Tebigatyň sabyrlylygy taşlanan ýerleriň öz-özüni dikeltmek ukybyny görkezýär
Häzirki zaman ekologik maksatnamalarynda zeper ýeten ýerleri dikeltmek üçin ep-esli maliýe serişdeleriniň, topragy çuň sürmegiň we hökmany suratda täjirçilik görnüşindäki ýabany otlaryň garyndylaryny satyn almagyň zerurdygy hasaplanylýar. Emma London uniwersitet kollejiniň (UCL) alymlarynyň geçiren we Restoration Ecology akademiki žurnalynda çap edilen on bir ýyllyk barlagy bu düşünjeleriň käbirini täzeden gözden geçirmäge esas berýär.
Hünärmenler Norfolk graflygynda ýerleşýän taşlanan oba hojalyk meýdanyna on bir ýylyň dowamynda gözegçilik etdiler. Adamyň bu ýere goşulmagy diňe bir adaty iş — otlary her ýyl orup, bede hökmünde ulanmak bilen çäklendi. Geçirilen synagyň netijeleri tebigatyň emeli usullarsyz we gymmat düşýän agrotehnologiýalarsyz baý ekoulgamlary özbaşdak dikeltmäge ukyplydygyny görkezdi.
On bir ýylyň dowamynda ulanylmaýan ýer ösümlikleriň köpdürlüligi ýokary bolan gülli çemenlige öwrüldi. Gözegçilik döwründe barlag meýdançalaryndaky ösümlik görnüşleriniň ortaça sany iki esse artdy. Adamyň hiç hili goşandy bolmadyk meýdanda bolsa ýabany orhideýalaryň seýrek görnüşleri, zyňyndy otlary (Rhinanthus) we gymmatly çemenlik otlary peýda boldy. Seýrek ösümlikleriň tohumlary meýdana ýel we ýabany haýwanlar arkaly tebigy ýagdaýda gelip ýetdi.
Barlagyň awtorlarynyň bellemegine görä, tebigy dikeliş ýoly diňe bir döwletleriň ekologik maksatnamalary üçin çykdajylary azaltman, eýsem ýerli ösümlik dünýäsiniň genetiki köpdürlüligini hem ygtybarly goraýar. Bu bolsa emeli usulda ekilen meýdanlar bilen deňeşdirilende ekoulgamyň howanyň üýtgemegine has durnukly bolmagyna ýardam edýär.
Alymlaryň netijeleri dünýäniň dürli ýerlerinde, şol sanda gurak we öri meýdanlary bolan sebitlerde ekologik başlangyçlary giň gerimde durmuşa geçirmek üçin täze mümkinçilikleri açýar. Ekoulgamlaryň üstünlikli dikeldilmeginde esasy faktor uly göwrümli tehnogen goşulyşmak däl-de, adamyň wagtynda yza çekilip, ekoulgamlara öz-özüni dikeltmek üçin wagt bermegidir.
Topragyň zaýalanmagy we ýabany tebigaty dikeltmek üçin maliýe serişdeleriniň ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolýan ýurtlar üçin passiw rewaýldingiň bu düşünjesi aýdyň bir netijäni görkezýär: oýlanyşykly adaty idegi tebigatyň öz-özünden dikeliş ukyby bilen utgaşdyrmak arkaly ýaramazlaşan ýerleri emeli usullara garanyňda has netijeli ýagdaýda gaýtadan janlandyrmak mümkin.
