Hakyky kanagatlanma — öwrenilmedik zatlaryň açylyşyndadyr: Filds baýragynyň eýesi ylmy döredijiligiň filosofiýasy barada
2026-njy ýylyň Filds baýragynyň eýesi, matematika pudagyndaky iň ýokary halkara sylag bolan bu baýragyň eýesi Den Ýuý: «Iň uly kanagatlanma duýgusy öň hiç kimiň geçirmedik barlaglaryny geçirmekden ybarat» diýip aýtdy.
Ylym diňe bir gury maglumatlar ýa-da formulalar däl. Ol dünýä bilen janly dialog, onuň gizlin kanunalaýyklyklaryny duýmaga synanyşykdyr. Öwrenilmedik ugurlara tarap her bir ädim diňe bir bilimleri däl, eýsem batyrlygy, sabyrlylygy we içki sazlaşygy hem talap edýär. Indi ady taryha giren Den Ýuý alymy herekete getirýän güýç barada oýlanýar: bu şöhrata bolan höwes däl-de, çyn ýürekden bolan gyzyklanma we müňlerçe ýoluň arasyndan dogry ugry saýlamaga mümkinçilik berýän estetiki duýgudyr.
Den Ýuý başga bir hytaýly matematik Wan Hun bilen bilelikde 23-nji iýulda ABŞ-nyň Filadelfiýa şäherinde geçirilen 2026-njy ýylyň Halkara matematikler kongresinde bu baýragyň eýesi boldy. Bu waka hytaýly matematikleriň ilkinji gezek şeýle abraýly sylaga mynasyp bolmagydyr. Hytaýyň Merkezi telewideniýesine (CCTV) beren ýörite söhbetdeşliginde Den Ýuý ylym we döredijilik baradaky garaýyşlaryny paýlaşdy.
«Ähli synanyşyklarymyz dünýä has gowy düşünmäge bolan çalşygymyzdyr. Meniň üçin ylym dünýä düşünmegiň bir usulydyr we men oňa has gowy düşünmäge umyt edýärin. Hakykatdan-da, men hemişe bir zady diňe onuň möhüm mesele bolandygy üçin etmeýärin. Eger-de men haýsydyr bir soragy örän gyzykly hasaplasam we öz estetiki garaýşymdan ugur alyp, onuň gowy soragdygyna we dogry ugurdygyna ynansam, onda şol meselede işlärin» diýip, Den aýtdy.
Çylşyrymly meseleleriň çözgüdi barada gürrüň berende, Den zehini esasy zat däl-de, tagallanyň möhümdigini nygtady.
«Zehin iň pes çägi kesgitleýär, tagalla bolsa ýokarky çägi ýokarlandyryp biler. Her bir ädimi çynlakaý we uzak wagtlap oýlanmak gerek. Ýogsam, diňe birneme ýönekeý işleri edip bolar. Eger akylly bolsaň, peýdaly gurallary döredip bilersiň. Emma käbir möhüm açyşlar üçin hakykatdan-da gowy oýlanmak gerek. Mümkinçilikler seniň ýokarky çägiňe hakykatdan ýetip biljekdigiňi kesgitleýär. Käwagt eliňde laýyk gural bolýar, sen meseläni görýärsiň we ony çözüp bilýärsiň. Şonuň üçin üstünlik üçin şowlulyk hem gerek» diýip, Den aýtdy.
Den kynçylyklara garamazdan, öz işinden lezzet alýandygyny aýtdy, sebäbi ol özüne gyzykly bolan zat bilen meşgullanýar.
«Elbetde, kyn pursatlar bolýar, ýöne ahyrynda bu meniň meşgullanmak isleýän işim, şonuň üçin men muny örän isleýärin. Talyplyk ýyllarymda alymlaryň gözleg ýolunda bolýandygy barada gürrüň berilýän bir roman okapdym. Elbetde, biziň ýadajak pursatlarymyz we ýoldan azaşýan wagtlarymyz bolar. Emma muňa garamazdan, biz henizem şol ýolda we hemişe öňe hereket ederis. Meniň pikirimçe, bu ajaýyp zat. Käwagt hemme zat rahat gidýär, käwagt bolsa beýle bolmaýar, ýöne işler erbet gidýän mahalynda-da biz işimizden lezzet alýarys» diýip, Den aýtdy.
«Bu ylmy we amaly nukdaýnazardan örän möhüm mesele. Şeýle uly goşant goşup bilýändigimize men özümi diýseň bagtly duýýaryn. Adamlaryň geljekde muny nähili bahalandyrjakdygy we kabul etjekdigi barada aýdylanda bolsa, meniň pikirimçe, häzir bu barada pikir etmeli däl. Sözümiň ahyrynda aýtsam, häzirki wagtda özümi kanagatlandyrýan we doly göwnüme ýaraýan işi ýerine ýetirip bilýärin. Mundan başga-da, diňe barlag nukdaýnazaryndan seredeniňde, medal aljakdygym ýa-da almajakdygymyň hiç hili tapawudy ýok. Men özümi gyzyklandyrýan we geljekde ýerine ýetirmeli işim bilen meşgullanmaga dowam ederin» diýip, ol aýtdy.
Den Ýuý ilki Pekin uniwersitetinde bilim aldy, soňra Massaçusets tehnologiýa institutyna (MIT) geçdi we Prinston uniwersitetinde doktorlyk derejesini aldy. Häzirki wagtda ol Çikago uniwersitetiniň professory bolup işleýär.
Filds medaly her dört ýyldan bir gezek iki-dört sany ýaş alyma olaryň eýýäm ýerine ýetiren işlerinde gazanan ajaýyp üstünlikleriniň we geljekde täze açyşlary amala aşyrmak mümkinçilikleriniň ykrar edilmegi mynasybetli gowşurylýar.
CCTV+ agentliginiň habar berşi ýaly, Den Ýuýyň pikirleri diňe bir ylmyň bir ugry bilen çäklenmeýär. Bu alymyň ähliumumy ýörelgesidir: pikiriň gözelliginiň yzyna düşmek, kynçylyklardan gorkmazlyk we hakyky üstünligiň uzak hem çuňňur oýlanyşykly ýolda kemala gelýändigini ýatdan çykarmazlyk. Bu ýolda her bir şowsuzlyk täze sazlaşyga tarap atylan ýene bir ädimdir. Hut şeýle filosofiýa häzirki wagtda hytaý ylmyny dünýä derejesinde ykrar edilmegine alyp barýar.
