Eýranyň prezidenti boýun egmezden gepleşiklere taýýardygyny mälim etdi
Eýranyň Prezidenti Masud Pezeşkiýan öz ýurdunyň hukuklaryny goramak maksady bilen gepleşiklere ygrarlydygyny ýene-de bir gezek mälim etdi. Şol bir wagtyň özünde ol Tähranyň boýun egmäge mejbur edilmegine ýol bermejekdigini nygtady. Sanksiýalaryň basyşy we harby howp astyndaky ýurduň prezidenti gepleşikler barada aýdyp, şol bir wagtyň özünde boýun egmegi ret edýän bolsa, bu çäkde deňagramlylygy saklamak Ýakyn Gündogar syýasatynyň esasy gyzyklanma nokadyna öwrülýär.
Häkimiýet başynda bolmagynyň iki ýyllygyny bellän Masud Pezeşkiýan her bir ädimiň eglişikler bilen özygtyýarlylygyň, ähtnamalaryň bilen hakyky hereketleriň arasynda bolýan çylşyrymly syýasy oýnuň merkezinde galdy. Iýun aýynda ABŞ bilen ýaragly atyşyklary bes etmek baradaky ylalaşyga gol çeken Eýran eglişik etmedigini öňe sürmek bilen öz abraýyny saklamaga çalyşýar, şol bir wagtyň özünde Waşingtonyň öz garaýşyny bir günüň dowamynda üýtgedendigini hem boýun alýar.
Ýewropa bilen diplomatik gatnaşyklar, ABŞ-nyň we Ysraýylyň arap goňşularynyň arasynda bölünişik döretmäge synanyşýandygy baradaky duýduryşlar, şeýle hem wezipesinden çekiljekdigi baradaky myş-myşlaryň inkär edilmegi — bularyň ählisi özüni goramak üçin göreşýän, emma boýun egmäge taýýar däl häkimiýetiň umumy keşbini emele getirýär. Pezeşkiýanyň her bir beýanaty diňe bir söz däl, eýsem içerki garaşmalar bilen daşarky kynçylyklaryň, wada bilen hakykatyň arasynda deňagramlylygy saklamaga synanyşykdyr.
Wezipesinde iki ýyl bolmagyna bagyşlanan telewizion ýüzlenmesinde Pezeşkiýan öz administrasiýasynyň kararlaryny gorap çykyş etdi. Ol ABŞ bilen halkara hyzmatdaşlygyna goşulmak we söweşi dowam etdirmek baradaky özara düşünişmek ähtnamasyna (ÖDM) gol çekmek bilen baglanyşykly kararlary barada düşündiriş berdi.
Eýran bilen ABŞ iýun aýynda özara düşünişmek ähtnamany goldadylar. Resminama laýyklykda, taraplar gutarnykly ylalaşyga gelmek üçin 60 günüň dowamynda gepleşikler geçirmelidiler.
Pezeşkiýan ýaragly atyşyklaryň bes edilmegini dowam etdirmek baradaky ähtnamanyň ýerine ýetirilýän döwründe Eýranyň hiç hili eglişik etmedigini aýtdy. Ol ýaragly atyşyklaryň bes edilmegini uzaltmak baradaky ylalaşygyň başda onuň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek üçin ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp tarapyndan gol çekilmelidigini, emma amerikan tarapynyň 24 sagatdan hem az wagtyň içinde öz garaýşyny düýbünden üýtgedendigini belledi.
Pezeşkiýanyň aýtmagyna görä, ABŞ ähtnama boýunça öz borçlaryny ýerine ýetirýänçä, Eýran hem öz borçlaryna ygrarly bolmagynda galýar. Ol şeýle diýdi: «Olar öz borçlaryny ýerine ýetirmeýän ýerinde, biziň mundan beýläk hiç hili borjumyz ýok».
Ýewropa bilen diplomatiýa barada aýdylanda, Pezeşkiýan Eýranyň «snapbek» mehanizminiň işe girizilmeginiň öňüni almaga gönükdirilen çäklerde Fransiýa bilen özara düşünişmäge gelendigini, emma ABŞ-nyň munuň amala aşmagyna mümkinçilik bermeýändigini habar berdi. Onuň bellemegine görä, Ýewropanyň özbaşdak karar kabul etmek üçin ygtyýarlygy ýok.
Eýranyň goňşy ýurtlar bilen gatnaşyklary barada durup geçen Pezeşkiýan soňky çaknyşyk döwründe ABŞ-nyň we Ysraýylyň Eýran bilen Pars aýlagynyň ýurtlarynyň arasynda bölünişik döretmäge synanyşýandyklary barada duýdurdy.
Ol Eýranyň beýleki ýurtlara hüjüm etmegi, çäkleri basyp almagy ýa-da serhetlerini giňeltmegi maksat edinmeýändigini, emma öz milli özygtyýarlylygyny we howpsuzlygyny gorajakdygyny nygtady.
Pezeşkiýanyň aýtmagyna görä, ABŞ-nyň ýaragly güýçleri Eýrana zarba urmak üçin bu ýurtlardaky bazalaryny peýdalandylar we Eýran özüni goramak çärelerini görmäge mejbur boldy. Ol yslam ýurtlaryny raýdaşlygy we ynamy berkitmäge çagyrdy.
Pezeşkiýan hökümet bilen ýaragly güýçleriň arasynda düşünişmezlikleriň bardygy baradaky habarlary ret etdi. Onuň aýtmagyna görä, hökümetiň, parlamentiň, kazyýet häkimiýetiniň we ýaragly güýçleriň garaýyşlarynyň berk utgaşdyrylmagy daşary ýurtly garşydaşlaryň Eýran teetibiniň dargajakdygy baradaky çaklamalaryny üstünlikli puja çykardy.
Eýranyň prezidenti wezipesinden çekilmek isleýändigi baradaky myş-myşlary hem ret edip, munuň Eýran halkyna hyzmat etmegine täsir etmejekdigini aýtdy.
Eýran bilen ABŞ-nyň arasynda 2026-njy ýylyň iýunynda gol çekilen özara düşünişmek ähtnamasy Eýranyň çägine edilen zarbalardan soň dowam edýän dartgynlylygyň şertlerinde garaşylmadyk diplomatik ädim boldy. Resminama ýaragly atyşyklary bes etmegiň düzgünini we 60 günlük gepleşikler tapgyryny göz öňünde tutýardy, emma birnäçe hepdäniň dowamynda taraplar birek-biregi borçlaryny bozmakda aýypladylar.
2024-nji ýylda reformaçy dalaşgär hökmünde häkimiýete gelen Pezeşkiýan sanksiýalary aýyrmak üçin Günbatar bilen gepleşikleriň zerurlygy bilen Yslam Rewolýusiýasynyň Goragçylary Korpusynyň berk garaýşynyň arasynda deňagramlylyk tapmaga çalyşýar.
Onuň Eýran bilen arap monarhiýalarynyň arasynda «bölünişik döretmek» synanyşyklary baradaky beýanatlary Tähranyň ABŞ-nyň sebitde Eýrana garşy bileleşik döretmäge synanyşýandygy baradaky köp ýyllyk aladalary bilen gabat gelýär.
Şol bir wagtyň özünde ol içerki köpçüligi köşeşdirmäge, elita toparlarynyň arasynda dawa-jenjeliň bardygyny we wezipesinden çekiljekdigi baradaky myş-myşlary inkär etmäge çalyşýar.
Daşary syýasy ýagdaý diýseň çylşyrymly bolmagynda galýar: Ýewropa ýadro ylalaşygy boýunça «snapback» mehanizmini özbaşdak işe girizmek islemeýär, emma Pezeşkiýanyň sözlerine görä, ABŞ gazanylan ylalaşyklary bökdeýär. Waşington bilen gutarnykly ylalaşyga gelmegiň geljegi düşnüksiz, sebitdäki dartgynlylygyň güýçlenmegi bolsa dowam edýär.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Eýranyň garaýşy berk bolmagynda galýar: gepleşikler mümkin, ýöne islendik baha bilen däl. Tähran basyşlara we ony izolirlemäge gönükdirilen synanyşyklara garamazdan, içerki utgaşyklyga we sebitdäki hyzmatdaşlaryna daýanyp, öz bähbitlerini goramagyny dowam etdirer.
