Ispaniýa bilen Italiýanyň arasyndaky Şengen düzgüni wagtlaýyn togtadyldy
Anna güni Ispaniýa soňky döwürde Ispaniýanyň Demirgazyk Afrikadaky anklawy Seutada ýüze çykan migrasiýa krizisi netijesinde Rim Ispaniýadan gelýän syýahatçylar üçin serhet gözegçiligini ýatyrmakdan ýüz öwrenden soň, Italiýadan gelýän syýahatçylar üçin içerki serhet gözegçiligini wagtlaýyn dikeldýändigini yglan etdi.
Ýewropa Bileleşiginiň iki agza döwleti biri-biriniň garşysyna päsgelçilikler döredip başlanda, erkin hereket etmegi alamatlandyrýan Şengen zolagynda bolsa çat açylanda, bir zat aýdyň bolýar: migrasiýa krizisi indi daşarky mesele bolmagyny bes edip, Ýewropanyň öz içinde bölünişik döretdi.
Seutada migrantlaryň görlüp-eşidilmedik derejede köp gelmegi bilen ýüzbe-ýüz bolan Ispaniýa Italiýany diskriminasiýa çäreleri görmekde aýyplaýar, Rim bolsa öz serhetlerini goramaga hukugynyň bardygyny nygtaýar. Portlarda we howa menzillerinde wagtlaýyn barlaglaryň geçirilmegi diňe bir býurokratik ädim däl, eýsem ýaranlaryň arasyndaky çuňňur ynamsyzlygyň alamatydyr. Bu ýagdaýda her bir ýurt jogapkärçiligi goňşusynyň üstüne geçirmäge çalyşýar.
Ispaniýa hökümetiniň beýanyna görä, portlarda we howa menzillerinde wagtlaýyn barlaglar şenbe gününiň başynda güýje girer we ýagdaý üýtgemese, 7-nji sentýabra çenli dowam eder. Çäreleriň çäginde resminamalaryň we şahsyýeti tassyklaýan resminamalaryň saýlama barlaglary geçiriler.
Ispaniýanyň hökümeti Italiýanyň 1-nji awgustda Ispaniýadan gelýän syýahatçylar üçin serhet gözegçiligini öňünden habar bermän birtaraplaýyn görnüşde täzeden girizendigini aýdyp, bu çäreleri «esassyz, diskriminasion we Ýewropa Bileleşiginiň (ÝB) bähbitlerine garşy» diýip atlandyrdy. Ispaniýa Italiýany bu çäreleri haýal etmän ýatyrmaga çagyrdy.
Anna güni irden Italiýanyň hökümeti Ispaniýadan gelýän üçünji ýurtlaryň raýatlaryna degişli wagtlaýyn barlaglary azyndan 15-nji awgusta çenli dowam etdirjekdigini mälim etdi. Rim muny milli howpsuzlyk we serhetleri dolandyrmak bilen baglanyşykly pikirler bilen düşündirdi.
Rim milli howpsuzlyk we serhetleri dolandyrmak meselelerinde «ultimatumlary ýa-da daşarky basyşy kabul etmeýändigini» aýtdy. Şeýle hem bu gözegçiligiň howa ýa-da deňiz ýollary arkaly syýahat edýän Ispaniýanyň ýa-da beýleki ÝB ýurtlarynyň raýatlaryna degişli däldigini nygtady. Italiýanyň serhet gulluklarynyň kanuny serhetüsti syýahatlaryna päsgelçiligi mümkin boldugyça azaltmaga çalyşjakdygy hem bellenildi.
Italiýanyň premýer-ministri Jorjiýa Meloni Seutada migrantlaryň köpçülikleýin akymyndan soň, 31-nji iýulda serhet gözegçiligi boýunça çäreleriň girizilýändigini yglan etdi.
Iýulyň ahyrynda Ispaniýanyň anklawyna takmynan 80 müň adam girdi, olaryň takmynan 75 müňüsi soňra meýletin ýagdaýda yzyna gaýtdy. Seutanyň prezidenti Huan Hesus Wiwasyň penşenbe güni aýtmagyna görä, 3 müňden 5 müňe çenli migrant anklawda galýar. Bu bolsa kabul ediş nokatlaryna aşa agram salyp, çynlakaý ynsanperwer adatdan daşary ýagdaýy döredýär.
400 milliondan gowrak ÝB raýatynyň erkin hereket etmegini kepillendirýän Şengen ylalaşygy aýratyn ýagdaýlarda serhet gözegçiligini wagtlaýyn dikeltmäge mümkinçilik berýär. Emma adatça şeýle çäreler barada öňünden habar bermek we ylalaşmak talap edilýär.
Ispaniýa bilen Italiýanyň arasyndaky dawa Bileleşigiň içinde migrasiýa meselesi boýunça barha güýçlenýän düşünişmezlikleri ýüze çykarýar: esasy agramy öz üstüne alýan günorta ýurtlary demirgazykdaky goňşularyndan has köp raýdaşlyk talap edýär.
Birnäçe hepdäniň dowamynda on müňlerçe migrantyň ýerleşen ýeri bolan Seuta bu dartgynlylygyň nyşanyna öwrüldi. Madrid tarapyndan görülýän garşylyklaýyn çäreler zynjyrlaýyn täsiri güýçlendirip biler. Şeýle ýagdaýda ÝB-niň beýleki ýurtlary hem birtaraplaýyn çäklendirmeleri girizip biler we bu Şengen zolagynyň hut öz barlygyny howp astynda goýup biler.
Bilermenler krizis umumy Ýewropa derejesinde çözülmese, şeýle jedelleriň yzygiderli häsiýete eýe boljakdygyny, «bitewi Ýewropa» baradaky pikiriň bolsa barha hyýaly düşünjä öwrüljekdigini duýdurýarlar.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, Ispaniýa bilen Italiýanyň arasynda serhet gözegçiliginiň wagtlaýyn dikeldilmegi tutuş Ýewropa Bileleşigi üçin aladalandyryjy alamatdyr. Bu ýagdaý migrasiýa krizisiniň hatda iň berk integrasiýa mehanizmlerini hem bozup biljekdigini görkezýär. Eger Brýussel netijeli çözgüt hödürlemese, Ýewropanyň milli serhet päsgelçilikleri döwrüne gaýdyp gelmek howpy bar.
