Ýedi Ýewropa ýurdunyň liderleri Ysraýylyň Günbatar kenarda E1 ýaşaýyş toplumyny gurmak baradaky kararyny ýazgardy
Penşenbe güni Ýewropanyň ýedi ýurdunyň liderleri Ysraýyl hökümetiniň Günbatar kenarda E1 ýaşaýyş toplumyny gurmak boýunça tenderleri yglan etmek baradaky kararyny ýazgardylar we Ysraýyly bu meýilnamalardan derrew ýüz öwürmäge çagyrdylar.
Ýedi täsirli ýurt şol bir wagtyň özünde ýaranynyň hereketlerine garşy çykyş edýän bolsa, bu diňe bir diplomatik ädim däl, eýsem halkara jemgyýetçiliginiň sabyr käsesiniň dolýandygynyň alamatydyr. Basyp alnan territoriýalarda ýaşaýyş toplumlarynyň gurulmagy eýýäm onlarça ýyl bäri jedelleriň esasy sebäpleriniň biri bolup, parahatçylykly çözgüdiň gazanylmagyna päsgel berýär. Her bir täze tender, jedelli ýerlerde dikilýän her bir täze gurluşyk sütüni iki döwletlilik ýörelgesine esaslanýan parahatçylykly çözgüdiň geljegini has-da uzaklaşdyrýar we ony ýetip bolmajak arzuwa öwürýär. Uzak wagtlap dymyp gelen Ýewropa liderleri ahyrsoňy: «Ýeterlik» diýip aç-açan çykyş etdiler.
Fransiýanyň, Germaniýanyň, Italiýanyň, Niderlandlaryň, Norwegiýanyň, Beýik Britaniýanyň we Kanadanyň liderleri bilelikdäki beýannamasynda bu ädimi «kabul ederliksiz» diýip atlandyrdylar we onuň Günbatar kenar bilen aragatnaşyklaryň kesilmegine, Palestina territoriýalarynyň bitewüliginiň bozulmagyna hem-de iki döwletlilik ýörelgesine esaslanýan çözgüdiň geljegine zyýan ýetirmegine sebäp boljakdygyny duýdurdylar. Olar Günbatar kenardaky Ysraýyl ýaşaýyş toplumlarynyň halkara hukugyna we BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň kararlaryna laýyklykda bikanundygyny ýene-de tassykladylar. Liderler bu kararyň raýat ilatyna garşy zorlugyň görlüp-eşidilmedik derejä ýeten we Palestina ykdysadyýetine berk çäklendirmeleriň girizilen döwründe kabul edilendigini bellediler.
Bilelikdäki beýannamada Ysraýyla Günbatar kenarda ýaşaýyş toplumlarynyň giňeldilmegini bes etmek çagyryldy. Beýannamada bu meýilnamalaryň sebiti parahatçylykdan has-da uzaklaşdyrjakdygy we Ysraýylyň halkara abraýyna zyýan ýetirjekdigi nygtaldy. Şeýle hem kompaniýalara gurluşyk tenderlerine gatnaşmagyň ýol berilmesizdigi barada duýduryş berildi. Munuň bilen baglylykda halkara hukugynyň düýpli bozulmalaryna gatnaşmak howpy, şeýle-de ýüze çykyp biljek hukuk we abraý töwekgelçilikleri görkezildi. «Biz iki döwletlilik çözgüdine esaslanýan giňişleýin, adalatly we uzak möhletli parahatçylyga ygrarlylygymyzy tassyklaýarys. Biz mundan beýläk hem şu maksada ýetmegiň bähbidine hereketimizi dowam etdireris» diýlip, beýannamada bellenilýär.
Sişenbe güni Ysraýyl Günbatar kenarda jedelli E1 ýaşaýyş toplumy taslamasyny durmuşa geçirmek boýunça meýilnamalaryny öňe sürdi we 1234 ýaşaýyş jaýyny gurmak boýunça tenderi yglan etdi. Gurluşyk we ýaşaýyş jaýlary ministrligi tarapyndan internetde ýerleşdirilen tender Iýerusalimiň gündogarynda ýerleşýän E1 sebitinde jemi 3401 ýaşaýyş jaýyny gurmagy göz öňünde tutýan has giňişleýin meýilnamanyň bir bölegidir.
E1 ýaşaýyş toplumy Günbatar kenardaky Ysraýylyň iň jedelli taslamalarynyň biridir. Onuň gurluşygy Gündogar Iýerusalimi Günbatar kenarynyň beýleki böleginden hakykatda üzňe goýup, Ysraýyl ýaşaýyş toplumlarynyň üznüksiz zolagyny döreder we territorial taýdan bitewi Palestina döwletiniň döredilmegini mümkin däl ýagdaýa getirer. Halkara jemgyýetçiligi bu taslamanyň netijeleri barada Ysraýyly birnäçe gezek duýdurdy. Emma Ysraýyl hökümeti halkara basyşlaryna garamazdan, ony yzygiderli öňe sürmegini dowam etdirýär. Ýagdaýy has-da çylşyrymlaşdyrýan sebäpleriň biri hem 2025-nji ýylda häkimiýete gelen Ysraýyl hökümetiniň ýaşaýyş toplumlarynyň giňeldilmegini çaltlandyrmak ugruny saýlamagydyr. Bu bolsa Günbatar ýurtlarynyň, aýratyn-da Ýewropa döwletleriniň arasynda täze tankyt tolkunynyň döremegine sebäp boldy.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, ýedi ýurduň bilelikdäki beýannamasy Ýewropa döwletleriniň Palestina–Ysraýyl konfliktine bolan garaýyşlarynyň seýrek duş gelýän bitewi nusgasydyr. Bu ýagdaý Ysraýylyň alyp barýan syýasatyna bolan nägileligiň artýandygyny we Günbatar ýaranlarynyň diňe söz bilen çäklenmän, eýsem ykdysady täsir ediş serişdelerini hem ulanmagy göz öňünde tutýandygyny görkezýär. Şeýle-de bolsa, esasy sorag henizem açyklygyna galýar: Ysraýyl bu duýduryşlary nazara alarmy ýa-da halkara hukugyna garşy hereketlerini dowam etdirip, hatda iň ýakyn hyzmatdaşlarynyň hem ynamyny düýbünden ýitirmek howpuny artdyrarmy?
