GDA döwletleriniň Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisinden soň Beýannamalar kabul edildi
Gyrgyzystanyň Prezidenti Sadyr Žaparowyň ýolbaşçylygyndaky GDA döwletleriniň Baştutanlarynyň Geňeşiniň nobatdaky duşuşygy Bişkekde tamamlandy.
Maslahata Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ilham Alyýew, Belarussiýa Respublikasynyň Prezidenti Aleksandr Lukaşenko, Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Kassym-Žomart Tokaýew, Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putin, Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti Emomali Rahmon, Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedow, Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýew, GDA-nyň Ýerine ýetiriji komitetiniň Baş sekretary Sergeý Lebedew dagylar gatnaşdy.
Dar formatda, döwlet Baştutanlary GDA-nyň arasyndaky häzirki gatnaşyklar barada pikir alyşdylar we 2024-nji ýylda GDA-nyň başlyklygynyň Russiýa Federasiýasy tarapyndan amala aşyryljakdygyna Karar berdiler. Şeýle hem, GDA döwlet baştutanlarynyň geňeşiniň indiki mejlisiniň 2024-nji ýylyň 8-nji oktýabrynda Moskwada geçiriljekdigine ylalaşdylar.
Döwlet Baştutanlary giň formatdaky işlerinde Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň Hormat nyşanyny gowşurmak çözgüdine gelmek bilen başladylar. GDA-nyň ösmegine goşan goşandy üçin, Arkalaşygyň agza döwletleriniň arasynda dostlugy, hoşniýetli goňşuçylygy we özara peýdaly hyzmatdaşlygy üçin bu ýokary baýrak Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýewe gowşuryldy.
Soňra sammite gatnaşyjylar rus dili boýunça Halkara guramasyny döretmek baradaky ylalaşygy ara alyp maslahatlaşdylar we kabul etdiler. Onuň maksatlary, dostluk gatnaşyklaryny, hoşniýetli goňşuçylyk, özara düşünişmek we özara peýdaly hyzmatdaşlygy, şol sanda rus dilini döwletara aragatnaşyk dili hökmünde goldamak we ösdürmek, dünýä bilimlerine elýeterlilik serişdesi hökmünde ulanmak ýaly meseleleri we medeniýet, edebiýat, taryh ugurlary, şeýle hem rus we halkara we sebitara hökümetara guramalaryň we gurluşlaryň resmi ýa-da iş dili hökmünde rus diliniň statusyny berkitmegi öz içine alar.
GDA-nyň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşinde dört Beýannama kabul etdi.
Döwlet dolandyryşynda sanlylaşdyrma pudagyndaky hyzmatdaşlyk baradaky Beýannama - GDA-nyň agza döwletleriniň döwlet sektoryny sanly özgertmek babatynda özara täsirini çuňlaşdyrmaga, jemgyýetçilik hyzmatlarynyň berilmeginiň netijeliligini ýokarlandyrmaga we maglumat howpsuzlygyny üpjün etmäge, sanlylaşdyrma kontekstinde adam hukuklaryna hormat goýulmagyny üpjün etmek üçin sanly gurşawy düzgünleşdirmäge gönükdirilendir..
Köp polýarly dünýädäki halkara gatnaşyklar baradaky Beýannama - durnukly köp polýarly dünýä tertibini döretmegiň möhümdigini yglan edýär we GDA-na agza ýurtlaryň halkara we sebitleýin ösüş meselelerini çözmek üçin halkara gatnaşyklarynyň ygtybarly arhitekturasynyň gurulmagyny öňe sürmek niýeti barada aýdýar. Resminama, GDA sebitini parahatçylyk, hyzmatdaşlyk, durnukly ösüş we umumy gülläp ösmek giňişligine öwürmek islegini görkezýär, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň halkara kanunçylygyna laýyklykda bähbitlerini özara garamak esasynda giň halkara hyzmatdaşlygyna açykdygyny we umumy çemeleşmeleri tassyklaýar.
Döwlet baştutanlarynyň adamyň we raýatlaryň din azatlygyna bolan hukugyny goramak baradaky Beýannamada - GDA agza ýurtlarda dini we medeni dürlülige düşünmegiň möhümdigini aýdýar. Resminama, dini azatlyklar meselelerinde gepleşikleri we hyzmatdaşlygy höweslendirýär we esasan hem, raýatlyk ruhunda bilim we dini tolerantnostlyk ýaly bilimiň ähmiýetini nygtaýar.
Döwlet Baştutanlarynyň rus dilini milletara aragatnaşyk dili hökmünde goldamak we ösdürmek baradaky Beýanynda, onuň dünýädäki roluny, şol sanda BMG-niň resmi dilleriniň biri we beýleki birnäçe halkara guramalarynyň we GDA-nyň gatnaşyjylarynyň özboluşly lingwistik we taryhy we medeni mirasyny gorap saklamagyň we ýaýratmagyň zerurlygy barada aýdylýar we Arkalaşygyň umumy medeni we ynsanperwer giňişligini berkitmekde rus diliniň ähmiýeti beýan edilýär. Şeýle hem, bu resminama rus dilini özara gatnaşyklarda we halkara guramalaryň we forumlaryň platformalarynda ulanmaga ygrarlydygyny tassyklaýar we dile esaslanýan diskriminasiýanyň ýol berilmejekdigini nygtaýar.
Gyrgyzystanyň paýtagtyndaky ýygnakda gol çekilen ähli Beýannamalaryň Birleşen Milletler Guramasyna we beýleki halkara guramalaryna paýlanmagy göz öňünde tutulýar.
Döwlet Baştutanlary Geňeşi tarapyndan kabul edilen birnäçe resminamalar howpsuzlyk pudagyndaky hyzmatdaşlyga degişlidir. Bular jenaýatdan alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagy (bikanun ýol bilen alynmagy) we terrorçylygy maliýeleşdirmek töwekgelçiligini bahalandyrmak boýunça halkara merkezini döretmek baradaky şertnama, kazyýet işlerinde utgaşdyryjy Geňeşi döretmek baradaky şertnama, şeýle hem, 2024–2028-nji ýyllar üçin jenaýatçylyga garşy bilelikdäki çäreleriň döwletara Maksatnamasydyr.
Döwletara Maksatnama jenaýatçylyga garşy göreş, şol sanda neşe serişdeleriniň bikanun söwdasy, psihotrop maddalar we olaryň öňdebaryjylary, adam söwdasy, bikanun migrasiýa we maglumat tehnologiýalaryny ulanmak bilen baglanyşykly jenaýatlar bilen baglanyşykly guramaçylyk, hukuk, amaly, maglumat, ylmy işleriň toplumyny öz içine alýar.
Döwlet Baştutanlary “Parahatçylygy berkitmäge goşan goşandy üçin” atly medaly döretmek Kararyna geldiler. Bu baýrak, Arkalaşygyň döwletleriniň raýatlarynyň, beýleki döwletleriň wekilleriniň parahatçylygy berkitmekde we halkara howpsuzlygyny goramakda aýratyn şahsy işleriniň ykrar edilmegini görkezýän ýeke-täk döwletara nyşanyna öwrüler.
GDA döwletleriniň Baştutanlary geňeşi, 2024-nji ýylda Samarkand şäherini Arkalaşygyň medeni paýtagty diýip yglan edip, Özbegistan Respublikasynda “Arkalaşygyň medeni paýtagtlary” döwletara maksatnamasyny durmuşa geçirmek kararyna geldi.
GDA döwletleriniň Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisinden soň birnäçe resminamalar hem gol çekildi.
ORIENT news
