Maglumat merkezleri orbita çykýar: Hytaý näme üçin hasaplaýyş işlerini kosmosa geçirýär
Orbitadaky hemralaryň sany çalt artýar, olar tarapyndan döredilýän maglumatlaryň möçberi hem köpelýär. Emma bu maglumatlaryň ählisini Ýere geçirmek mümkinçilikleri çäkli bolup galýar. Hytaý täze usuly ösdürýär: maglumatlaryň bir bölegini göni kosmosda, hemralaryň özündäki hasaplaýyş ulgamlarynyň kömegi bilen işlemek.
Şeýlelikde orbital hasaplaýyş diýlip atlandyrylýan täze ugur emele gelýär. Muny emeli aňyň kömegi bilen maglumatlary Ýere ibermezden öň işläp bilýän kosmos maglumat merkezleri hökmünde düşündirmek mümkin.
Häzirki wagtda Hytaý 640-dan gowrak raýat we täjirçilik uzak aralykdan gözegçilik hemrasyny ulanýar. Olar howa şertlerine, oba hojalyk ýerlerine, ummanlara, tebigy betbagtçyklara we infrastruktura gözegçilik edýärler. CCTV+-yň maglumatyna görä, aragatnaşyk kanallarynyň mümkinçilikleriniň çäkli bolmagy sebäpli, hemralaryň döredýän maglumatlarynyň 5 göteriminden hem az bölegi Ýere geçirilýär.
Adaty ulgamda hemra ilki maglumat ýygnaýar, soň ony ýerüsti stansiýa iberýär we diňe şondan soň maglumat işlenilýär. Orbital hasaplaýyş bolsa seljermäni maglumat alnandan soň dessine başlamaga mümkinçilik berýär.
Mysal üçin, hemra tokaý ýangynyny görse, bortdaky emeli aň ulgamy onuň ýerleşýän ýerini kesgitläp we ägirt uly surat toplumyny ibermegiň ýerine diňe taýýar duýduryşy Ýere ugradyp biler.
Bu ugurdaky esasy taslamalaryň biri Three-Body Computing Constellation ulgamydyr. Onuň ilkinji 12 hasaplaýyş hemrasy 2025-nji ýylyň maýynda orbita çykaryldy.
Olar öz hasaplaýyş enjamlary, hemralarara aragatnaşyk ulgamlary we emeli aň modellerini göni kosmosda işletmek mümkinçiligi bilen üpjün edildi. Ilkinji toparyň umumy hasaplaýyş kuwwaty takmynan 5 POPS-a, maglumat saklaýyş kuwwaty bolsa 30 terabaýta ýetýär.
Geljekde bu hemralaryň bitewi hasaplaýyş toruna birleşdirilmegi meýilleşdirilýär. 2032-nji ýyla çenli ulgamyň takmynan müň hemra çenli giňeldilmegine garaşylýar.
Orbital hasaplaýyş tebigy betbagtçyklara gözegçilikde, oba hojalygynda, ummanlaryň monitoringinde, infrastruktura dolandyryşynda, awiasiýada, deňiz gatnawynda we gyssagly aragatnaşykda ulanylyp biler.
2026-njy ýylyň awgustynda Hytaý kosmos hasaplaýyş buludynyň synag hyzmatlaryny hem işe girizdi. Bu ulgam Ýerdäki ulanyja hasaplaýyş wezipesini orbital infrastruktura ibermäge we taýýar netijäni almaga mümkinçilik berýär. Emeli aň bu tehnologiýanyň esasy bölekleriniň biri bolar. Ol ähli çig maglumatlary Ýere geçirmek zerurlygyny azaldyp, haýsy maglumatlaryň möhüm bolandygyny öňünden kesgitläp biler.
Şeýle-de bolsa, kosmosda maglumat merkezlerini döretmek birnäçe kynçylyk bilen bagly. Elektronika radiasiýa, wakuum we temperaturanyň uly üýtgemeleri şertlerinde işlemeli. Sowadyş, uçuryş çykdajylary we hemralaryň arasynda ýokary tizlikli maglumat alyşmak hem möhüm mesele bolup galýar.
Şonuň üçin ýakyn ýyllarda orbital hasaplaýyş ýerüsti maglumat merkezleriniň ornuny doly çalyşmaz. Ol maglumatlary örän çalt işlemek zerur bolan ugurlarda olary doldurýan ulgam bolar.
Hytaýyň Maglumat we aragatnaşyk tehnologiýalary akademiýasynyň başlangyç çaklamalaryna görä, 2030-njy ýyla çenli Hytaýyň kosmos hasaplaýyş pudagynyň möçberi 250 milliard ýuandan geçip biler.
CCTV+ habar bermegine görä, Hytaý aýratyn synaglardan giň gerimli orbital hasaplaýyş infrastrukturasyny döretmek tapgyryna geçýär. Bu ulgam geljekde hemra maglumatlary bilen işlemek usulyny düýpli üýtgedip biler.
