlangyjyna ählumumy parahatçylygy we durnuklylygy üpjün etmegiň, gapma-garşylyklary öňünden duýdurmagyň we bitaraplaşdyrmagyň şertleriniň biri hökmünde bitaraplyk ýörelgesini goldamak baradaky düzgüni goşmak boýunça utgaşdyrylan çemeleşmeleri işläp taýýarlamaga girişmäge çagyrýar.
BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň üstünlikli iş tejribesini hasaba alyp, Türkmenistan 2025-nji ýylda Aşgabat şäherinde tejribe alyşmak maksady bilen BMG-niň öňüni alyş diplomatiýasy boýunça merkezleriniň ýolbaşçylarynyň duşuşygyny çagyrmagy teklip edýär.
Şeýle-de Türkmenistan BMG-niň ählumumy araçylarynyň (araçy, taraplara gapma-garşylyklary çözmekde ýardam edýän bitarap, garaşsyz şahs) ýöriteleşdirilen taýýarlyk we iş maksatnamasyny döretmegi teklip edýär.
Durnukly ösüş
2030-njy ýyla çenli döwür üçin durnukly ösüş ulgamynda Gün tertibiniň üstünde işlemegi dowam etdirýän Türkmenistan garyplygy ýok etmäge, ösüp barýan ýurtlary goldamak üçin halkara maliýe arhitekturasyny kämilleşdirmäge, ählumumy energiýa, ulag baglanyşygyny berkitmäge, bütindünýä aragatnaşyk-tehniki serişdeleriniň, emeli aň ulgamlarynyň deňagramly ösüşine gönükdirilen anyk ädimleri amal etmegi maksat edinýär.
Bu ugurda Türkmenistan şu başlangyçlary öňe sürýär:
Ýapyk aýlanyşykly ykdysadyýete geçmek boýunça ählumumy Çarçuwaly maksatnamany işläp düzmek;
BMG-niň Ykdysady we Durmuş meseleleri boýunça departamentiniň, sebitleýin ykdysady komissiýalarynyň bäşisi bilen hyzmatdaşlykda BMG-niň 2026-2035-nji ýyllar döwründe “Durnukly ulagyň onýyllygyny” durmuşa geçirmek üçin Hereketleriň meýilnamasynyň taslamasyny işläp düzmek;
Türkmenistanda Durnukly ulagyň Bütindünýä gününe bagyşlap Durnukly ulagyň dostlary toparynyň ministrler derejesindäki nobatdaky duşuşygyny geçirmek;
Ileri tutulýan ugurlaryň hatarynda Durnukly ulag arabaglanyşygynyň ählumumy atlasyny hem-de Ählumumy energetika howpsuzlygy we durnukly ösüş boýunça hyzmatdaşlygyň bileleşigini döretmek.
Ekologiýa we howanyň üýtgemegi
Türkmenistan Merkezi Aziýada daşky gurşaw meselelerine strategik taýdan çemeleşmekde möhüm ädim hökmünde ýurdumyzyň ýöriteleşdirilen dzümi – BMG-niň Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen bagly tehnologiýalar boýunça sebit merkezini döretmek babatdaky işini dowam etdirer. Türkmenistan BMG-niň Aral deňziniň sebiti üçin Ýörite maksatnamasyny (UNSPAS) döretmek ugrunda taslama resminamalaryny taýýarlamak boýunça guramanyň degişli edaralary bilen geňeşmeleri dowam etdirer.
Hazar deňziniň gaýtalanmajak tebigy baýlyklaryny gorap saklamak hem ileri tutulýan ugurlaryň hatarynda durýar. Şunuň bilen baglylykda, bu mesele halkara tagallalara anyk mazmun bermek üçin Türkmenistan 2025-nji ýylda ikinji Hazar daşky gurşaw forumyny guramagy teklip edýär.
Ynsanperwer ugry
Türkmenistan BMG-niň edaralary bolan BMG-niň Parahatçylygy gurmak boýunça komissiýasynyň, “BMG – Zenanlar” düzüminiň we beýleki halkara, sebit guramalarynyň gatnaşmagynda “Zenanlar, parahatçylyk we howpsuzlyk” atly ählumumy gün tertibini durmuşa geçirmek boýunça zenanlar dialogynyň yzygiderli esasdaky geňeşmeleriniň mehanizmini döretmek meselesine seretmegi möhüm hasaplaýar. Şeýle mehanizmiň işi Türkmenistanyň başlangyjy esasynda döredilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň zenanlarynyň dialogynyň maksatlaryna laýyk gelýär.
“Ýaşlar, parahatçylyk we howpsuzlyk” halkara gün tertibini durmuşa geçirmek maksady bilen, Türkmenistanyň başlangyjy boýunça döredilen Merkezi Aziýanyň ýaşlar dialogynyň işini goldamagy dowam etdirmegi maksat edinýär.
Türkmenistan raýatsyzlygy azaltmak we onuň öňüni almak boýunça halkara tagallalaryň birleşdirilmegini goldap, bu mesele boýunça sebit maslahatyny geçirmegi göz öňünde tutýar.
“Sport parahatçylygyň we ösüşiň hatyrasyna” atly ählumumy gün tertibini öňe sürmekde esasy gatnaşyjylaryň biri hökmünde ýurdumyz sport diplomatiýasyna aýratyn ähmiýet berýär. Şunda 2024-nji ýyyň aprelinde Nýu-Ýork şäherinde BMG-niň Baş Assambleýasynyň Durnukly ösüş hepdeliginiň çäginde geçirilen BMG-niň ilkinji Diplomatik dostluk oýunlarynyň tejribesine esaslanyp, Türkmenistan BMG-niň howandarlygynda şeýle oýunlary her ýylda geçirmegiň tejribesini berkitmäge gönükdirilen Kararnamanyň taslamasyny Baş Assambleýanyň garamagyna hödürlemäge taýýarlyk görýär. Resminamanyň esasy maksady halkara ynsanperwer hyzmatdaşlygy, döwletara dialogywe ynanyşmagy pugtalandyrmak üçin gural hökmünde sportuň mümkinçiliklerini amala aşyrmakdan ybaratdyr.
Hemmetaraplaýyn kanunylyga we ygtyýarlyga eýe bolan ýeke-täk halkara gurama hökmünde Birleşen Milletler Guramasynyň ornuny tutup bolmajak düzümdigine berk ygrarlydygyny tassyklamak bilen, Türkmenistan ählumumy parahatçylygy, durnuklylygy, howpsuzlygy üpjün etmek we berkitmek, Durnuklu ösüş maksatlaryna ýetmek üçin, milli derejede, şeýle-de halkara giňişlikde netijeli işleri alyp barmagy maksat edinýär. Bu babatda Türkmenistan ylalaşykly halkara dialogynyň başlangyjyny hem-de biziň ýurdumyzyň teklibi boýunça 2025-nji ýylyň Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly diýip yglan edilmegi baradaky BMG-niň BA-nyň Kararnamasyny durmuşa geçirmek boýunça işleri alyp barar.
ORIENT news
