Atçan halkynyň mukaddes depi Kot-d’Iwuara watanyna gaýdyp geldi
Bir asyrdan gowrak wagt ozal kolonizatorlar tarapyndan alnyp gidilen taryhy gymmatlyk öz watanyna gaýdyp gelende, onuň sesiniň ýaňy wagt we giňişlik aralygyny geçip, halka diňe bir hakydasyny däl, eýsem mertebesini hem gaýtaryp berýär. Jiji Aýokwe diňe bir saz guraly däl, eýsem garşylygyň janly ýyl ýazgysy, ata-babalaryň sesidir. Ol 1916-njy ýylda fransuz kolonial häkimiýetleri tarapyndan Afrikadan alnyp gidilende, bu ses dymypdy. Indi, 110 ýyldan soň, dep gaýtadan ýaňlanmak üçin watanyna dolandy — indi uruş guraly hökmünde däl, eýsem jebisligiň we medeni täzeden galkynyşyň nyşany hökmünde. Onuň gaýdyp gelmegi Milli günüň esasy wakasyna öwrülip, her bir iwuarla öz taryhyna düşünmekden we öz mirasyna buýsanmakdan hakyky garaşsyzlygyň başlanýandygyny ýatlatdy.
Anna güni Kot-d’Iwuaryň garaşsyzlygynyň 66 ýyllygynyň bellenilmeginiň çäginde atçan halkynyň mukaddes «gürleýän depi» Jiji Aýokwe halk köpçüligine görkezildi. Atçan halkynyň garşylygynyň nyşany bolan ägirt uly dep 1916-njy ýylda fransuz kolonial häkimiýetleri tarapyndan konfiskasiýa edilip, şu ýylyň başynda watanyna gaýtaryldy. Gaýdyp getirilenden soň, ol ilkinji gezek ýüzýän platformada ýerleşdirilen aýna gutynyň içinde köpçülige görkezildi we Milli günüň dabaralarynyň merkezi bölegine öwrüldi. Soňra bolsa atçan halkynyň taryhy watany bolan Ajame şäherine eltilip, däp-dessur boýunça ýerli däp bolan ýolbaşçylara we olaryň obalaryna gowşuryldy.
Depiň köpçülige hödürleniş dabarasyna Kot-d’Iwuaryň medeniýet we frankofoniýa ministri Fransuaza Remark ýolbaşçylyk etdi. Ol şeýle diýdi: «Jiji Aýokwe milli baýlykdyr. Sebäbi ol gelip çykyşy we Bijan halkyndan gelip çykýandygy bilen birlikde, jemgyýetçilik jebisliginiň, agzybirligiň we bitewüligiň ählumumy gymmatlyklaryny hem alamatlandyrýar. Garaşsyzlygymyzyň 66 ýyllygyny belleýän döwrümizde biz hut şu gymmatlyklary hem nygtadyk. Ony öz watanynda — Ajame topragynda — däp bolan dabaranyň kömegi bilen görkezmäge mümkinçilik aldyk. Indi bu däp Jiji Aýokweni siwilizasiýalar muzeýiniň düzümine girizmäge mümkinçilik berer».
Ajame şäheriniň häkimi Sumahoro Fariku depiň gaýdyp gelmeginiň çuň manylydygyny aýtdy. Ol: «Onuň gaýdyp gelmegi bize iň möhüm hakykaty ýatladýar: halkyň hakydasyny gorap saklamazdan we onuň mirasyny baýlaşdyrmazdan, milletiň ösüşi mümkin däldir. Bu duralga nesilleriň birleşýän pursadyna, umumy şahsyýetimiziň baýramçylygyna we taryhymyzyň baýlyklaryny ýaş nesillere geçirmek baradaky çagyryşa öwrülsin» diýip aýtdy.
Görkezilişden soň Jiji Aýokweniň heýkeli Kot-d’Iwuaryň Siwilizasiýalar muzeýinde ýerleşdiriler. Ol ýerde muzeýe gelýänleriň sanynyň artmagyna, muzeýiň girdejileriniň ýokarlanmagyna, halkara medeni hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagyna we häzirki hem-de geljekki nesiller üçin bilim beriji serişde hökmünde hyzmat etmegine garaşylýar.
Jiji Aýokweniň gaýtarylyp getirilmegi Kot-d’Iwuar bilen Fransiýanyň arasynda köp ýyllaryň dowamynda alnyp barlan gepleşikleriň netijesi boldy. Bu gepleşikler kolonial döwürde Afrikadan alnyp gidilen medeni gymmatlyklaryň yzyna gaýtarylmagy boýunça dünýä derejesindäki hereketiň güýçlenmegi bilen has-da işjeňleşdi.
Dep diňe bir saz guraly bolman, eýsem baştutanlar bilen obalaryň arasynda aragatnaşyk serişdesi hökmünde hem hyzmat edipdir. Ol uzak aralyklara habar geçirmek üçin ulanylypdyr we atçan halkynyň ruhuny özünde jemleýän mukaddeslik hökmünde kabul edilipdir. Onuň 1916-njy ýylda konfiskasiýa edilmegi simwoliki gulçulyk hereketi hökmünde kabul edildi, onuň watanyna gaýtarylmagy bolsa aň-düşünjäniň dekolonizasiýasy prosesinde möhüm tapgyra öwrüldi.
Kot-d’Iwuaryň Medeniýet ministrliginiň maglumatlaryna görä, medeni gymmatlyklaryň yzyna gaýtarylmagy döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Jiji Aýokwe ýakyn ýyllarda açylmagy meýilleşdirilýän täze Siwilizasiýalar muzeýiniň esasy eksponatlarynyň birine öwrüler. Bu muzeýiň diňe bir syýahatçylyk merkezi bolman, eýsem ýurduň medeni dürlüligini gorap saklamaga we wagyz etmäge gönükdirilen bilim maksatnamalary üçin hem möhüm merkez bolmagyna garaşylýar.
CCTV+ agentliginiň habar berşi ýaly, Jiji Aýokweniň watanyna gaýtarylmagy medeni hakydanyň asyrlary we serhetleri aşyp bilýändiginiň aýdyň subutnamasy boldy. Gaýtarylan her bir milli baýlyk diňe bir taryhy artefakt däl, eýsem geçmişiň taryhy ýaralaryny bejermek we adalaty dikeltmek ugrunda ädilen möhüm ädimdir.
