Jakartada Hytaýyň we Indoneziýanyň daşary işler we goranmak ministrleriniň ikinji duşuşygy geçirildi
Duşuşyga Hytaýyň daşary işler ministri Wan I we goranmak ministri Dun Szýun, şeýle hem Indoneziýanyň daşary işler ministri Sugiono we goranmak ministri Sýafri Şamseddin bilelikde ýolbaşçylyk etdiler.
«Global Günortanyň» bähbitlerine wekilçilik edýän iki iri ösýän ýurt diňe ikitaraplaýyn meseleleri däl, eýsem dünýä derejesindäki howpsuzlyk meselelerini hem ara alyp maslahatlaşmak üçin bir stoluň başyna ýygnanyşanda, bu tutuş dünýä üçin möhüm duýduryş bolýar. Hytaý bilen Indoneziýanyň arasyndaky «2+2» mehanizmi — Hytaý tarapyndan döredilen ilkinji şeýle mehanizm bolup, gatnaşyklaryň kämillik derejesini we taraplaryň sebit hem-de dünýä durnuklylygy üçin jogapkärçiligi öz üstüne almaga taýýardygyny görkezýär. Geosyýasy özgerişleriň güýçlenýän döwründe şeýle dialoglar diňe bir diplomatik däbe öwrülmän, eýsem ösýän ýurtlaryň sesi barha güýçlenýän täze köp polýarly dünýäni kemala getirmegiň guralyna öwrülýär.
Wan I Hytaý bilen Indoneziýanyň daşary işler we goranmak meseleleri boýunça bilelikdäki dialogynyň Hytaý tarapyndan döredilen ministrler derejesindäki dünýäniň ilkinji «2+2» mehanizmidigini we onuň iki ýurduň arasynda strategik hyzmatdaşlyk üçin täze platforma döredýändigini belledi. Wan I Hytaýyň we Indoneziýanyň iri ösýän ýurtlar hem-de «Global Günortanyň» esasy agzalary hökmünde özara raýdaşlygy we hyzmatdaşlygy wagtynda pugtalandyrmalydygyny aýtdy. Onuň bellemegine görä, bu diňe ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň çäginden has giň ähmiýete eýe bolup, sebit we dünýä derejesinde görelde görkeziji hem-de öňdebaryjy orun eýelär.
Wan I täze şertlerde Hytaýyň we Indoneziýanyň Parahatçylykly ýaşaşmagyň bäş ýörelgesini we Bandung ruhuny öňe sürmegi, ösýän ýurtlaryň tagallalaryny birleşdirmegi we «Global Günortanyň» çäginde hyzmatdaşlygy bilelikde ösdürmegi dowam etdirmelidigini nygtady. Ol Hytaýyň Birleşen Milletler Guramasy, Aziýa–Ýuwaş umman ykdysady hyzmatdaşlygy (APEC) we BRICS ýaly köptaraplaýyn platformalarda Indoneziýa bilen strategik utgaşdyrmany pugtalandyrmaga, deňhukukly we tertipli köp polýarly dünýäni hem-de ähli taraplar üçin bähbitli we inklýuziw ykdysady globallaşmagy goldamaga, şeýle hem has adalatly we paýhasly global dolandyryş ulgamynyň ösmegine ýardam bermäge taýýardygyny aýtdy.
Dun Szýun Hytaýyň Indoneziýa bilen goranmak ulgamyndaky hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerinden mundan beýläk-de doly peýdalanmaga we ikitaraplaýyn hyzmatdaşlykda täze üstünlikleri gazanmaga taýýardygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, Hytaý degişli ýurtlaryň ösüşi üçin ygtybarly howpsuzlyk kepilliklerini üpjün etmek maksady bilen goranmak we harby ösüş babatyndaky hyzmatdaşlygy strategik nukdaýnazardan öňe sürmek boýunça Indoneziýa bilen bilelikde işlemäge taýýardyr.
Indoneziýanyň «bir Hytaý» syýasatyna berk ygrarlydygyny tassyklaýan Sugiono Hytaýyň Indoneziýanyň milli özygtyýarlylygyny goramak bilen bagly meselelerde görkezýän berk goldawyna ýokary baha berýändigini aýtdy. Sugiononyň bellemegine görä, Indoneziýa terrorçylyga garşy göreş, hukuk goraýjy edaralaryň işi we kiber galplyklara garşy göreş ugurlarynda Hytaý bilen hyzmatdaşlygy giňeltmäge, şol bir wagtyň özünde aňtaw maglumatlarynyň alyş-çalşygyny we mümkinçilikleri artdyrmaga taýýardyr. Sýafri Indoneziýanyň Hytaý bilen strategik hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga, iki ýurduň ýaragly güýçleriniň arasyndaky gatnaşyklary giňeltmäge we goranmak, deňiz howpsuzlygy, kiberhowpsuzlyk, internetdäki humar oýunlary we telekommunikasiýa ulgamyndaky galplyklar, şeýle hem transmilli jenaýatçylyk ýaly ugurlarda hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga taýýardygyny aýtdy.
Duşuşygyň dowamynda taraplar özara gyzyklanma döredýän halkara we sebit howpsuzlygy meseleleri boýunça giňişleýin pikir alyşdylar. Olar howpsuzlyk ulgamyndaky hyzmatdaşlyk duýgusyny pugtalandyrmaga, biri-biriniň esasy bähbitlerini goldamaga, daşarky gatyşmalara bilelikde garşy durmaga we bütin dünýäde parahatçylyga hem-de ösüşe has uly goşant goşmaga ylalaşdylar.
Iki tarap hem kynçylyklary we üstünlikleri paýlaşmagy, tapawutlary bir gapdala goýup, umumy garaýyşlary gözlemegi, şeýle hem dialoga we maslahatlaşmalara ileri tutulýan ähmiýet bermegi göz öňünde tutýan Aziýa howpsuzlyk nusgasyny bilelikde goldadylar. Munuň maksady sebit hyzmatdaşlygynyň umumy depginini saklamak we Günorta Hytaý deňzinde parahatçylygy hem-de durnuklylygy üpjün etmekdir.
Taraplar dört sany global başlangyç boýunça hyzmatdaşlygy giňeltmäge we köptaraplaýyn söwda ulgamyny bilelikde goldamaga taýýardyklaryny bildirdiler. Mundan başga-da, taraplar Ýakyn Gündogar meselesi boýunça utgaşdyrmany güýçlendirmek we parahatçylyga hem-de söweş hereketleriniň bes edilmegine işjeň ýardam bermek barada ylalaşdylar.
CCTV+-nyň habar bermegine görä, «2+2» görnüşindäki ministrler derejesindäki ikinji duşuşyk Pekin bilen Jakartanyň arasyndaky strategik özara düşünişmegi pugtalandyrdy we olaryň XXI asyryň kynçylyklaryna bilelikde jogap bermäge taýýardygyny tassyklady.
Goranmak ulgamyndan başlap, kiberhowpsuzlyga çenli giň ugurlar boýunça hyzmatdaşlygyň giňeldilmegi dialogyň doly hukukly hyzmatdaşlyga öwrülýändigini we onuň sebit gün tertibine täsir edip biljekdigini görkezýär. Dünýädäki näbelliligiň barha artýan şertlerinde şeýle mehanizmler has adalatly we köp polýarly dünýäni gurmagyň esasyna öwrülýär. Şeýle dünýäde «Global Günorta» ýurtlarynyň sesleri bitewi äheňde has güýçli ýaňlanýar.
