Ispaniýada müňlerçe syýahatçy seýrek duş gelýän doly Gün tutulmasyna syn etdi
Aý bir pursatlyk Güni örtüp, gündiz garaňky şapagyna öwrülende, millionlarça adam bir pursatlyk dymyp, özlerini älemiň sazlaşygynyň bir bölegi ýaly duýýarlar. Asmany aýratyn dury bolan Kataloniýanyň Prades atly kiçijik şäherçesinde müňlerçe syýahatçy we astronomiýa höwesjeňi bir asyrdan gowrak wagt bäri Pireneý ýarymadasyndan syn edilmedik seýrek hadysa — doly Gün tutulmasyna şaýat bolmak üçin ýygnandylar. Bu diňe bir ylmy waka bolman, eýsem äleme bolan haýranlygyň dilleriň we medeniýetleriň arasyndaky serhetleri ýitiren köpçülikleýin haýranlyk pursadydyr.
Çarşenbe güni Ispaniýanyň Kataloniýa sebitindäki Prades şäherinde müňlerçe syýahatçy we astronomiýa höwesjeňi seýrek duş gelýän doly Gün tutulmasyna syn etmek üçin ýygnandy. Bu hadysanyň dowamynda Aý gysga wagtlyk gündizi gijä öwürdi. Kiçijik şäherçede bu täsin hadysanyň öňüsyrasynda teleskoplar, ussatlyk sapaklary we planetariý görkezişleri bolan dört günlük astronomiýa festiwaly geçirildi. Köp myhmanlar üçin Gün tutulmasy diňe bir ylmy tomaşa däl, eýsem haýranlyk, tolgunma we taryhy waka şaýat bolandygyň duýgusyny birleşdirýän emosional tejribe boldy.
Syýahatçylaryň biri Anhels Ogýuets: «Biz ony obserwatoriýadan görüp bileris. Bu synlamak üçin gowy ýer, şonuň üçin ony dogry görüp, bu hadysanyň nähili duýgy döredýändigini başdan geçirip bileris. Sebäbi indiki tutulma çenli 120 ýyl geçer — takyk näçe ýyl boljakdygyny bilemok — şonuň üçin geliň, munuň nähili duýgulary döredýändigini göreliň» diýip aýtdy.
Prades daglaryndaky Astronomiýa seýilgähinde teleskoplar, ussatlyk sapaklary we täsirli planetariý görkezişleri adamlara Ýerdäki tutulma hadysasynyň ylmy esaslary bilen tanyşmaga mümkinçilik berdi.
Prades daglaryndaky Astronomiýa seýilgähiniň esaslandyryjylarynyň biri Aleks Roýg: «Şu pursatda biz Ýer, Aý we Günüň ýerleşýän çyzygynyň ortasynda durýarys. Biziň şol ýerdäki kiçijik ýerleşişimiz bolsa bize täsin görnüşi synlamaga mümkinçilik berýär» diýip aýtdy.
Ispaniýanyň hökümetiniň çaklamalaryna görä, Gün tutulmasyny görmek üçin ýurda 450 müň syýahatçy geler we bu ýurduň ykdysadyýetine takmynan 350 million ýewro girdeji getirer. Alymlar ýagtylyk öçen mahaly adam bedeniniň içinde nämeleriň bolup geçýändigine düşünmek isleýärler.
Astrofizik Judit Ardewol: «Biz möhüm fiziologik görkezijileri yzarlaýan akylly sagatlary birikdirmäge mümkinçilik berýän programma hödürleýäris. Şeýlelikde, ýürek urşuňyzyň, dem alşyňyzyň we beýleki möhüm görkezijileriň nähili üýtgeýändigini görüp bilersiňiz. Şeýle hem programma bedeniň ýagtylygyň we temperaturanyň üýtgemelerine nähili jogap berýändigini görmek üçin dürli ölçegleri geçirýär» diýip aýtdy.
Çarşenbe güni Ispaniýa doly Gün tutulmasynyň şaýady boldy. Tutulma zolagy Ispaniýanyň demirgazygyndan we Portugaliýanyň demirgazyk-gündogaryndaky, Ispaniýanyň serhedine golaý ýerleşýän kiçijik sebitden geçdi. Ispaniýanyň Milli geografik institutynyň maglumatlaryna görä, bu Pireneý ýarymadasyndan bir asyrdan gowrak wagt bäri synlanan ilkinji doly Gün tutulmasydyr.
Prades şäherinde geçirilen astronomiýa festiwaly diňe astronomiýa höwesjeňleriniň däl, eýsem giň jemgyýetçiligiň hem ünsüni çeken uly möçberli wakanyň bir bölegi boldy. Guramaçylar meşhur astrofizikleriň leksiýalaryndan başlap, çagalar üçin interaktiw sergilere çenli dürli çäreleri öz içine alýan baý maksatnama taýýarladylar.
Ýerli häkimiýetler gelýän myhmanlaryň köplügine ýetişmek üçin howpsuzlyk çärelerini we ulag gatnawyny güýçlendirdiler. Gün tutulmasynyň ykdysady täsiriniň 350 million ýewrodan geçendigi çaklanylýar. Bu bolsa sebitiň syýahatçylyk pudagyna uly goşant boldy.
Alymlar bolsa bu pursatdan peýdalanyp, ýagtylygyň birden üýtgemeginiň adamyň psihofiziologik ýagdaýyna täsirini öwrenmek boýunça synaglar geçirdiler. Mobil goşundylar we akylly sagatlar arkaly toplanan maglumatlar bedeniň uýgunlaşma mehanizmlerine has gowy düşünmäge kömek eder.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, seýrek duş gelýän bu astronomik waka tehnologiýalar eýýamynda hem adamzadyň älemiň perzentleridigini ýene bir gezek ýatlatdy. Biz käbir pursatlarda gündelik aladalarymyzy unudyp, başymyzy asmana galdyryp, täsinlige syn edip bilýäris.
