Kanada gümrük paçlarynyň zarbasyna sezewar bolýar
10 günden soň Kanada esasy import harytlarynyň käbirine 50 göterime çenli ýetýän giň gerimli amerikan gümrük paçlary bilen ýüzbe-ýüz bolar. ABŞ-nyň prezidenti Beýik Depressiýa döwründen galan unudylan kanuna ýüzlenip, iň ýakyn ýaranlarynyň birine zarba uranda, bahalaryň ýokarlanmagyna çydap bilmedik sürüji üçin ýük ulagy ýeke-täk mesgene öwrülende, dünýä söwdasy abstrakt düşünje bolmakdan çykýar. Ol her bir täze gümrük paç göteriminiň serhediň iki tarapyndaky adaty adamlaryň gapjyklarynda agyry, kompaniýalaryň ofislerinde bolsa alada döredýän hakykata öwrülýär. 1930-njy ýyldaky Tarif kanunynyň bir asyra golaý wagt bäri hiç haçan ulanylmadyk 338-nji bölümi birden dünýäniň iň ýakyndan integrirlenen üpjünçilik zynjyrlarynyň birini dargatmak howpuny döredýän söwda urşunda ýaraga öwrüldi. Syýasatçylar adalatlylyk barada jedelleşip ýörkä, kanadaly maşgalalar eýýäm şu gün bu näbelliligiň bahasyny töleýärler — gününi zordan aýlamak üçin ýük ulaglaryna göçüp ýaşaýarlar.
Bu barada prezident Donald Tramp 20-nji iýulda ABŞ-nyň Tarif kanunynyň 338-nji maddasyna laýyklykda yglan etdi. Täze syýasat Kanadanyň importynyň uly bölegine, şol sanda çakyr we awtoulag şaýlary ýaly, umumy bahasy takmynan 20 milliard dollar bolan harytlara degişlidir. Bar bolan söwda ylalaşygy — Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Meksika we Kanadanyň arasyndaky Ylalaşyk bilen gurşalýan harytlar üçin hiç hili aýratynlyk bolmaz. Analitikler gümrük paçlarynyň eýýäm agyr maliýe ýagdaýyndaky hojalyklaryň ýagdaýyny has-da kynlaşdyrjakdygyny duýdurýarlar.
Käbir adamlar üçin bu mesele şahsy meselä öwrüldi. Kanadaly ýük ulagynyň sürüjileriniň biri bahalaryň ýokarlanmagynyň bergilerini azaltmak üçin öz ýük ulagyna göçmäge mejbur edendigini gürrüň berdi. Kanadaly sürüji: «Ähli zat hiç hili sebäpsiz asmana galan ýaly gymmatlady. Bu şol bir haryt, ýöne hemme zadyň bahasy iki ýa-da üç esse ýokarlandy. Men şol ýerde ýedi ýyl ýaşanymdan soň öýümden çykmaly boldum. Bergimi azaltmak üçin bary-ýogy bäş gün ozal çykdym. Indi men ýük ulagymda ýaşaýaryn» diýip aýtdy. Kanadanyň ähli ýerindäki kompaniýalar hem barha artýan basyş barada habar berýärler. Çakyr klubynyň menejeri Tess Patterson kompaniýalaryň bahalaryň ýokarlanmagyndan müşderileri goramagyň kynlaşýandygyny aýtdy. Patterson: «Biz bu çykdajylary hakykatdan-da sarp edijilerimiziň üstüne ýüklemek islemeýäris. Emma bilýäňizmi, wagtyň geçmegi bilen olar kem-kemden ýokarlanýar. Şonuň üçin sarp edijilerimize önümlerimizi satyn almak we edinmek örän kyn bolýar, bu bolsa biziň isleýän zadymyz däl» diýip aýtdy.
Eger 30 günlük döwürde başgaça ylalaşyklar gazanylmasa, gümrük paçlary 2026-njy ýylyň 19-njy awgustynda güýje girer. Tramp Kanadany üç pudakda: awtoulag senagatynda, alkogol we süýt önümçiliginde amerikan söwdasyna garşy diskriminasiýa etmekde aýyplady. Gümrük paçlary çakyrdan we hokkeý taýaklaryndan başlap, sement, mebel we hajathana kagyzyna çenli harytlaryň giň toplumyna täsir eder. Üns bererlik tarapy, bu ABŞ-nyň taryhynda 338-nji bölümiň ilkinji gezek ulanylmagydyr. Kanadanyň premýer-ministri Mark Karni mümkin bolan garşylyklaýyn gümrük paçlaryny hem öz içine alýan çäreleriň «doly toplumyna» seredýändigini aýtdy we milli bähbitleri goramak üçin «zerur bolan ähli zady» etjekdigini wada berdi. Öňki amerikan gümrük paçlaryna jogap hökmünde Alberta we Saskatçewan welaýatlaryndan başga Kanadanyň ähli welaýatlary diýen ýaly amerikan alkogol içgileriniň satuwyny gadagan etdi. Ontario welaýatynyň ýolbaşçysy Dag Ford «dollar-dollara» ýörelgesi boýunça jogap bermäge çagyrdy, oppozision konserwatiwler bolsa «kanadalylaryň boks türgenleşiginde urulýan halta däldigini» aýtdylar. Tramp bolsa öz gezeginde Kanadanyň «ýaşamak üçin bize mätäçdigini» aýtdy.
CCTV+ agentliginiň habar berşi ýaly, täze gümrük paçlary diňe bir söwda konfliktiniň nobatdaky tapgyry bolman, eýsem onlarça ýyllaryň dowamynda hoşniýetli goňşuçylyk ykdysady hyzmatdaşlygynyň nusgasy hasaplanyp gelen iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň berkliginiň synagyna öwrüldi. Indi bolsa her bir kanadaly we amerikaly bu kararyň netijelerini öz durmuşynda duýmaly bolar.
