Özbegistan tehnologik autsorsingiň dünýä bazarynda öz ornuny tapýar
Häzirki wagtda Özbegistan tehnologik autsorsingiň dünýä bazarynda özboluşly ornuny tapmak ugrunda tapgyrlaýyn iş alyp barýar. Soňky ýyllarda bu pudak esasan içerki IT bazaryndan programma üpjünçiligini işläp taýýarlamagy, BPO-ny, KPO-ny, döredijilik senagatlaryny we hünär hyzmatlaryny öz içine alýan eksport modeline çenli ösüş ýoluny geçdi.
Üýtgeşmeleriň gerimini bazaryň ösüş depgini hem görkezýär. IT hyzmatlarynyň autsorsinginiň möçberi 2019-njy ýyldaky 3,2 million dollardan 2025-nji ýylda 716,4 million dollara çenli ýokarlandy. Şol döwürde IT kompaniýalarynyň sany 369-dan 3 400-e ýetdi, görkezilýän IT hyzmatlarynyň möçberi bolsa 2,8 milliard dollara ýetdi.
Emma esasy özgeriş diňe görkezijileriň artmagyndan ybarat däl. Özbegistanyň hyzmatlary halkara derejesinde ýerine ýetirmegiň zynjyryndaky orny hem üýtgeýär: ýurt kem-kemden aýry-aýry tehnologik wezipeleri ýerine ýetirmekden korporatiw wezipeleriň has giň toplumyny ýerleşdirmäge geçýär.
Ýaş zähmet bazary esasy artykmaçlyklaryň birine öwrülýär
Autsorsing senagaty toparlary çalt döretmek we giňeltmek mümkinçiligine gönüden-göni baglydyr. Şu nukdaýnazardan, Özbegistanyň esasy artykmaçlyklarynyň biri demografiýa bolup galýar.
Ýurdyň ilaty takmynan 38 million adam bolup, olaryň 60 göterime golaýy 30 ýaşdan kiçi. Zähmete ukyply ýaşdaky ilatyň sany 21 million adam diýlip çaklanylýar.
Bu demografik gurluş adam maýasyna esaslanýan pudaklar üçin uly mümkinçilik döredýär. Emma autsorsing üçin diňe ýaş ilatyň bolmagy ýeterlik däl — tehniki we dil endiklerine eýe bolan hünärmenleriň yzygiderli akymy zerurdyr.
Häzirki wagtda Özbegistanda 220-den gowrak uniwersitet işleýär, olaryň 145-si IT ugurlary boýunça bilim berýär. Her ýyl ýöriteleşdirilen IT ýokary okuw mekdepleri takmynan 25 müň hünärmeni taýýarlaýar. Şol bir wagtyň özünde dil taýýarlygy hem ösdürilýär: her ýyl 350 müňden gowrak adam daşary ýurt dillerini öwrenýär. Ýurtda full-stack we backend işläp düzüjilerinden başlap, data engineering, DevOps we UI/UX boýunça hünärmenlere çenli takmynan 500 müň IT hünärmeni bar.
Tehniki we dil başarnyklarynyň utgaşmasy halkara autsorsingi üçin aýratyn möhümdir. Pudagyň ösüşiniň başlangyç tapgyrynda zähmetiň bahasy esasy bäsdeşlik faktory bolup bilýän bolsa, mundan beýläkki ösüş dürli ugurlardaky toparlary döretmek we birnäçe sebitdäki müşderiler bilen işleşmek ukybyny talap edýär.
Şeýlelikde, Özbegistanyň bäsdeşlik artykmaçlygy kem-kemden diňe hünärmenleriň elýeter bahasyndan hünärli toparlary giň gerimde döretmek mümkinçiligine geçýär.
Programma üpjünçiligini işläp taýýarlamakdan toplumlaýyn autsorsinge çenli
Bazaryň gurluşy bilen baglanyşykly ýene bir özgeriş hem bolup geçýär.
Özbegistanda tehnologik autsorsing indi diňe programmirlemek bilen çäklenmeýär. Munuň bilen bir hatarda BPO — müşderilere goldaw bermek, maglumatlary işlemek, administratiw we amaly prosesler — ugry hem ösýär.
Häzirki wagtda bu pudakda 540-dan gowrak kompaniýa we 14,5 müňden gowrak hünärmen işleýär. Deňeşdirmek üçin, 2020-nji ýylda BPO kompaniýalarynda işleýänleriň sany bary-ýogy 136 adamdy.
Şeýle ösüş bazaryň indiki derejä geçýändigini görkezýär. Halkara kompaniýasy indi Özbegistana diňe işläp düzüjileriň çeşmesi hökmünde däl, eýsem dürli içerki wezipeleri ýerleşdirmek üçin meýdança hökmünde hem garap biler.
KPO — pudaklaýyn tejribäni talap edýän has ýöriteleşdirilen autsorsing hem ösýär. Hususan-da, logistika ugrunda 300-den gowrak kompaniýa işleýär.
Şol bir wagtyň özünde hünär hyzmatlarynyň bazary hem giňelýär: buhgalteriýa, audit, işgärleri işe almak, marketing, konsalting, şeýle hem işgärleri gözlemek we üpjün etmek hyzmatlary.
Bu bazar üçin düýpli özgerişdir. Bir ýurtda näçe köp wezipäni ýerleşdirmek mümkin bolsa, daşary ýurt kompaniýasynyň şol ýurtdaky gatnaşygyny kem-kemden giňeltmek ähtimallygy hem şonça ýokary bolýar: kiçi goldaw toparyndan başlap, işläp taýýarlama, analitika, maliýe ýa-da beýleki prosesleriň goşulmagy mümkin.
Eksport bazaryň kämillik derejesiniň esasy görkezijisine öwrülýär
Häzirki wagtda ekoulgamdaky kompaniýalaryň eksportynyň 54 göterimi Demirgazyk Amerika, ýene 17 göterimi Ýewropa Bileleşigine we Beýik Britaniýa düşýär. GDA ýurtlary we Aziýa-Ýuwaş ummany sebiti 22 göterimi, Ýakyn Gündogar we Demirgazyk Afrika bolsa takmynan 7 göterimi emele getirýär.
Eksportyň gurluşy hem bazaryň has köp diwersifikasiýalaşýandygyny görkezýär. IT hyzmatlary eksportyň 45 göterimini, BPO we KPO — 35 göterimini, döredijilik senagatlary we GameDev — 13 göterimini, SaaS bolsa 7 göterimini emele getirýär.
Ösüşiň indiki tapgyry eksport edýän kompaniýalaryň sanyny köpeltmekden has köp hyzmatlaryň özüni çylşyrymlaşdyrmakdan ybarat bolmalydyr: deňeşdirilende adaty proseslerden analitika, inženerçilik çözgütleri, önümleri dolandyrmak we goşulan gymmaty has ýokary bolan beýleki ugurlara geçmek zerurdyr.
Daşary ýurt biznesi ýerli ekoulgamyň bir bölegine öwrülýär
Şol bir wagtyň özünde halkara gatnaşygynyň häsiýeti hem üýtgeýär.
Häzirki wagtda IT Park Uzbekistan ekoulgamynda 4 müňden gowrak kompaniýa işleýär, şol sanda daşary ýurt maýasy bolan 1,1 müňden gowrak kompaniýa bar. Bu ýerde 75 ýurtdan kompaniýalar wekilçilik edýär, döredilen iş orunlarynyň sany bolsa 56 müňden geçýär. Autsorsing pudagynyň ösüşi üçin bu görkeziji eksport ýaly möhüm ähmiýete eýedir.
Hyzmatlary uzak aralykdan satyn alýan daşary ýurt kompaniýasy bilen ýurtda öz toparyny ýa-da amaly merkezini döretmegi karar edýän kompaniýanyň arasynda düýpli tapawut bar. Ikinji ýagdaýda bazar bilen has uzak möhletli gatnaşyklar emele gelýär: kompaniýa işgärleri işe alýar, ýerli potratçylar bilen işleýär we amallarynyň möçberini kem-kemden giňeldýär.
Şonuň üçin halkara taslamalary ugrunda mundan beýläkki bäsdeşlik diňe hyzmat üpjün edijileriň arasynda däl, eýsem bazara çykmagyň iň ýönekeý şertlerini hödürläp bilýän ýurtlaryň arasynda hem dowam eder.
Özbegistanda bu wezipäniň çözülmegi üçin eýýäm “soft landing” mehanizmleri we Zero Risk maksatnamasy hereket edýär. Olar ofis, enjamlar, işgärleri işe almak we kompaniýalara başlangyç amaly goldaw bermek meselelerini öz içine alýar.
Baha artykmaçlyk bolmagynda galýar, emma esasy delile öwrülmegini bes edýär
Amallaryň bahasy autsorsing üçin ýer saýlanylanda möhüm faktorlaryň biri bolmagynda galýar. Berlen maglumatlara görä, Özbegistanda hünär hyzmatlarynyň ulgamynda çykdajylaryň mümkin bolan tygşytlylygy Gündogar Ýewropa bilen deňeşdirilende ortaça 40 göterime çenli bolup biler.
Emma uzak möhletleýin strategiýany diňe bahalaryň tapawudyna esaslandyrmak mümkin däl. Bazaryň ösmegi bilen intellektual eýeçiligi goramak, şahsy maglumatlar bilen işlemek, täjirçilik hukugy, halkara tölegleri, daşary ýurt hünärmenlerini çekmek mümkinçiligi we iş gurşawynyň çaklanylýanlygy has möhüm ähmiýete eýe bolýar.
Şu nukdaýnazardan Enterprise Uzbekistan-yň döredilmegi aýratyn pudagy höweslendirmekden halkara tehnologik biznes üçin doly derejeli infrastruktura döretmäge geçişi dowam etdirýär. Ýörite hukuk düzgüni täjirçilik we raýat jedellerini, intellektual eýeçiligi, şahsy maglumatlary, bank we döwlet hyzmatlaryny, salgyt we gümrük meselelerini, şeýle hem kadalaşdyryjy “sandbox” meýdançalaryny öz içine alýar.
Özbegistan autsorsingiň dünýä bazaryna çykmak üçin zerur bolan birnäçe şerti eýýäm döretdi: uly ýaş ilatyň hünär goruny, ösýän IT pudagyny, giňelýän BPO we KPO ugurlaryny, esasy daşary ýurt bazarlaryna eksporty we daşary ýurt kompaniýalarynyň gelmegi üçin infrastrukturasyny.
Emma mundan beýläkki ösüş diňe kompaniýalaryň ýa-da hünärmenleriň sany bilen ölçelmez.
Indiki tapgyryň esasy görkezijileri eksport şertnamasynyň ortaça möçberi, ýerine ýetirilýän wezipeleriň çylşyrymlylygy, ýurduň içinde döredilýän iri halkara toparlarynyň sany we goşulan gymmaty ýokary bolan hyzmatlaryň paýy bolar.
Hut mukdar taýdan çalt ösüşden eksport edilýän hyzmatlaryň çylşyrymlylaşmagyna geçmek häzirki ösüş depginini Özbegistanyň tehnologik autsorsingiň dünýä bazaryndaky durnukly ornuna öwrüp biler.
ORIENT
