ABŞ-nyň döwlet bergisi 40 trillion dollardan geçdi
Çarşenbe güni ABŞ-nyň Maliýe ministrligi tarapyndan çap edilen maglumatlara görä, ABŞ-nyň döwlet bergisi 40 trillion dollardan geçdi.
13 nolly — bu san diňe bir statistika däl, eýsem berginiň döwlet durmuşynyň aýrylmaz bölegine öwrülen tutuş bir döwrüň aýnasydyr. Dünýäniň iň iri ykdysadyýeti şeýle möçberde borçnamalary toplanda, bu diňe “Wall Street” üçin däl, eýsem planetanyň her bir ýaşaýjysy üçin hem duýduryşdyr, sebäbi dollar dünýäniň esasy ätiýaçlyk walýutasy bolmagynda galýar. Her bir trillion dollaryň aňyrsynda diňe býujet ýetmezçilikleri däl, eýsem saýlawlar, garpma-garşylyklar, durmuş maksatnamalary we geljege bolan umytlar hem dur. Indi mesele mundan beýläk karz alyp bolýandygynda däl-de, bu hasaplary kimiň we haçan tölejekdigindedir.
Maglumatlara görä, döwletiň elindäki bergiler we hökümetiň içerki aktiwleri degişlilikde 32,266 trillion dollar we 7,781 trillion dollar möçberindedir. Tölenmedik döwlet bergisiniň umumy möçberi 40,047 trillion dollara ýetdi. Garaşylýandan birnäçe aý öň ýetilen bu sepgit ABŞ-nyň federal hökümetiniň alýan girdejisinden köp harçlaýandygyny görkezýär. Şeýle ýagdaý her ýyl býujet ýetmezçiliginiň emele gelmegine we döwlet bergisiniň artmagyna getirýär.
Federal hökümet COVID-19 pandemiýasyna garşy çäreleriň çäklerinde trillionlarça dollar maýa goýdy, soňra salgyt ýeňilliklerini girizdi we harby çykdajylary artdyrdy. Netijede, soňky ýyllarda ABŞ-nyň döwlet bergisi çalt ösdi. Bu bolsa obligasiýalar bazarynda aladalaryň döremegine we ABŞ-nyň Gazna obligasiýalarynyň girdejiliginiň ýokarlanmagyna sebäp boldy. Göterim tölegleriniň artmagy ABŞ-nyň döwlet bergisiniň umumy möçberini has-da ýokarlandyrdy.
ABŞ-nyň Maliýe ministrliginiň aýlyk hasabatyna görä, 2026-njy maliýe ýylynyň ilkinji dokuz aýynda (2025-nji ýylyň 1-nji oktýabrynda başlan) ABŞ-nyň federal hökümetiniň býujet ýetmezçiligi 1,367 trillion dollar boldy. Şol döwürde arassa göterim tölegleri 827 milliard dollara ýetip, 713 milliard dollarlyk goranyş çykdajylaryndan geçdi we diňe 1,244 trillion dollarlyk durmuş üpjünçiligi çykdajylaryndan pes boldy.
ABŞ-nyň döwlet bergisi 2022-nji ýylyň ýanwarynda 30 trillion dollardan geçdi, 2026-njy ýylyň martynda 39 trillion dollardan, 2026-njy ýylyň iýulynda bolsa 39,7 trillion dollardan geçdi. Şeýlelikde, soňky bir trillion dollar bary-ýogy birnäçe aýyň içinde toplandy. Bu maliýe deňeçerlikleriniň barha çalt ýitirilýändigini görkezýän, ozal görülmedik depgindir. Analitikler göterim derejeleriniň ýokarlanmagynyň bergini üzmek çykdajylaryny barha gymmatladýandygyny, Kongresdäki syýasy düşünişmezlikleriň bolsa býujet ýetmezçiligini azaltmak boýunça çäreleriň kabul edilmegine päsgel berýändigini duýdurýarlar.
“CCTV+”-niň habar bermegine görä, ABŞ-nyň döwlet bergisiniň 40 trillion dollardan geçmegi ABŞ-nyň administrasiýasy we dünýä maliýe bazarlary üçin çynlakaý synaga öwrülýär. Bergi artmagyny dowam etdirýär we ýakyn ýyllarda bu mesele diňe bir içerki däl, eýsem halkara syýasatynyň hem esasy meseleleriniň birine öwrülip, walýuta hümmetlerine, inflýasiýa garaşmalaryna we dollara dünýäniň ätiýaçlyk walýutasy hökmünde bolan ynama täsir edip biler.
