Çeşir pişiginiň ýylgyryşy: alymlar pişikleriň 300 töweregi ýüz keşbini sanadylar
Gözlegler, adamlar bilen birleşmek bilen baglanyşykly bolup biljek geň galdyryjy sosial çuňlugy ýüze çykardy.
...Çal pişik gulaklaryny gysyp, tekizläp, çypar zolakly pişige seredýär. Zolakly pişik jogap hökmünde, burnuny gysýar we murtlaryny yza itýär. Eger seredişler we gykylyklar düşünişmezligi çözmese, dyrnaklar çykýar, sütükler durýar we söweş bolýar.
Elbetde, bu ýüz keşpler diňe pişikleriň biri-birine edýän sözleri däldir. Barlaglar şu aýda "Behavioral Processes" žurnalynda çap edilen derňewde, pişikleriň duşmançylykly we dostlukly niýetleri bermek üçin ulanýan 276 dürli “ýüz” keşbini we olaryň arasyndaky ähli ýagdaýlary sanadylar. Mundan başga-da, toparyň pikiriçe, biziň ýakyn dostlarymyz 10 000 ýyllyk taryhyň dowamynda adamlar bilen birlikde ýaňsyly, ýylgyryşly we ýüz-göz oýnatma görnüşlerini ösdürip bilerler.
Linkoln uniwersitetiniň weterinariýa bihewioristi (haýwanlaryň özüni alyp baryşyny öwrenijisi) Daniel Mills: "Köp adamlar henizem ýalňyşlyk bilen, pişikleri esasy jemgyýetçilik görnüşi hasaplaýarlar"-diýdi. Ol bu işe gatnaşmady, ýöne netijeleriň başgaça subut edilýändigini aýdýar. "Elbetde, biziň bilmeýän köp zadymyz bar".
Pişikler ýeketäk aýratyn jandar bolup bilerler, ýöne olar köplenç adamlaryň öýlerinde ýa-da köçelerde beýleki pişikler bilen dostluk gurýarlar; ýabany pişikler müňlerçe koloniýalarda ýaşap bilerler, käwagt tutuş adalary hem basyp alyp bilerler.
Kanzas uniwersitetiniň lukmançylyk ugrunyň talyby we pişikleri söýüji Loren Skott, bu pişikleriň biri-biri bilen nähili aragatnaşyk saklaýandyklary barada köpden bäri pikir edip gelýär. Diňe söweşmek bilen çäklenmän, söýgi we diplomatiýa hem bolmaly, ýöne olaryň özüni alyp barşynyň gözlegleriniň köpüsi agressiýa gönükdirilýär.
2021-nji ýylda Skott okady Los Anjelesdäki Kaliforniýa uniwersitetinde CatCafé Lounge-den birnäçe minutlyk okady. Ol ýere gelýänler “özüne alyp biljek” onlarça pişikler bilen täsirleşip, hatda ýoga bilen meşgullanyp bilerler. Awgust-iýun aýlarynda Loreniň wideosynda bir gün kafe ýapylanyndan soň, 194 minutlyk pişikleriň ýüz keşbi, esasan hem, beýleki pişiklere gönükdirilen ýüz görnüşleri ýazga alyndy. Soňra ol we ewolýusiýa psihology şeýle-de, Los Anjelesdäki Kaliforniýa uniwersitetinde işleýän Brittani Florkýewiç, dem almak, çeýnemek, pallamak we şuňa meňzeşleri hasaba almazdan, ýüz myşsalarynyň hereketlerini kodladylar.
Florkýewiçiň pikiriçe, şimpanze ýetişdirilýän 357-den uzak bolmadyk ýerde beýleki pişiklere jemi 276 dürli ýüz keşpleri tapyldy we bu köp pikir edilýän pişikleriň ukyplaryndan has kändir. Her bir aňlatma, bölünen dodaklar, eňegi peseldilen, giňelen ýa-da gysylan göreçler, ýalpyldawuk ýa-da ýarym ýalpyldawuk, uzyn dodak burçlary, burun ýalamak, uzaldylan ýa-da yza çekilen murtlar ýa-da dürli gulak pozisiýalaryny öz içine alýan 26 sany üýtgeşik ýüz hereketiniň dördüsini özüne birleşdirdi. Deňeşdirmek üçin adamlarda 44 üýtgeşik ýüz hereketleri we itlerde 27 sanysy bardyr.
Häzirki gözlegler, jübüt pişik aňlatmalarynyň aglaba köpüsiniň aşa dostluklydygyny (45%) ýa-da aşa agressiwdigini (37%) tapdy. Galan 18% -i, Çeşir pişiginiň ýylgyryşy ýaly, düşnüksizdi we iki kategoriýa girdi.
Pişikleriň bu hereketler bilen biri-birine “näme” aýdýandyklary entek belli däldir. Ýöne, umuman alanyňda, pişikler dostlukly gatnaşyklarda we dostlukly bolmadyk gatnaşyklar wagtynda gulaklaryny we murtlaryny başga bir pişige ýakynlaşdyrýarlar. Gysylan göreçler we dodaklary ýalamak köplenç duşmançylykly duşuşyklara ýoldaş bolýar.
Gyzykly tarapy, pişikleriň käbir dostlukly hereketleri adamlaryň, itleriň, maýmynlaryň we beýleki haýwanlaryň ýüz keşbine meňzeýär. Alymlar öz netijelerini ýabany pişikleriň netijeleri bilen deňeşdirip bilmeseler-de, öý pişiginiň ýakyn garyndaşlarynyň hemmesiniň gazaply, ýeke haýwanlardygyny bilýärler. Ýerli pişikler gorag aragatnaşygynyň käbirini saklap bilerler, ýöne adamlardan nahar galyndylaryna garaşyp, ýüz keşbini ösdürip başladylar.
Itleriň pişikleriň ýüz keşp üýtgeşmeleriniň manysyna düşünýändigi ýa-da ýokdugy indi kesgitlenmeli.
ORIENT news
