Awstriýa daýhanlar üçin dizel ýangyjyna döwlet subsidiýalaryny girizýär we bazar mehanizmlerinden ýüz öwürýär
kanunlary krizis şertlerinde işlemeýän, ýangyjyň bahalary bolsa aşa ýokarlanýan ýagdaýynda, erkin bazaryň iň berk tarapdarlary hem ýaňy-ýakynda «sosialistik» diýip atlandyrylan usullardan çykalga gözlemäge mejbur bolýarlar. Bazar ykdysadyýeti ösen ýurtlaryň biri bolan Awstriýa gurakçylyk we Ýakyn Gündogardaky krizis şertlerinde daýhanlar üçin dizel ýangyjyna göni subsidiýa girizýär. Köp adamlar bu ädimi bazaryň öz-özüni düzgünleşdirmeginden ýüz öwrüp, döwlet tarapyndan goşulyşmak ýoluna geçmek hökmünde kabul edýär.
Bu diňe bir oba hojalyk öndürijilerine berilýän kömek däl, eýsem käbir ýagdaýlarda bazaryň ýurdy azyk bilen üpjün edýän adamlary gorap bilmeýändiginiň ykrar edilmegidir. Traktor bir günde 200 litr dizel ýangyjyny sarp edýän, onuň bahasy bolsa ýokarlanýan mahalynda daýhan üçin iň uly goldaw döwlet tarapyndan berilýän kömek bolýar.
Ýakyn Gündogardaky dartgynlylyk ýangyç üpjünçiligini bozup, dizeliň bahasynyň ýokarlanmagyna getirýär. Bu bolsa ýurduň ykdysadyýetine ýaramaz täsir edýär.
Wenaly daýhan Mariýa Trunner 12 ýyl mundan ozal kakasyndan bugdaý we soýa ösdürip ýetişdirýän hojalygy miras alypdy. Häzirki şertlerde ol ekin görnüşlerini täzeden gözden geçirmäge mejbur boldy. Öň köp mukdarda tehnikany talap edýän ekinleri ösdürip ýetişdirmek has arzan düşýärdi.
«Häzirki wagtda ýüzbe-ýüz bolýan goşmaça çykdajylarymyz örän uly. Şeýle traktora 200 litrden biraz köp dizel ýangyjy sygýar we ýer sürlende bu diňe bir doly iş gününe ýetýär» diýip, ol aýtdy.
Daýhanlara ýeňillik berjek çäre eýýäm girizildi: hökümet şu ýyl we indiki ýyl hereket etjek subsidiýanyň çäginde daýhanlara bir litr dizel ýangyjyna 18 ABŞ senti möçberinde döwlet goldawyny berýär.
Emma muňa garamazdan, hasyl ýeterlik bolman biler. Soňky alty aýyň dowamynda Awstriýanyň köp sebitlerinde soňky 140 ýylyň iň gurak şertleri hasaba alyndy.
«Dizel ýangyjyna subsidiýanyň hut şu wagt berilmegi örän gowy. Eger bu kömek bolmadyk bolsa, köp daýhan hojalyklary hasyl ýygnamak başlamazdan öň ýangyjyň tölegini tölemek üçin zerur serişdäni tapyp bilmezdi» diýip, Trunner aýtdy.
Bilermenler şu ýylky hasylyň 30 göterime çenli azalmagynyň mümkindigini duýdurýarlar. Dizel ýangyjynyň we dökünleriň bahalarynyň düýpli ýokarlanmagy bilen bir hatarda, köp daýhan öz ýaşaýyş-durmuş çeşmeleriniň çynlakaý howp astyndadygyny aýdýar. Şol bir wagtyň özünde sarp edijiler azyk önümleriniň bahalarynyň düýpli ýokarlanmagy bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
«Meniň pikirimçe, bu ýyl diýseň kyn geçdi. Biz güýçli gurakçylygy başdan geçirýäris. Elbetde, daýhanlara has köp maliýe goldawynyň berilmegini isleýäris. Emma býujetiň çäkli şertlerinde, umuman, haýsydyr bir kömegi alyp bilendigimize şükür etmeli» diýip, Wenanyň Oba hojalyk edarasynyň prezidenti Norbert Walter aýtdy.
Hatda dizel subsidiýasy göz öňünde tutulanda-da, traktorlary işletmegiň bahasy köp daýhanlar üçin henizem aşa ýokary bolmagynda galýar. Şol sebäpli käbir daýhanlar bugdaý ösdürip ýetişdirmekden has az tehnikany talap edýän gök önümleri ösdürip ýetişdirmäge geçýärler.
«Eger traktoryň az ulanylmagyny talap edýän alternatiw ekinler bar bolsa, onda olaryň ykdysady taýdan has amatly bolmagy mümkin» diýip, Trunner aýtdy.
Awstriýa, beýleki köp sanly Ýewropa ýurtlary ýaly, iki taraplaýyn agyr zarba bilen ýüzbe-ýüz boldy: şu ýyl soňky bir ýarym asyryň iň güýçli gurakçylygyna öwrülen aşa gurak howa şertleri we Ýakyn Gündogardaky geosyýasy krizis energiýa serişdeleriniň bahalaryny düýpli ýokarlandyrdy.
Dizel ýangyjy daýhanlar üçin, aýratyn-da ekiş we hasyl ýygnamak döwründe, esasy serişdeleriň biridir. Subsidiýalaryň girizilmegi adatdan daşary çäre bolup, aslynda döwlet tarapyndan bahalaryň gönüden-göni düzgünleşdirilmegini aňladýar. Bu bolsa nusgawy bazar ýörelgelerine ters gelýär, emma adatdan daşary şertlerde şeýle çäreleriň kabul edilmegi esaslandyrylýar.
Şeýle-de bolsa, bu kömek hem ähli meseleleri çözmeýär. Köp daýhanlar henizem ýitgi çekýärler. Has az çykdajyly ekinlere geçilmegi bolsa uzak möhletde oba hojalygynyň gurluşyny üýtgedip biler.
Bilermenleriň bellemegine görä, şuňa meňzeş krizisler gaýtalanyp dursa, Ýewropa ýurtlary oba hojalyk syýasatyny täzeden gözden geçirmeli bolar. Bu bolsa döwlet gatnaşygynyň has-da güýçlendirilmegine getirip biler. Käbir bilermenler eýýäm bu ýagdaýy «oba hojalygynyň sosiallaşdyrylmagy» diýip atlandyrýarlar.
CCTV+ agentliginiň habar berşi ýaly, Awstriýanyň dizel subsidiýasy bilen geçiren tejribesi iň bazara esaslanýan ykdysadyýetleriň birinde-de azyk önümçiligini gorap saklamak we azyk howpsuzlygynyň binýadyny döredýän daýhanlary goldamak üçin käwagt bazara mahsus bolmadyk usullara ýüzlenmegiň zerur bolup bilýändigini aýdyň görkezdi.
