Ýewropa Bileleşigi Kanada görlüp-eşidilmedik assosirlenen agza derejesini teklip edýär
Söwda bileleşikleriniň gurluşynyň üýtgäp, öňki hyzmatdaşlyklaryň gowşap başlan häzirki döwründe hyzmatdaşlygyň täze görnüşlerini gözlemek indi artykmaçlyk däl-de, zerurlyga öwrülýär. Umumy gymmatlyklar we bähbitler arkaly birleşýän Ýewropa bilen Kanada adaty söwda ylalaşyklarynyň çäginden çykýan has çuňňur integrasiýa ýoluny gözleýärler.
Çarşenbe güni Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Ursula fon der Lýaýen görlüp-eşidilmedik teklip bilen çykyş edip, Kanada Ýewropa Bileleşiginiň (ÝB) ilkinji «assosirlenen agzasy» bolmak üçin ýol açmagy teklip etdi. Fon der Lýaýen Strasburgda Ýewropa Parlamentinde eden Bileleşigiň ýagdaýy baradaky ýyllyk çykyşynda Ýewropa Bileleşiginiň bilen Kanadanyň özara gatnaşyklaryny Ählumumy ykdysady we söwda ylalaşygyndan (CETA) «Geljegiň bileleşigine» çenli ýokarlandyrmaga çalyşjakdygyny aýtdy. Bu hyzmatdaşlyk önümçiligi, tehnologiýalary, goranmagy, Arktikany, energetikany, strategik ähmiýetli peýdaly gazylyp alynýan serişdeleri we emeli aňy (AI) öz içine alar.
Munuň başga birine garşy gönükdirilen hyzmatdaşlyk bolmajakdygyny nygtap, çykyşyna gatnaşan Kanadanyň Premýer-ministri Mark Karni ýüzlenip, Ýewropa Bileleşiginiň Kanada bilen gatnaşyklaryny mümkin bolan iň ýokary derejä çykarmaga umyt edýändigini aýtdy. Bileleşigiň ýagdaýy baradaky ýyllyk çykyş Ýewropa Komissiýasynyň başlygynyň geljek bir ýyl üçin Ýewropa Bileleşiginiň boýunça ileri tutulýan ugurlaryny beýan edýär we duşenbe güni başlan dört günlük Ýewropa Parlamentiniň plenar mejlisiniň esasy bölekleriniň biridir.
Şol gün Kanadanyň Premýer-ministriniň kanselýariýasy Ýewropa Bileleşiginiň teklibini makullap, Kanada bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga we giňeltmäge çalyşýandygyny beýan edýän maglumat ýaýratdy. Beýannamada bu başlangyç Kanadanyň we Ýewropanyň umumy güýçli taraplaryna esaslanýan özboluşly we oňyn çemeleşme hökmünde häsiýetlendirildi.
Premýer-ministriň kanselýariýasy Karni bilen Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli wekilleriniň duşuşygyny hem agzady. Duşuşykda strategik ähmiýetli peýdaly magdanlar, energetika, goranmak we öňdebaryjy tehnologiýalar ýaly ugurlardaky hyzmatdaşlyk, şeýle hem strategik özbaşdaklygy we özygtyýarlylygy berkitmek meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Karni şu hepdäniň başynda Kanadanyň Ýewropa Bileleşigi bilen «özboluşly bileleşik» barada gepleşiklere başlajakdygyny aýtdy, emma Kanadanyň ÝB-ä goşulmak mümkinçiligini aradan aýyrdy. Awgust aýynyň ahyrynda Kanada bilen ABŞ-nyň arasyndaky söwda gepleşikleriniň şowsuz tamamlanmagy, ABŞ-nyň Prezidenti Donald Trampyň Kanadanyň käbir harytlaryna 50 göterimlik gümrük paçlaryny girizmegi we Kanadanyň ABŞ-nyň 51-nji ştaty boljakdygy baradaky gaýtalanýan beýannamalary Kanadany Ýewropa bilen has ýakyn ykdysady we howpsuzlyk gatnaşyklaryny gözlemäge itergi berdi.
Ýewropa Bileleşiginiň bilen Kanada 2016-njy ýylyň oktýabr aýynda Brýusselde Ählumumy ykdysady we söwda ylalaşygyna (CETA) gol çekdiler. Ylalaşygyň käbir bölümleri 2017-nji ýyldan bäri wagtlaýyn esasda ulanylýar, emma onuň doly güýje girmegi üçin Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň parlamentleriniň tassyklamagy talap edilýär.
Häzirki wagtda Ýewropa Bileleşiginiň 27 agza döwletiniň 10-sy bu ylalaşygy heniz hem ratifikasiýa etmedi. Munuň esasy sebäpleriniň biri Kanada oba hojalyk önümleriniň eksportynyň ýerli Ýewropa önümçiligine ýaramaz täsir edip biljekdigi baradaky aladalardyr. Karni sişenbe gününden bäri Ýewropada saparda bolýar. Onuň penşenbe güni Ýewropa Parlamentinde çykyş etmegine we metbugat ýygnagyny geçirmegine garaşylýar.
“CCTV+”niň habar bermegine görä, fon der Lýaýeniň teklibi Ýewropa Bileleşiginiň bilen Kanadanyň arasyndaky gatnaşyklarda möhüm waka boldy. ABŞ bilen söwda dartgynlygynyň güýçlenýän şertlerinde Brýussel we Ottawa ykdysadyýet bilen çäklenmän, goranmak, tehnologiýa we energetika ýaly ugurlary hem öz içine alýan hyzmatdaşlygyň täze görnüşlerini gözleýärler. Karniniň Ýewropa Parlamentinde boljak çykyşy bu «Geljegiň bileleşiginiň» kemala getirilmeginde möhüm ädim bolup biler.
