Duşanbe sammitiniň netijeleri: resminamalar we ylalaşyklar
Duşanbe şäherinde 14-nji sentýabrda, penşenbe güni geçirilen Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň bäşinji konsultatiw duşuşygynyň netijeleri barada KHBS-niň wekilleri üçin brifing geçirildi.
Täjigistanyň daşary işler ministri Sirojiddin Muhriddin metbugat jemgyýetiniň wekillerine sammitiň esasy netijeleri barada habar berdi, häzirki Prezidentleriň duşuşygynyň aýratyn möhümdigini we kabul edilen kararlaryň sebitiň ösüşine möhüm goşant goşjakdygyny aýtdy.
Sammitde bäş resminama kabul edildi, olaryň esasysy döwlet baştutanlarynyň bilelikdäki Beýanydyr. Bu strategiki resminama, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary berkitmek üçin Konsultatiw duşuşyklaryň mehanizminiň aýratyn ähmiýetini tassyklaýar.
Döwlet Baştutanlary sebitdäki meseleleriň hemmesini diňe syýasy we diplomatik ýollar arkaly deňlik we birek-biregiň bähbitlerine hormat goýmak esasynda çözmegiň tarapdary. BMG-nyň dünýäde parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmekde we global ösüşi ösdürmekde esasy rol oýnaýan ýeketäk uniwersal guramadygyny bellediler.
Howpsuzlyk meseleleriniň çäginde döwlet Baştutanlary terrorçylyga we ekstremizme, neşe serişdeleriniň bikanun dolanşygyna we beýleki kynçylyklara garşy durmagyň üns merkezinde boljakdygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, ekstremistik pikirleriň, esasanam ýaşlaryň arasynda ýaýramagyna garşy göreşmek üçin milli we sebit derejesinde tagallalary artdyrmak barada ylalaşdylar.
Goňşy Owganystandaky ýagdaýlar jikme-jik gözden geçirildi. Prezidentler bu ýurtdaky ýagdaýy çözmegiň diýseň möhümdigini tassykladylar we garaşsyz, agzybir we asuda döwlet hökmünde döredilmegini goldadylar. Owgan jemgyýetiniň esasy etnik, dini we syýasy toparlarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda Owganystanda öz içine alyjy hökümet gurmagyň ähmiýeti ýene-de bir gezek nygtaldy. Dogan owgan halkyna ykdysady krizisi ýeňip geçmäge, ynsanperwer kömek etmek borjy tassyklandy.
Prezidentler sebitdäki ýurtlaryň esasy wezipesiniň söwda we ykdysady ugurda hyzmatdaşlygy ösdürmek we söwda we maýa goýumlary üçin amatly şertleri döretmekdigini aýtdy.
Sebitiň döwletleriniň arasyndaky özara hasaplaşyklarda milli walýutalaryň paýyny kem-kemden ýokarlandyrmak üçin hyzmatdaşlygy ýola goýmak mümkinçiligi göz öňünde tutular.
Senagat we senagat kooperasiýalary pudagynda hyzmatdaşlygy güýçlendirmek zerurlygyna aýratyn üns berildi, şeýle hem Merkezi Aziýanyň üstaşyr potensialyny ulanmagyň netijeliligini ýokarlandyrmaga ünsi jemledi.
Döwlet Baştutanlary howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmak we oňa uýgunlaşmak meseleleri boýunça sebitleýin hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň tarapdarydyr.
Sammitiň dowamynda medeni we gumanitar hyzmatdaşlygyň gazanylan ýokary derejesi aýratyn bellendi. Bu ugur doganlyk halklaryň arasynda özara düşünişmegi güýçlendirmekde täsirli faktor hökmünde möhüm potensiala eýe bolup durýar.
Döwlet baştutanlary sebitiň ýurtlary tarapyndan birek-biregiň milli däp-dessurlaryna we gymmatlyklaryna hormat goýýan garaýyşlaryň mysallaryny görkezmek, şeýle hem ylmy, tehniki we ynsanperwer ugurlar boýunça we syýahatçylyk pudagynda tejribe alyşmak ugrundaky hyzmatdaşlygy güýçlendirmegi, ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna goşmak baradaky arzalary bilelikde tabşyrmak we öňe sürmek maksady bilen hyzmatdaşlygyň möhümdigini bellediler we zenanlaryň ähli iş ugurlaryna giňden gatnaşmagyny üpjün etmek üçin edilýän tagallalary goldaýandyklaryny aýtdylar.
Sammit esasy syýasy Jarnamadan başga-da dört sany möhüm resminama gol çekildi we kabul edildi. Birinjisi, Merkezi Aziýada ýer ulaglarynyň aragatnaşygyny güýçlendirmek baradaky Şertnamadyr. Bu resminama halkara gury ýer transportynyň ösmegi üçin amatly şertleri döreder we sebitdäki ulag hyzmatlary bazarynda bäsdeşlik gurşawyny üpjün eder.
Ikinjisi, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda ýaşlar syýasatynyň umumy ugurlary baradaky Ylalaşyk. Bu, ýaşlaryň sebitiň jemgyýetçilik, medeni, syýasy, jemgyýetçilik we ykdysady durmuşyna has köp gatnaşmagy üçin şert döreder.
Üçünjisi - Merkezi Aziýa döwletleriniň baştutanlarynyň maslahat ýygnaklary üçin milli utgaşdyryjylar geňeşiniň düzgünleri. Şeýlelikde, şertnamalaryň ýerine ýetirilişine we täze teklipleriň işlenip düzülmegine gözegçilik etjek milli koordinatorlar instituty döredildi.
Dördünji resminama, 2022–2025-nji ýyllar üçin Merkezi Aziýada saglygy we abadançylygy goldamak üçin tassyklanan Ýol kartasydyr. Ol BSGG bilen bilelikde ýurtlar tarapyndan işlenip düzüldi we sebitdäki ilkinji saglyk we abadançylyk strategiýasy bolar.
Şu günler Duşanbe bir wagtyň özünde 14 sany paralel çäreleri geçirdi: EXPO Merkezi Aziýa 2023, “Dostluk agşamy” konserti, Ykdysady forum, Ýokary okuw jaýlarynyň rektorlarynyň 2-nji forumy, Ulag ministrleriniň 1-nji ýygnagy, Merkezi Aziýa zenan-ýolbaşçylarynyň Dialogynyň sebitleýin ýygnagy, Suratkeşleriň eserleriniň sergisi, Alymlar forumy, Milli tagamlar festiwaly, Halkara ýüzmek ýaryşy, Meýletinçiler forumy, Ýaşlar guramalary forumy, Ýaş telekeçiler forumy we Ýaşlar işleri boýunça döwlet edaralarynyň ýolbaşçylarynyň forumy.
Sebitiň döwletleri bilen ylalaşyk esasynda we Täjigistanyň Prezidentiniň çakylygy boýunça, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow we Azerbaýjanyň Prezidenti Ilham Alyýew bäşinji konsultatiw duşuşyga Hormatly myhmanlar hökmünde gatnaşdylar.
BMG-nyň Baş sekretary Antonio Guterriş wideo aragatnaşyk arkaly, onuň ýörite wekili, Merkezi Aziýadaky Öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň başlygy Kakha Imnadze we BSGG-nyň Ýewropa boýunça sebit bölüminiň müdiri Hans Klýuge Duşanbedäki duşuşyga gatnaşdylar.
Bir agyzdan kabul edilen karar bilen Türkmen halkynyň Milli Lideri, Türkmenistanyň Halk Maslahatynyň Başlygy Gurbanguly Berdimuhamedow Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň Hormat nyşany bilen sylaglandy.
Gazagystanyň prezidenti Kassym-Žomart Tokaýewiň 2024-nji ýylda Gazagystanda Merkezi Aziýa döwletleriniň Baştutanlarynyň altynjy konsultatiw maslahatyny geçirmek baradaky teklibi goldanyldy.
Duşanbe sammiti sebitde köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ösmegine täze itergi berdi. Şol bir wagtyň özünde, maksatlarymyz üýtgewsizdir, düşnükli we ýönekeý dilde aýdanymyzda - Merkezi Aziýada parahatçylyk, durnuklylyk we ösüş bolup durýar, diýip Sirojiddin Muhriddin sözüni jemledi.
ORIENT news
