TAZARA — Tanzaniýa-Zambiýa demir ýolunyň ýarym asyry
Çarşenbe güni Zambiýanyň paýtagty Lusakada 1970-nji ýyllarda Hytaýyň kömegi bilen gurlan Tanzaniýa-Zambiýa demir ýolunyň (TAZARA) täjirçilik taýdan işe girizilmeginiň 50 ýyllygyna bagyşlanan dabara geçirildi.
Tanzaniýa bilen Zambiýany birleşdirýän demir ýol özüniň ýarym asyrlyk ýubileýini belleýär. Bu sene diňe bir polat ýoluň taryhyny däl, eýsem bir taslamanyň tutuş bir yklymyň ykbalyny nähili üýtgedip biljekdigini hem ýatladýar. 1970-nji ýyllarda, garaşsyzlyk ugrundaky göreşler döwründe hytaýly inženerler tarapyndan gurlan TAZARA azatlygyň we raýdaşlygyň nyşanyna öwrüldi.
Aradan elli ýyl geçenden soň, ol ýene-de bir nyşana — bu gezek özgertmeleriň nyşanyna öwrülýär. Afrika Kontinental Erkin Söwda Zolagynyň döwründe TAZARA diňe geçmişiň ýadygärligi hökmünde däl, eýsem Afrikanyň gündogaryndaky we günortasyndaky ykdysadyýetleri birleşdirip biljek häzirki zaman logistika merkezi hökmünde hem zerurdyr. Taraplaryň gürrüň edýän döwrebaplaşdyrma işleri bu köne magistraly geljege tarap köprä öwürýär. Bu geljekde sebitleýin integrasiýa esasy hereketlendiriji güýje öwrülýär.
«TAZARA@50: Azatlykdan özgertmelere» diýen şygar bilen geçirilen dabara Zambiýada we Tanzaniýada bir aýyň dowamynda geçirilen baýramçylyk çäreleriniň jemleýji wakasy boldy. 1970-nji ýyllarda Hytaýyň kömegi bilen gurlan TAZARA 1976-njy ýylda täjirçilik taýdan işe girizildi. Ol häzirki wagtda-da sebit söwdasy we Afrikada ulag aragatnaşygyny üpjün etmek üçin möhüm ulag geçelgesi bolmagynda galýar.
Hytaý, Tanzaniýa we Zambiýa demir ýoly döwrebaplaşdyrmak boýunça meýilnamalary öňe sürýärkä, TAZARA-nyň dolandyryjy direktory Bruno Çingandu bu döwrebaplaşdyrma taslamasynyň sebitleýin ulag aragatnaşygyny güýçlendirjekdigini aýtdy.
«TAZARA kompaniýasy Afrikanyň erkin söwda baradaky ylalaşygynyň durmuşa geçirilmegine ýardam bermekde örän möhüm orun eýeleýär. Bu ylalaşyk diňe ulag infrastrukturasyny gowulandyran ýagdaýymyzda üstünlikli bolup biler. TAZARA hem muny üpjün eder, aýratyn-da konsessiýalar berlenden we demir ýol liniýasy täzeden gurlandan soň. Biz TAZARA-nyň Afrikanyň erkin söwda baradaky ylalaşygynyň durmuşa geçirilmegine ýardam etmekde möhüm orun eýelejekdigine ynanýarys» diýip, ol aýtdy.
Uzynlygy 1860 kilometr bolan TAZARA 1970–1975-nji ýyllarda Hytaýyň maliýe we tehniki goldawy bilen guruldy. Hytaý göterimsiz karz berdi we Gündogar Afrika rift zolagynyň çylşyrymly şertlerinde gurluşyk işlerini geçirmek üçin müňlerçe hünärmeni iberdi.
Bu demir ýol Hytaýyň Afrika beren ilkinji iri infrastruktura kömegi boldy. Şeýle hem ol onlarça ýyllaryň dowamynda Zambiýanyň Günorta Afrikanyň we Mozambigiň portlaryna bagly bolmazdan deňze çykmagyna mümkinçilik berdi.
Emma soňky ýyllarda demir ýollaryň we hereket edýän düzümiň könelmegi onuň geçirijilik kuwwatyny peseltdi. Häzirki wagtda taraplar hususy operator bilen konsessiýa şertnamasyny baglaşmak we demir ýol liniýasyny täzeden dikeltmek meselesini ara alyp maslahatlaşýarlar.
Döwrebaplaşdyrma işleriniň ýük daşamagyň tizligini we möçberini artdyrmagyna garaşylýar. Bu bolsa Afrikanyň içerki sebitleriniň ösüşi üçin örän möhüm ähmiýete eýedir.
Tanzaniýa we Zambiýa eýýäm TAZARA-ny umumy afrikaara ulag ulgamynyň bir bölegi hökmünde ösdürmäge taýýardyklaryny mälim etdiler. Hytaý hem «Bir guşak, bir ýol» başlangyjynyň çäklerinde demir ýol liniýasyny täzelemäge gatnaşmak niýetini tassyklady.
CCTV+ agentliginiň habar bermegine görä, TAZARA-nyň ýarym asyrlyk ýubileýi diňe bir baýramçylyk däl, eýsem hyzmatdaşlygyň täze tapgyrynyň başlangyç nokadyna öwrüldi. Bu tapgyrda hytaý tejribesi bilen afrikaly ýurtlaryň maksatlary ýene-de polat relsleriň üstünde birleşip, yklymyň geçmişi bilen geljegini baglanyşdyrmaga gönükdirilendir.
