Netanýahu Gazadaky parahatçylyk meýilnamasyny ret etdi
Ýekşenbe güni Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky «Parahatçylyk Geňeşi» tarapyndan hödürlenen, 15 maddadan ybarat Gazada parahatçylygy ýola goýmak meýilnamasyny Ysraýylyň ret edýändigini yglan etdi. Ol HAMAS doly ýaragsyzlandyrylýança ysraýyl goşunlarynyň sebitden çykarylmajakdygyny aýtdy.
Halkara meýilnamasy öňdebaryjy döwletler tarapyndan ylalaşylan hem bolsa, ýaragsyzlandyrmak baradaky berk talabyň öňünde böwet bolanda, diplomatiýa bilen ýerdäki hakykat düýbünden başga ölçeglerde görünýär. Netanýahu Ysraýylyň howpsuzlygynyň söwda edilýän mesele däl-de, ýaşamagyň şerti bolandygyny tassyklady. Ol HAMAS-y ýaragsyzlandyrmagy ýaragly atyşyklarynyň bes edilmeginiň ýeke-täk kepili hökmünde görkezýär, şol bir wagtyň özünde ABŞ bilen gepleşikleriň dowam edýändigini hem ykrar edýär.
HAMAS meýilnama razylaşdy, ýöne ony goşunlaryň doly çykarylmagy we sebitiň dikeldilmegi bilen baglanyşdyrdy. Müňlerçe adam henizem ölýär, parahatçylyk bolsa henizem diňe uzakdaky arzuw ýaly görünýär.
Bu beýannama Ysraýylyň meýilnamany ilkinji gezek resmi taýdan ret etmegi boldy. Netanýahu Ministrler kabinetiniň mejlisinde çykyş edip, Gazanyň takmynan 70 göterimine gözegçilik edýän ysraýyl güýçleriniň «howplaryň öňüni almak» maksady bilen hüjümleri dowam etdirjekdigini aýtdy.
«Men HAMAS-y ýaragsyzlandyrmak barada aýdanymda, ýaraglaryň ähli görnüşlerini göz öňünde tutýaryn» diýip, ol aýtdy.
Onuň sözlerine görä, Ysraýyl meýilnama boýunça ABŞ bilen gepleşik geçirýär: «Olaryň käbir pikirleri bar, olaryň käbiri kabul ederlikli, käbiri bolsa däl. Biz öz garaýşymyzy nädip goramalydygyny bilýäris».
Meýilnama maý aýynda «Parahatçylyk Geňeşinde» «Gaza boýunça ýokary derejeli wekil» bolan Nikolaý Mladenow tarapyndan işlenip taýýarlanyldy. Bu meýilnama iýulyň ahyrynda Tramp tarapyndan yglan edildi. Ol HAMAS-yň «doly ýaragsyzlandyrylmagyna» razylaşandygyny mälim etdi.
Bir gün geçenden soň HAMAS ýaragly atyşyklary bes etmegiň ikinji tapgyry boýunça «ýol kartasynyň soňky görnüşine» razylaşdy. Emma ol ýarag üpjünçiligini «agressiýanyň» doly bes edilmegine, ysraýyl goşunlarynyň çykarylmagyna we dikeldiş işlerinde öňegidişlige şertlendirdi.
2025-nji ýylyň oktýabrynda güýje giren ýaragly atyşyklary bes etmek baradaky ylalaşykdan bäri Ysraýylyň Gazadaky hüjümleri netijesinde 1250-den gowrak adam öldi, 4100-den gowrak adam bolsa ýaralandy.
«Parahatçylyk Geňeşiniň» meýilnamasy ylalaşyk gazanmak boýunça iň uly we hyjuwly synanyşyklaryň birine öwrüldi. Ol ysraýyl goşunlarynyň tapgyrlaýyn çykarylmagyny, Gazanyň dolandyrylyşynyň halkara guramasyna geçirilmegini we giň gerimli dikeldiş maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegini öz içine alýardy.
Şeýle-de bolsa, HAMAS-y ýaragsyzlandyrmak Ysraýylyň hökmany şert hökmünde öňe süren esasy meselesi bolmagynda galdy. Netanýahu içerki syýasy güýçleriň basyşy astynda kapituliýasiýa hökmünde kabul edilip bilinjek eglişiklere gitmäge mümkinçilik tapmady.
HAMAS ýol kartasyna razylaşyp, onuň durmuşa geçirilmegini ähli harby hereketleriň bes edilmegine we goşunlaryň çykarylmagyna bagly etdi. Iki tarap hem resmi taýdan razylaşan ýaly görünse-de, olaryň her biri öz düşündirişleriniň üstünde durdy. Bu bolsa gepleşikleriň petige diremegine getirdi.
Gazadaky ynsanperwer ýagdaý barha ýaramazlaşýar, parahatçylygyň geljegi bolsa näbelli bolmagynda galýar.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Ysraýylyň meýilnamany ret etmegi we HAMAS-yň garşylyklaýyn şertleri Gazada durnukly parahatçylygy gazanmagyň häzirki zaman diplomatiýasynyň iň çylşyrymly wezipeleriniň biri bolmagynda galýandygyny görkezýär. Täze öňe sürülýän her bir başlangyç hem uzaga çeken çaknyşygyň ýerdäki hakykatlary bilen ýüzbe-ýüz bolup, şowsuzlyga uçramak howpy astynda galýar.
