Si Szinpin: «Ýakyn Gündogaryň halklary öz işleriniň hojaýyny bolmalydyr»
Parahatçylyk we howpsuzlyk halklaryň öz geljegini özbaşdak kesgitleýän ýerinden başlanýar. Hytaý Ýakyn Gündogarda sebit ýurtlarynyň öz meselelerini özbaşdak çözýän we daşarky goşulyşmalaryň ret edilýän tertibini goldaýar.
Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpin: «Ýakyn Gündogaryň halklary öz işleriniň hojaýyny bolmalydyr, daşarky goşulyşmalar bolsa ret edilmelidir» diýip aýtdy. Ol bu barada çarşenbe güni Kairde Müsüriň Prezidenti Abdel Fattah as-Sisi bilen gepleşikleriň dowamynda aýdyp, Ýakyn Gündogarda howpsuzlygyň täze gurluşyny döretmek boýunça dört teklibi öňe sürdi.
Si Szinpin Hytaýyň sebit ýurtlarynyň hoşniýetli goňşuçylyk we dostlukly gatnaşyklary ösdürmegini, parahatçylyk we howpsuzlyk meseleleri boýunça dialogy berkitmegini hem-de sebit howpsuzlygynyň täze gurluşyny döretmek üçin mümkinçilikleri gözlemegini goldaýandygyny belledi. Hytaýyň lideri birinji ugur hökmünde umumy howpsuzlygyň içerki hereketlendiriji güýjüni berkitmegi görkezdi. Onuň sözlerine görä, Ýakyn Gündogaryň döwletleri öz geljegini özbaşdak kesgitlemeli we parahatçylygy hem-de durnuklylygy üpjün etmegiň ýollaryny bilelikde tapmalydyr.
Ikinji ugur hökmünde Si Szinpin howpsuzlyk meselelerine toplumlaýyn çemeleşmegiň zerurdygyny belledi. Ol sebitdäki köp sanly dartgynlylyk ojaklarynyň biri-biri bilen ýakyndan baglanyşyklydygyny, şonuň üçin olara üzňelikde garap bolmaýandygyny aýtdy. Dürli çaknyşyklaryň özara baglanyşygyny göz öňünde tutýan toplumlaýyn çözgütler zerurdyr. Si Szinpin Palestina meselesine aýratyn üns berdi. Ol bu meseläniň Ýakyn Gündogaryň merkezi meselesi bolmagynda galýandygyny we onuň hiç haçan ünsden düşürilmeli ýa-da ikinji derejä geçirilmeli däldigini nygtady.
Hytaýyň lideri howpsuzlygyň täze gurluşynyň üçünji elementi hökmünde ösüşi görkezdi. Onuň sözlerine görä, Ýakyn Gündogarda berk parahatçylyk we durnuklylyk ykdysady we durmuş ösüşine baglydyr. Hytaý sebit ýurtlary bilen halkara deňiz ýollarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek, ösüş babatda hyzmatdaşlygy ilerletmek, döwletleriň bähbitlerini ýakynlaşdyrmak we özara ynamy berkitmek boýunça hyzmatdaşlyga taýýardyr.
Si Szinpin şeýle hem çaknyşyklaryň düýp sebäplerini aradan aýyrmagyň zerurdygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, ösüş meselelerini çözmezden we sebit ýurtlarynyň arasynda has ýakyn hyzmatdaşlyk üçin şertleri döretmezden durnukly howpsuzlygy üpjün etmek mümkin däldir. Dördünji ugur hökmünde ol halkara utgaşdyrmasyny berkitmegi görkezdi. Si Szinpin Ýakyn Gündogar meselelerini çözmekde BMG-niň Tertipnamasyny we halkara hukugyny esasy ýörelgeler hökmünde ulanmagy çagyrdy.
Hytaýyň lideri halkara jemgyýetçiligini, aýratyn-da daşarky döwletleri, ikitaraplaýyn ölçeglerden ýüz öwürmäge, sebit ýurtlarynyň özygtyýarlylygyna we çäk bitewüligine hormat goýmaga hem-de Ýakyn Gündogarda parahatçylygy we durnuklylygy goramaga çagyrdy. Ol sebit meselelerinde Birleşen Milletler Guramasynyň netijeli ornuny goldamagyň zerurdygyny nygtady.
Müsüriň Prezidenti Abdel Fattah as-Sisi Kairiň Ýakyn Gündogar meselesi boýunça Hytaýyň yzygiderli, obýektiw we bitarap garaýşyna ýokary baha berýändigini aýtdy. Onuň sözlerine görä, Müsür sebitdäki dartgynlygy peseltmäge, çaknyşyklary we düşünişmezlikleri syýasy serişdeler arkaly çözmäge, şeýle hem sebit howpsuzlygyny we ösüşini ilerletmäge ygrarlydyr. Abdel Fattah as-Sisi Müsüriň Ýakyn Gündogardaky dartgynlygy peseltmek, sebit durnuklylygyny üpjün etmek we sebit howpsuzlygynyň gurluşyny işläp taýýarlamak maksady bilen Hytaý bilen utgaşdyrmany mundan beýläk-de berkitmäge taýýardygyny nygtady.
“CCTV+”-niň habar berşi ýaly, Si Szinpiniň dört teklibi Ýakyn Gündogar ýurtlarynyň öz meselelerini çözmekde özbaşdaklygyny berkitmegi, çaknyşyklary toplumlaýyn kadalaşdyrmagy, ösüş arkaly howpsuzlygy berkitmegi we BMG-niň Tertipnamasy hem-de halkara hukugy esasynda halkara utgaşdyrmasyny güýçlendirmegi göz öňünde tutýar.
